بەيسەتاي جانە 12 تاعدىر...

جۋىردا «قازاقفيلم» اق ءتۇسىر­گەن «بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ جانە 12 تاعدىر» اتتى دەرەكتى ءفيلمنىڭ كور­سە­تىلىمى بولدى. الماتى وبلىسىنا قا­راستى ىلە-بالقاش اۋداندارىنداعى ارالتوبە اۋىلىندا بولعان بۇل وقيعا بۇگىندە كومەسكى تارتقانىمەن, كەزىندە كۇللى كەڭەس وداعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. فيلمدە 1972 جىلدىڭ 18 جەل­توق­سانىندا ىلە وزەنىندە سۋعا كەتكەن 12 بالانى قۇتقارىپ قالعان بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆتىڭ ەرلىگى باياندالادى. وزەن­نىڭ ارعى بەتىندەگى ينتەرناتتا وقي­تىن 15 بالا مىنگەن قايىق ىلەنىڭ تاپ ورتاسىنا كەلگەندە سەڭگە سوعىلىپ, اۋ­دارىلادى. جاعادا بالالاردى مەكتەپ­كە شىعارىپ سالىپ تۇرعان اتا-انالارى مەن جاقىندارى جىلاپ, ايلاقتى با­سىنا كوتەرگەننەن باسقا ەش قايران قىلا الماي تۇرعاندا, قاراپايىم اۋىل ادامى بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ شالا-شارپى شەشىنگەن قالپى مۇز قاتا باستاعان ىلەگە سەكىرىپ كەتەدى. ەرلىك ەشقاشان ەسكىرمەيدى. ءبىرىنىڭ ەتەگىنەن ءبىرى تارتىپ, ۇيىققا سۇيرەپ كەتكەن ءۇش بالانىڭ ءومىرىن سۋ جۇتتى, ال قالعان 12 بۇلدىرشىنگە ءومىر سىيلاعان سول جۇرەك جۇتقان جىگىتتىڭ جانقيارلىق ەرلىگىن دارىپتەگەن دەرەكتى فيلم اراعا 44 جىل سالىپ جارىققا شىقتى. ەشكىم دە ەرلىكتى ەر اتانۋ ءۇشىن ءىس­تە­مەي­دى. ول تابان استىندا جاسالۋى­مەن باعالى. كوزسىز باتىرلىقتى جاس­اۋ­عا ءبىرىنشى جاعداي ماجبۇرلەسە, ەكىن­شى, ادام بويىنا تاربيە سىڭىرەتىن, ۇج­دانمەن كەلەتىن ازاماتتىق مىنەز يتەر­مەلەيدى. قاس-قاعىم ساتتە شەشىم قابىلداپ, قىل ۇستىندە تۇرعان تاعدىرعا ارا­شا تۇرۋ ءۇشىن اقىل دا, كۇش تە, ءبى­لەك تە ەمەس, ەڭ الدىمەن جۇرەك كەرەك. ءوز جاقىنى جاعالاۋدا سانىن سابالاپ, ايعايعا سۇرەڭ قوسىپ, سۇرلىگىپ ءجۇر­گەندە, وزگەنىڭ بالاسى ەكەنىن دە, ءوزى­نە ءولىم قاۋپى تونەتىنىن دە ويلاپ جات­پاستان اعىنى قاتتى ىلەگە سەكىرىپ, ءوز ءومى­رىن قاتەرگە تىگۋ – ەرجۇرەك باتىر­دىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. ءبىر قو­لى­نا شوقپار, ءبىر قولىنا قالقان ۇس­تاپ, قاس دۇشپانىنا قاسقايا شاپقان كەشە­گى­نىڭ باتىرىنان كوز الدىندا شىرىلداپ, جاس ءومىرىن قيا الماي جانتالاسىپ جات­قان بالالاردىڭ ءومىرى ءۇشىن قانىن ىشىنە تارت­قان قارا سۋعا قويىپ كەتكەن بەيبىت كۇن­دەگى بەيسەتايدىڭ ەرلىك ءىسىنىڭ قاي جە­رى كەم؟ رەجيسسەر قايرات قۋانىشباەۆتىڭ بەي­سەتاي باتىر تۋرالى فيلم ءتۇسىرىپ, قو­عامنىڭ نازارىن اۋدارعىسى كەلگەن ماقساتى قۇپتارلىق. فيلم, باس كەي­ىپ­كەردىڭ جانە اجال تىرناعىنان امان قالعان بالالاردىڭ, بۇگىندە جا­سى ەلۋدى ەركىن ەڭسەرگەن جانداردىڭ سۇح­باتىنا قۇرىلعان. ولاردىڭ ءبارى دە ىلەنىڭ ۇستىندە بولعان ءومىر مەن ءولىم ارباسقان قىرىق جىل بۇرىنعى وقي­عانى ءدال­ بۇگىن بولعانداي ەسكە الىپ, اۋىل حال­قى ءبىراۋىزدان باتىر اتاندىرعان بەي­سەتايدىڭ ەرلىگىن ەس­كەرۋسىز قال­دىر­ماي, ۇكىمەت تارا­پىنان با­عا­لانىپ, ناعىز باتىر اتانعانىن, وعان «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلگەنىن قالايدى. ءبىر ساعاتتىق دەرەكتى فيلمدە بەيسەتاي با­تىر­دىڭ سۋ تۇبىنە باتىپ بارا جاتقان با­لالاردى قالاي قۇتقارعانى, ولاردى قايىققا قالاي تيەگەنى, قايىقتى جا­عا­لاۋعا قالايشا ءجۇزدىرىپ اكەلگەنى ەگ­جەي-تەگجەيلى باياندالادى. ەرلىكتىڭ باعاسىن ارزان ۇعىمدار تۇم­شالاپ, قاھارماندىق قاسيەت-مىنەز بول­­ۋدان قاشىقتاپ بارا جاتقان كەزەڭدە جا­سى 78-گە كەلگەن قاريانىڭ كەشەگى ەرلىگىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاپ, سول ەر­لىكتىڭ سەبەبىن تۇسىندىرۋگە تىرىسۋ, با­تىرعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋگە نا­زار اۋدارتقىسى كەلگەن رەجيسسەر مۇ­را­تىن قوعام بولىپ قۇپتايتىن ۋاقىت جەت­تى. ويتكەنى, بالانىڭ وتانشىلدىق سە­زىمىنە «ەلدى, جەردى, ادامدى ءسۇيۋ كەرەك» دەيتىن قۇرعاق ايتىلا سالاتىن اس­قاق سوزدەن گورى ەڭ اۋەلى الاقانداي اۋىل­دا قوڭىرقاي عانا ءومىر كەشىپ جات­قان قاراپايىم داۋرەنبەكوۆتەردى قۇرمەت تۇتۋعا ۇيرەتۋ, سونىڭ جارقىن مىسالىن كورسەتۋ الدەقايدا سەنىمدىرەك اسەر ەتەدى. ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى