جۋىردا «قازاقفيلم» اق ءتۇسىرگەن «بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ جانە 12 تاعدىر» اتتى دەرەكتى ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى بولدى. الماتى وبلىسىنا قاراستى ىلە-بالقاش اۋداندارىنداعى ارالتوبە اۋىلىندا بولعان بۇل وقيعا بۇگىندە كومەسكى تارتقانىمەن, كەزىندە كۇللى كەڭەس وداعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. فيلمدە 1972 جىلدىڭ 18 جەلتوقسانىندا ىلە وزەنىندە سۋعا كەتكەن 12 بالانى قۇتقارىپ قالعان بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆتىڭ ەرلىگى باياندالادى. وزەننىڭ ارعى بەتىندەگى ينتەرناتتا وقيتىن 15 بالا مىنگەن قايىق ىلەنىڭ تاپ ورتاسىنا كەلگەندە سەڭگە سوعىلىپ, اۋدارىلادى. جاعادا بالالاردى مەكتەپكە شىعارىپ سالىپ تۇرعان اتا-انالارى مەن جاقىندارى جىلاپ, ايلاقتى باسىنا كوتەرگەننەن باسقا ەش قايران قىلا الماي تۇرعاندا, قاراپايىم اۋىل ادامى بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ شالا-شارپى شەشىنگەن قالپى مۇز قاتا باستاعان ىلەگە سەكىرىپ كەتەدى. ەرلىك ەشقاشان ەسكىرمەيدى. ءبىرىنىڭ ەتەگىنەن ءبىرى تارتىپ, ۇيىققا سۇيرەپ كەتكەن ءۇش بالانىڭ ءومىرىن سۋ جۇتتى, ال قالعان 12 بۇلدىرشىنگە ءومىر سىيلاعان سول جۇرەك جۇتقان جىگىتتىڭ جانقيارلىق ەرلىگىن دارىپتەگەن دەرەكتى فيلم اراعا 44 جىل سالىپ جارىققا شىقتى.
ەشكىم دە ەرلىكتى ەر اتانۋ ءۇشىن ءىستەمەيدى. ول تابان استىندا جاسالۋىمەن باعالى. كوزسىز باتىرلىقتى جاساۋعا ءبىرىنشى جاعداي ماجبۇرلەسە, ەكىنشى, ادام بويىنا تاربيە سىڭىرەتىن, ۇجدانمەن كەلەتىن ازاماتتىق مىنەز يتەرمەلەيدى. قاس-قاعىم ساتتە شەشىم قابىلداپ, قىل ۇستىندە تۇرعان تاعدىرعا اراشا تۇرۋ ءۇشىن اقىل دا, كۇش تە, ءبىلەك تە ەمەس, ەڭ الدىمەن جۇرەك كەرەك. ءوز جاقىنى جاعالاۋدا سانىن سابالاپ, ايعايعا سۇرەڭ قوسىپ, سۇرلىگىپ ءجۇرگەندە, وزگەنىڭ بالاسى ەكەنىن دە, ءوزىنە ءولىم قاۋپى تونەتىنىن دە ويلاپ جاتپاستان اعىنى قاتتى ىلەگە سەكىرىپ, ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگۋ – ەرجۇرەك باتىردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. ءبىر قولىنا شوقپار, ءبىر قولىنا قالقان ۇستاپ, قاس دۇشپانىنا قاسقايا شاپقان كەشەگىنىڭ باتىرىنان كوز الدىندا شىرىلداپ, جاس ءومىرىن قيا الماي جانتالاسىپ جاتقان بالالاردىڭ ءومىرى ءۇشىن قانىن ىشىنە تارتقان قارا سۋعا قويىپ كەتكەن بەيبىت كۇندەگى بەيسەتايدىڭ ەرلىك ءىسىنىڭ قاي جەرى كەم؟
رەجيسسەر قايرات قۋانىشباەۆتىڭ بەيسەتاي باتىر تۋرالى فيلم ءتۇسىرىپ, قوعامنىڭ نازارىن اۋدارعىسى كەلگەن ماقساتى قۇپتارلىق. فيلم, باس كەيىپكەردىڭ جانە اجال تىرناعىنان امان قالعان بالالاردىڭ, بۇگىندە جاسى ەلۋدى ەركىن ەڭسەرگەن جانداردىڭ سۇحباتىنا قۇرىلعان. ولاردىڭ ءبارى دە ىلەنىڭ ۇستىندە بولعان ءومىر مەن ءولىم ارباسقان قىرىق جىل بۇرىنعى وقيعانى ءدال بۇگىن بولعانداي ەسكە الىپ, اۋىل حالقى ءبىراۋىزدان باتىر اتاندىرعان بەيسەتايدىڭ ەرلىگىن ەسكەرۋسىز قالدىرماي, ۇكىمەت تاراپىنان باعالانىپ, ناعىز باتىر اتانعانىن, وعان «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلگەنىن قالايدى. ءبىر ساعاتتىق دەرەكتى فيلمدە بەيسەتاي باتىردىڭ سۋ تۇبىنە باتىپ بارا جاتقان بالالاردى قالاي قۇتقارعانى, ولاردى قايىققا قالاي تيەگەنى, قايىقتى جاعالاۋعا قالايشا ءجۇزدىرىپ اكەلگەنى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى.
ەرلىكتىڭ باعاسىن ارزان ۇعىمدار تۇمشالاپ, قاھارماندىق قاسيەت-مىنەز بولۋدان قاشىقتاپ بارا جاتقان كەزەڭدە جاسى 78-گە كەلگەن قاريانىڭ كەشەگى ەرلىگىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاپ, سول ەرلىكتىڭ سەبەبىن تۇسىندىرۋگە تىرىسۋ, باتىرعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋگە نازار اۋدارتقىسى كەلگەن رەجيسسەر مۇراتىن قوعام بولىپ قۇپتايتىن ۋاقىت جەتتى. ويتكەنى, بالانىڭ وتانشىلدىق سەزىمىنە «ەلدى, جەردى, ادامدى ءسۇيۋ كەرەك» دەيتىن قۇرعاق ايتىلا سالاتىن اسقاق سوزدەن گورى ەڭ اۋەلى الاقانداي اۋىلدا قوڭىرقاي عانا ءومىر كەشىپ جاتقان قاراپايىم داۋرەنبەكوۆتەردى قۇرمەت تۇتۋعا ۇيرەتۋ, سونىڭ جارقىن مىسالىن كورسەتۋ الدەقايدا سەنىمدىرەك اسەر ەتەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
جۋىردا «قازاقفيلم» اق ءتۇسىرگەن «بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ جانە 12 تاعدىر» اتتى دەرەكتى ءفيلمنىڭ كورسەتىلىمى بولدى. الماتى وبلىسىنا قاراستى ىلە-بالقاش اۋداندارىنداعى ارالتوبە اۋىلىندا بولعان بۇل وقيعا بۇگىندە كومەسكى تارتقانىمەن, كەزىندە كۇللى كەڭەس وداعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. فيلمدە 1972 جىلدىڭ 18 جەلتوقسانىندا ىلە وزەنىندە سۋعا كەتكەن 12 بالانى قۇتقارىپ قالعان بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆتىڭ ەرلىگى باياندالادى. وزەننىڭ ارعى بەتىندەگى ينتەرناتتا وقيتىن 15 بالا مىنگەن قايىق ىلەنىڭ تاپ ورتاسىنا كەلگەندە سەڭگە سوعىلىپ, اۋدارىلادى. جاعادا بالالاردى مەكتەپكە شىعارىپ سالىپ تۇرعان اتا-انالارى مەن جاقىندارى جىلاپ, ايلاقتى باسىنا كوتەرگەننەن باسقا ەش قايران قىلا الماي تۇرعاندا, قاراپايىم اۋىل ادامى بەيسەتاي داۋرەنبەكوۆ شالا-شارپى شەشىنگەن قالپى مۇز قاتا باستاعان ىلەگە سەكىرىپ كەتەدى. ەرلىك ەشقاشان ەسكىرمەيدى. ءبىرىنىڭ ەتەگىنەن ءبىرى تارتىپ, ۇيىققا سۇيرەپ كەتكەن ءۇش بالانىڭ ءومىرىن سۋ جۇتتى, ال قالعان 12 بۇلدىرشىنگە ءومىر سىيلاعان سول جۇرەك جۇتقان جىگىتتىڭ جانقيارلىق ەرلىگىن دارىپتەگەن دەرەكتى فيلم اراعا 44 جىل سالىپ جارىققا شىقتى.
ەشكىم دە ەرلىكتى ەر اتانۋ ءۇشىن ءىستەمەيدى. ول تابان استىندا جاسالۋىمەن باعالى. كوزسىز باتىرلىقتى جاساۋعا ءبىرىنشى جاعداي ماجبۇرلەسە, ەكىنشى, ادام بويىنا تاربيە سىڭىرەتىن, ۇجدانمەن كەلەتىن ازاماتتىق مىنەز يتەرمەلەيدى. قاس-قاعىم ساتتە شەشىم قابىلداپ, قىل ۇستىندە تۇرعان تاعدىرعا اراشا تۇرۋ ءۇشىن اقىل دا, كۇش تە, ءبىلەك تە ەمەس, ەڭ الدىمەن جۇرەك كەرەك. ءوز جاقىنى جاعالاۋدا سانىن سابالاپ, ايعايعا سۇرەڭ قوسىپ, سۇرلىگىپ ءجۇرگەندە, وزگەنىڭ بالاسى ەكەنىن دە, ءوزىنە ءولىم قاۋپى تونەتىنىن دە ويلاپ جاتپاستان اعىنى قاتتى ىلەگە سەكىرىپ, ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگۋ – ەرجۇرەك باتىردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. ءبىر قولىنا شوقپار, ءبىر قولىنا قالقان ۇستاپ, قاس دۇشپانىنا قاسقايا شاپقان كەشەگىنىڭ باتىرىنان كوز الدىندا شىرىلداپ, جاس ءومىرىن قيا الماي جانتالاسىپ جاتقان بالالاردىڭ ءومىرى ءۇشىن قانىن ىشىنە تارتقان قارا سۋعا قويىپ كەتكەن بەيبىت كۇندەگى بەيسەتايدىڭ ەرلىك ءىسىنىڭ قاي جەرى كەم؟
رەجيسسەر قايرات قۋانىشباەۆتىڭ بەيسەتاي باتىر تۋرالى فيلم ءتۇسىرىپ, قوعامنىڭ نازارىن اۋدارعىسى كەلگەن ماقساتى قۇپتارلىق. فيلم, باس كەيىپكەردىڭ جانە اجال تىرناعىنان امان قالعان بالالاردىڭ, بۇگىندە جاسى ەلۋدى ەركىن ەڭسەرگەن جانداردىڭ سۇحباتىنا قۇرىلعان. ولاردىڭ ءبارى دە ىلەنىڭ ۇستىندە بولعان ءومىر مەن ءولىم ارباسقان قىرىق جىل بۇرىنعى وقيعانى ءدال بۇگىن بولعانداي ەسكە الىپ, اۋىل حالقى ءبىراۋىزدان باتىر اتاندىرعان بەيسەتايدىڭ ەرلىگىن ەسكەرۋسىز قالدىرماي, ۇكىمەت تاراپىنان باعالانىپ, ناعىز باتىر اتانعانىن, وعان «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلگەنىن قالايدى. ءبىر ساعاتتىق دەرەكتى فيلمدە بەيسەتاي باتىردىڭ سۋ تۇبىنە باتىپ بارا جاتقان بالالاردى قالاي قۇتقارعانى, ولاردى قايىققا قالاي تيەگەنى, قايىقتى جاعالاۋعا قالايشا ءجۇزدىرىپ اكەلگەنى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالادى.
ەرلىكتىڭ باعاسىن ارزان ۇعىمدار تۇمشالاپ, قاھارماندىق قاسيەت-مىنەز بولۋدان قاشىقتاپ بارا جاتقان كەزەڭدە جاسى 78-گە كەلگەن قاريانىڭ كەشەگى ەرلىگىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاپ, سول ەرلىكتىڭ سەبەبىن تۇسىندىرۋگە تىرىسۋ, باتىرعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋگە نازار اۋدارتقىسى كەلگەن رەجيسسەر مۇراتىن قوعام بولىپ قۇپتايتىن ۋاقىت جەتتى. ويتكەنى, بالانىڭ وتانشىلدىق سەزىمىنە «ەلدى, جەردى, ادامدى ءسۇيۋ كەرەك» دەيتىن قۇرعاق ايتىلا سالاتىن اسقاق سوزدەن گورى ەڭ اۋەلى الاقانداي اۋىلدا قوڭىرقاي عانا ءومىر كەشىپ جاتقان قاراپايىم داۋرەنبەكوۆتەردى قۇرمەت تۇتۋعا ۇيرەتۋ, سونىڭ جارقىن مىسالىن كورسەتۋ الدەقايدا سەنىمدىرەك اسەر ەتەدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سوڭعى جاڭالىقتار
ىلە الاتاۋى ساياباعىندا جابايى اڭ فوتوتۇزاققا ءتۇسىپ قالدى
جانۋارلار • كەشە
ۇلىتاۋ وبلىسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالار تالقىلاندى
ينۆەستيتسيا • كەشە
ۇلىتاۋدا «ساعاتتار سىرى» كورمەسى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
قىزىلوردادا قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى تانىستىرىلدى
ايماقتار • كەشە
يبراھيم كەلىسىمى قازاقستانعا قانداي پايدا بەرەدى؟
ساياسات • كەشە
كواليتسيا وكىلدەرى جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستى
اتا زاڭ • كەشە
