رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ وزەكتىلىگى نەدە؟ ەل تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىن ءبىز ۇلت رەتىندە ۇرپاق ءتاربيەلەۋ, ۇلتتىق قاسيەتىمىزدى ءدارىپتەۋ, تولىق ادام رەتىندە الەۋمەتتەنۋ دەگەن ماسەلەلەردى كەڭ تۇردە تولعاپ تا, كەڭ تۇردە حالىقتىڭ ساناسىنا بەرىپ تە جارىتپادىق. ءارينە, وتكەنگە توپىراق شاشپايمىز. ول كەزدەگى تاربيەنىڭ دە جاقسى تۇستارى بولعانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. رۋحاني-ادامگەرشىلىك ءتاربيەنىڭ وزەكتىلىگى – ول بارلىق ءپان ارقىلى جەكە تۇلعانىڭ ادامي قاسيەتتەردى مەڭگەرۋىن, ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەكتە بولۋىن تالاپ ەتەتىن, ادامنىڭ ءوزىن ءوزى رەتتەۋىن جۇزەگە اسىرۋىن, الەۋمەتتەنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار ارقىلى اتا-بابامىزدىڭ قانىندا بار قاسيەتتەردى بويعا ءسىڭىرۋدى كوزدەيتىندىگىندە.
وزەكتىلىگى – بۇل ءتاربيەنىڭ ەشۋاقىتتا قاتىپ قالعان قاعيدالارعا سۇيەنبەيتىنى, ءناتيجەسىنىڭ ءبىردەن كوزگە كورىنبەيتىندىگى. ءبىزدىڭ حالىق سوزگە ءمان بەرگەن, ءسوزگە توقتاعان, ۇلكەنىن قۇرمەت تۇتقان. سول قاسيەتتەرىمىزدى مەكتەپ قابىرعاسىندا بويعا ءسىڭىرۋ جاۋاپتى دا ءۇلكەن ءمىندەت بولىپ سانالادى. مەن ءوزىم قىزمەت ەتەتىن مەكتەپتەگى رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ بارىسىنا توقتالۋدى ءجون كوردىم. رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ ماقساتى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن, نورمالارمەن جانە ءداستۇرلەرمەن ۇيلەسەتىن مورالدىق قاسيەتتەر مەن كوزقاراستار قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى.
وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «ءوزىن ءوزى تانۋ» پانىنەن ءبولەك, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, تاريح پاندەرى ارقىلى دا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى پايدالانا وتىرىپ, رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋگە بولادى. قازاق ادەبيەتى ءپانىنىڭ باعدارلاماسىندا ۇلى اباي شىعارمالارى بىرنەشە ساعاتقا بەرىلگەن. اباي شىعارمالارىن ءتاربيە تۇجىرىمداماسىنا كىرىكتىرۋ رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ قاينار كوزى بولارى ءسوزسىز. وسى باعىتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «اقىل, قايرات, ءجۇرەكتى بىردەي ۇستا, سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن ءبولەك» اتتى اباي شىعارمالارىنا نەگىزدەلگەن تاربيە باعدارلاماسىن قۇراستىردىم. ءتاربيەنىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزدەرىنە سۇيەنگەن بۇل باعدارلاما اباي شىعارمالارى ارقىلى جەكە تۇلعانىڭ ناعىز ادام بولۋىن, ىزگى قاسيەتتەردى ۇلتتىق تۇرعىدا مەڭگەرۋىن, ار-وجداندى ساقتاپ, ادامدارعا رياسىز قىزمەت ەتۋ, مىنەز-ق ۇلىقتى جەتىلدىرۋ سياقتى ءمىندەتتەردى كوزدەيدى. اباي ءسوزدەرى ادامزات تاريحىندا ەسكىرمەيتىن, ءمانىن جويمايتىن ءسوزدەر بولعاندىقتان, ونىڭ ۇرپاق ءتاربيەلەۋدە اتقارار ءرولى دە وراسان زور. مىسالى, اباي
«ويعا ءتۇستىم, تولعاندىم
ءوز ءمىنىمدى قولعا الدىم», – دەيدى. وسى ولەڭ جولدارىنىڭ جاس ۇرپاققا بەرەر ونەگەسى – ادام بالاسىنىڭ ءوز مىنەز-قۇلقىن كورە ءبىلۋ قابىلەتىمەن, جەكە تۇلعا رەتىندە تانىلۋ قاسيەتىندە. ادام – وسىنداي ەرەكشەلىگىمەن دە ادام.
اباي 18-قاراسوزىندە «تەگىندە ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق», – دەيدى. جاس ۇرپاققا وسى ءسوزدىڭ ماعىناسىنىڭ ءوزى ونەگە. ءسوز ارقىلى جاس ۇرپاق ساناسىنا سىلكىنىس جاساۋ, ويلاندىرۋ مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن ءار مۇعالىم پارىزى بولسا كەرەك.
وقۋشىعا قازاقتىڭ ۇلت رەتىندەگى بەينەسى قانداي بولۋى كەرەك ەكەنىن ۇعىندىرىپ, ادامي قاسيەتكە جات قىلىقتار جونىندە اباي بولىپ وي تاستاۋ, ارينە, سوزگە توقتايتىن ءاربىر قازاق بالاسىنا اسەر ەتەرى ءسوزسىز. ماڭگىلىك ەل ازاماتى بولۋعا ۇمتىلعان قازاق بالاسىنىڭ بويىندا اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان قايسارلىق, ۋادەگە بەرىكتىك, بۇزىلماس ءدىن مەن ءدىل ابدەن كەرەك-اق. ءماڭگىلىك ەل يدەياسىن, اسىرەسە, ادەبيەت ساباقتارىندا كوبىرەك ايتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, ادەبيەت – اردىڭ ءىسى, ەكىنشىدەن, ادامعا جاقسى مەن جاماندى, ۇلتتىق رۋحتى ءسىڭىرتەتىن وسى ءپان. رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە ارقىلى ماڭگىلىك ەل يدەياسىن ۇعىندىرۋ مەكتەپتەردەن باستاۋ الۋى ءتيىس, سوندىقتان اباي شىعارمالارىن تاربيەدە پايدالانۋ ءتيىمدى ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايمىن.
تاعى ءبىر مىسال, ازاماتتىق-پاتريوتتىق, قۇقىقتىق تاربيەنى تەك سىنىپ ساعاتتارى ارقىلى بەرۋ سىڭارجاقتىق بولار ەدى. ۇلتىنا ادال قىزمەت ەتىپ, اقىل, قايرات, جۇرەكتى ءبىردەي ۇستانۋعا وسيەت ايتقان ابايداي تۇلعانىڭ ءسوزى ءومىرىمىزدىڭ شامشىراعىنا اينالۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ باستى ماقساتى – وتانىن سۇيەتىن جەكە تۇلعا ءتاربيەلەۋ. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرگەن وقۋشى كەلەشەكتە ءوز ەلىنىڭ ءبىر «كەتىگىن تاۋىپ قالانۋى ءتيىس». جەتكىنشەكتى وسى باعىتتا تاربيەلەۋ ءۇشىن مەكتەپتەگى ءتۇرلى شارالارمەن قاتار, قازاقى قاسيەتىمىزدى, اسىل ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن دە وقۋشىلارعا جەتكىزە ءبىلۋ شارت.
جاس ۇرپاققا الەۋمەتتىك باعدار بەرۋ – ۇلكەن جاۋاپتى ءىس. وقۋشىعا اباي سوزدەرى اسەر ەتۋى ءۇشىن مەكتەپتە پىكىرتالاس, توپتىق جۇمىستار, ادەبي كەشتەر, ترەنينگتەر, كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ورىندى بولماق.
«ءوزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ, ادامشىلىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلىنىڭ ءبىرى بولاسىڭ», دەپ اباي ايتقانداي, ناعىز ادامي قۇندىلىقتاردى مەڭگەرگەن ءجاسوسپىرىمنىڭ ماڭگىلىك ەلدىڭ ازاماتى بولىپ شىعارى ءسوزسىز.
ءمىربولات مىرزاعاليەۆ,
ا.ورازباەۆا اتىنداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
باتىس قازاقستان وبلىسى, كازتالوۆ اۋدانى
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ, "ەگەمەن قازاقستان"
رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ وزەكتىلىگى نەدە؟ ەل تاۋەلسىزدىگىن العانعا دەيىن ءبىز ۇلت رەتىندە ۇرپاق ءتاربيەلەۋ, ۇلتتىق قاسيەتىمىزدى ءدارىپتەۋ, تولىق ادام رەتىندە الەۋمەتتەنۋ دەگەن ماسەلەلەردى كەڭ تۇردە تولعاپ تا, كەڭ تۇردە حالىقتىڭ ساناسىنا بەرىپ تە جارىتپادىق. ءارينە, وتكەنگە توپىراق شاشپايمىز. ول كەزدەگى تاربيەنىڭ دە جاقسى تۇستارى بولعانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. رۋحاني-ادامگەرشىلىك ءتاربيەنىڭ وزەكتىلىگى – ول بارلىق ءپان ارقىلى جەكە تۇلعانىڭ ادامي قاسيەتتەردى مەڭگەرۋىن, ىستىق قايرات, نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەكتە بولۋىن تالاپ ەتەتىن, ادامنىڭ ءوزىن ءوزى رەتتەۋىن جۇزەگە اسىرۋىن, الەۋمەتتەنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار ارقىلى اتا-بابامىزدىڭ قانىندا بار قاسيەتتەردى بويعا ءسىڭىرۋدى كوزدەيتىندىگىندە.
وزەكتىلىگى – بۇل ءتاربيەنىڭ ەشۋاقىتتا قاتىپ قالعان قاعيدالارعا سۇيەنبەيتىنى, ءناتيجەسىنىڭ ءبىردەن كوزگە كورىنبەيتىندىگى. ءبىزدىڭ حالىق سوزگە ءمان بەرگەن, ءسوزگە توقتاعان, ۇلكەنىن قۇرمەت تۇتقان. سول قاسيەتتەرىمىزدى مەكتەپ قابىرعاسىندا بويعا ءسىڭىرۋ جاۋاپتى دا ءۇلكەن ءمىندەت بولىپ سانالادى. مەن ءوزىم قىزمەت ەتەتىن مەكتەپتەگى رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ بارىسىنا توقتالۋدى ءجون كوردىم. رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ ماقساتى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن, نورمالارمەن جانە ءداستۇرلەرمەن ۇيلەسەتىن مورالدىق قاسيەتتەر مەن كوزقاراستار قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى.
وسى ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «ءوزىن ءوزى تانۋ» پانىنەن ءبولەك, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, تاريح پاندەرى ارقىلى دا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى پايدالانا وتىرىپ, رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋگە بولادى. قازاق ادەبيەتى ءپانىنىڭ باعدارلاماسىندا ۇلى اباي شىعارمالارى بىرنەشە ساعاتقا بەرىلگەن. اباي شىعارمالارىن ءتاربيە تۇجىرىمداماسىنا كىرىكتىرۋ رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيەنىڭ قاينار كوزى بولارى ءسوزسىز. وسى باعىتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «اقىل, قايرات, ءجۇرەكتى بىردەي ۇستا, سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن ءبولەك» اتتى اباي شىعارمالارىنا نەگىزدەلگەن تاربيە باعدارلاماسىن قۇراستىردىم. ءتاربيەنىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزدەرىنە سۇيەنگەن بۇل باعدارلاما اباي شىعارمالارى ارقىلى جەكە تۇلعانىڭ ناعىز ادام بولۋىن, ىزگى قاسيەتتەردى ۇلتتىق تۇرعىدا مەڭگەرۋىن, ار-وجداندى ساقتاپ, ادامدارعا رياسىز قىزمەت ەتۋ, مىنەز-ق ۇلىقتى جەتىلدىرۋ سياقتى ءمىندەتتەردى كوزدەيدى. اباي ءسوزدەرى ادامزات تاريحىندا ەسكىرمەيتىن, ءمانىن جويمايتىن ءسوزدەر بولعاندىقتان, ونىڭ ۇرپاق ءتاربيەلەۋدە اتقارار ءرولى دە وراسان زور. مىسالى, اباي
«ويعا ءتۇستىم, تولعاندىم
ءوز ءمىنىمدى قولعا الدىم», – دەيدى. وسى ولەڭ جولدارىنىڭ جاس ۇرپاققا بەرەر ونەگەسى – ادام بالاسىنىڭ ءوز مىنەز-قۇلقىن كورە ءبىلۋ قابىلەتىمەن, جەكە تۇلعا رەتىندە تانىلۋ قاسيەتىندە. ادام – وسىنداي ەرەكشەلىگىمەن دە ادام.
اباي 18-قاراسوزىندە «تەگىندە ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق», – دەيدى. جاس ۇرپاققا وسى ءسوزدىڭ ماعىناسىنىڭ ءوزى ونەگە. ءسوز ارقىلى جاس ۇرپاق ساناسىنا سىلكىنىس جاساۋ, ويلاندىرۋ مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن ءار مۇعالىم پارىزى بولسا كەرەك.
وقۋشىعا قازاقتىڭ ۇلت رەتىندەگى بەينەسى قانداي بولۋى كەرەك ەكەنىن ۇعىندىرىپ, ادامي قاسيەتكە جات قىلىقتار جونىندە اباي بولىپ وي تاستاۋ, ارينە, سوزگە توقتايتىن ءاربىر قازاق بالاسىنا اسەر ەتەرى ءسوزسىز. ماڭگىلىك ەل ازاماتى بولۋعا ۇمتىلعان قازاق بالاسىنىڭ بويىندا اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان قايسارلىق, ۋادەگە بەرىكتىك, بۇزىلماس ءدىن مەن ءدىل ابدەن كەرەك-اق. ءماڭگىلىك ەل يدەياسىن, اسىرەسە, ادەبيەت ساباقتارىندا كوبىرەك ايتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, ادەبيەت – اردىڭ ءىسى, ەكىنشىدەن, ادامعا جاقسى مەن جاماندى, ۇلتتىق رۋحتى ءسىڭىرتەتىن وسى ءپان. رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە ارقىلى ماڭگىلىك ەل يدەياسىن ۇعىندىرۋ مەكتەپتەردەن باستاۋ الۋى ءتيىس, سوندىقتان اباي شىعارمالارىن تاربيەدە پايدالانۋ ءتيىمدى ناتيجە بەرەدى دەپ ويلايمىن.
تاعى ءبىر مىسال, ازاماتتىق-پاتريوتتىق, قۇقىقتىق تاربيەنى تەك سىنىپ ساعاتتارى ارقىلى بەرۋ سىڭارجاقتىق بولار ەدى. ۇلتىنا ادال قىزمەت ەتىپ, اقىل, قايرات, جۇرەكتى ءبىردەي ۇستانۋعا وسيەت ايتقان ابايداي تۇلعانىڭ ءسوزى ءومىرىمىزدىڭ شامشىراعىنا اينالۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىنىڭ باستى ماقساتى – وتانىن سۇيەتىن جەكە تۇلعا ءتاربيەلەۋ. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرگەن وقۋشى كەلەشەكتە ءوز ەلىنىڭ ءبىر «كەتىگىن تاۋىپ قالانۋى ءتيىس». جەتكىنشەكتى وسى باعىتتا تاربيەلەۋ ءۇشىن مەكتەپتەگى ءتۇرلى شارالارمەن قاتار, قازاقى قاسيەتىمىزدى, اسىل ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن دە وقۋشىلارعا جەتكىزە ءبىلۋ شارت.
جاس ۇرپاققا الەۋمەتتىك باعدار بەرۋ – ۇلكەن جاۋاپتى ءىس. وقۋشىعا اباي سوزدەرى اسەر ەتۋى ءۇشىن مەكتەپتە پىكىرتالاس, توپتىق جۇمىستار, ادەبي كەشتەر, ترەنينگتەر, كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ورىندى بولماق.
«ءوزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ, ادامشىلىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلىنىڭ ءبىرى بولاسىڭ», دەپ اباي ايتقانداي, ناعىز ادامي قۇندىلىقتاردى مەڭگەرگەن ءجاسوسپىرىمنىڭ ماڭگىلىك ەلدىڭ ازاماتى بولىپ شىعارى ءسوزسىز.
ءمىربولات مىرزاعاليەۆ,
ا.ورازباەۆا اتىنداعى جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
باتىس قازاقستان وبلىسى, كازتالوۆ اۋدانى
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ, "ەگەمەن قازاقستان"
سوڭعى جاڭالىقتار
كواليتسيا وكىلدەرى جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستى
اتا زاڭ • بۇگىن, 20:50
ۇكىمەتتە قارجى سەكتورىنا سالىق سالۋ ماسەلەلەرى قارالدى
سالىق • بۇگىن, 20:29
ساراپشىلار جاڭا كونستيتۋتسياداعى وتباسى مەن نەكە نورمالارىن تالقىلادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 19:37
«اۋىل» پارتياسى اباي وبلىستىق فيليالى الداعى رەفەرەندۋمدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى
رەفەرەندۋم • بۇگىن, 19:16
ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ باسىم بولىگىندە جاڭبىر مەن قار جاۋادى
اۋا رايى • بۇگىن, 18:43
مەملەكەت باسشىسى ليتۆا پرەزيدەنتىنە قۇتتىقتاۋ جەدەلحاتىن جولدادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 18:15
حالىقارالىق قاۋىمداستىق كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ اشىقتىعىن باعالادى
رەفەرەندۋم • بۇگىن, 17:56
تەڭگە نەلىكتەن نارىقتاعى باعاعا اسەر ەتە الماي وتىر؟
قارجى • بۇگىن, 17:50
جاپونيانىڭ ۇلتتىق كۇنىنە وراي استانادا جاپون سالتى ورىندالدى
مەرەكە • بۇگىن, 17:34
پرەزيدەنت UAE SWAT Challenge-2026 جارىسىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 17:31
اۋە بيلەتىندەگى قاتە جازىلعان دەرەكتەر قانداي جاعدايدا تەگىن تۇزەتىلەدى؟
قوعام • بۇگىن, 17:21
تازا پايدا 7%-عا ءوستى: ءوسىم بويىنشا قاي بانك كوش باستاپ تۇر؟
ەكونوميكا • بۇگىن, 17:12
اقتوبە وبلىسىندا جولدى كۇتىپ-ۇستاماعان 66 شەنەۋنىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 17:06
