بىرىڭعاي ەكسپورت ستراتەگياسى: بۇرىنعىدان وزگە باستاما

باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتتىق ءوندىرىستى دامىتۋدى كوزدەيتىن يندۋستريالاندىرۋ باعىتىن جالعاستىرۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرۋ ءۇشىن ەكسپورتتى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋ تەتىكتەرىن ءبىر ۆەدومستۆوعا شوعىرلاندىرۋ قاجەت. ەكسپورتتاۋشىلارعا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا وڭىرلەردە دە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا وسىن­داي مىندەتتەر ناقتىلاندى. وسى­عان وراي پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇكىمەت وتىرى­سىن­دا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مي­نيسترلiگiنە ەكسپورت ساياساتى ءجو­نىن­دەگى كەڭەس قۇرۋ بويىنشا ۇسى­نىس­­­تار ەنگiزۋدi تاپسىردى. وعان بيز­­­نەس قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى كى­­رۋى ءتيىس. سونداي-اق, 1 قىركۇيەككە دەي­­ىن بىرىڭعاي ەكسپورت ستراتەگياسىن قابىلداۋ كەرەك. قازىرگى تاڭدا ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسى­مى­ن­دە وتاندىق ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى ار­­تىپ كەلە جاتقانىن ەشكىم جوققا شى­­عارمايدى. ونىڭ ءبىر دالەلى, ءوت­كەن جىلعى ءىجو ءوسىمى 1 پايىزدى قۇ­رادى. قازىرگىدەي الەمدىك نا­رىق­تا­عى تۇراقسىزدىق, شيكىزاتقا با­عا­نىڭ تومەندىگى سياقتى كەلەڭسىز شاقتا بۇل كوڭىل قۋانتارلىق جاعداي. سەبەبى, بۇرىن ەلىمىزدە ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ نەگىزگى بولىگى وسى شي­كىزات ونىمدەرىنەن تۇسەتىن, بىراق قا­زىر جاعداي وزگەرگەن. وتاندىق ءون­دى­­رىستىڭ وركەندەۋى سىرتقى نا­رىق­­تا­عى شيكىزات باعاسىنا ءتاۋ­ەل­­­دىلىكتى ازاي­ت­­تى. مۇنىڭ ن­ە­گىز­گى تا­­مىرى ەلى­مىزدە قولعا الىن­عان ۇدە­مەلى ين­دۋس­تريالىق-يننو­­ۆا­تسيا­لىق دا­مۋ­دىڭ مەم­لە­كەت­تىك باع­دار­لا­ما­سىندا ەكەن­دىگى انىق. قا­زىرگى تاڭ­دا ەلىمىز بۇل باع­دار­لامانىڭ ەكىن­شى بەس­جىل­دى­عىنا اياق باستى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جال­­پى, يندۋستريالاندىرۋ باع­دار­لا­­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋ جىلدارىندا 4,6 ترلن تەڭگەنىڭ 961 جوباسى ءجۇ­زەگە اسى­رىلسا, وتكەن جىلدا 179,2 ملرد تەڭ­گەنىڭ 63 جوباسى ىسكە قو­سىلعان. بۇل – 4,8 مىڭنان اس­تام تۇراقتى جۇ­مىس ورنى. قولعا الىن­عان جوبا­لار ارقىلى 7,5 ترلن تەڭگەنىڭ شاماسىندا ءونىم وندىرىلسە, ونىڭ 1,8 ترلن تەڭگەسى سوڭعى ون ايعا تيەسىلى. قازىر ۇكىمەت الدىندا 2025 جىل­عا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت­تى 2 ەسە ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر. مىنە, وسى مە­جەگە جەتۋ ءۇشىن ءالى تالاي جۇ­مىس­تار اتقارىلۋى ءتيىس. سول ماقساتتا ەكس­­پورت ساياساتى جونىندەگى كەڭەس قۇ­رى­لىپ, بىرىڭعاي ەكسپورت ستراتەگيا­سىن قابىلداۋ كەرەك. بۇگىندە ەلباسىنىڭ حالىققا ار­نا­عان جولداۋى قىزۋ تالقىلانىپ, قول­داۋ تاۋىپ جاتقانى ءمالىم. سو­عان ساي ۇسىنىستار دا ايتىلۋدا. ماسە­لەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­­پۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ جول­داۋ­عا قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, قازاق­ستان­­دىق كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ ءجا­نە تەحنولوگيالىق تۇرعىدا دا­مى­تۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى ءپى­كى­رى­مەن بولىسەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, باستى ماسەلە زاۋىتتاردىڭ تەح­نو­ل­و­گيالىق مۇمكىندىكتەرى مەن ءون­دى­رىس­تىك دەڭگەيىن ەشكىم قاداعالاپ وتىر­ماعاندىعىندا بولىپ وتىر. ولار­دىڭ قانداي حالىقارالىق ستان­دارتتارعا ساي جۇمىس جاساپ جات­قاندىعىن دا ەشكىم بىلمەيدى, دەي­دى دەپۋتات. سوندىقتان, قولدا بار كاسىپورىنداردى جاڭعىرتىپ قا­نا قويماي, يندۋستريالاندىرۋ اياسىندا جاڭا جوبالارعا دەگەن كوز- قاراستى وزگەرتۋ كەرەكتىگىن, مەم­لە­كەتتىك قولداۋعا يە جوبالاردى تەح­نولوگيالىق ستاندارتتارعا جانە الەم­دىك ۇردىستەرگە جاۋاپ بەرەتىن تەح­نيكالىق رەگلامەنتتەرگە باعالاپ وتىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. سونداي-اق, «اتامەكەن» ۇلت­­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باس­قار­ماسىنىڭ توراعاسى ابىل­اي­ مىرزاحمەتوۆ باق وكىل­دەرى ءۇشىن وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماس­لي­حا­ت­ىن­دا جولداۋدىڭ باسىم ءبو­لىگى كا­سىپ­كەر­لىكتىڭ قاتىسۋىمەن ءجۇ­زەگە اسا­تى­نىن ايتا وتىرىپ, ين­دۋس­تريالىق اي­ماقتاردىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ءبىر­قاتار ماسەلەنى قوزعادى. «راسىن ايتساق, كاسىپكەرلەردىڭ بار­لىعى دا جەرگىلىكتى جەردە, ناقتى ءبىر ايماقتا قىزمەت جاساي­دى. سوندىقتان, جەرگىلىكتى ات­قا­رۋ­شى ورگانداردىڭ كاسىپكەرلىكتى دام­ى­تۋ­داعى مىندەتى, جاۋاپكەرشىلىگى جول­داۋ­دا ناقتى ايتىلعان. وسى ۋاقىتقا دەيىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جەر­گىلىكتى بيلىك تە قاتىسىپ ءجۇردى. ءبى­راق, بايقاساڭىزدار, جەرگىلىكتى بي­لىك كوبىنەسە الەۋمەتتىك سالاعا ءمان بەرەدى», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ. باس­قارما توراعاسى وسى رەتتە جەر­گىلىكتى كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا كە­دەرگى بولاتىن جايتتاردى دا ايتتى­. «ءبىزدىڭ ءاربىر اۋداندا فيليالىمىز بار. سوندىقتان, جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى كاسىپكەرلىك جايىنان حا­باردارمىز. تاياۋدا ەلباسىنىڭ قا­بىلداۋىندا بولعانىمىزدا دا بايان ەتكەنبىز. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى كا­سىپكەرلەردى تولعاندىراتىن ءماس­ە­لە­نىڭ ءبىرى – جەر. جەرگىلىكتى جەرلەردە جەر تەلىمدەرىنىڭ كاسىپكەرلەرگە ەش كەدەرگىسىز, قاعازباستىلىقسىز, اشىق, جاريا تۇردە بەرىلۋى ءالسىز ءجۇ­­رۋدە. وكىنىشكە قاراي, ونلاين الاڭ­دار دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋدە. ەكىنشى ماسەلە, قۇرىلىس سالۋعا قاجەت قۇجاتتاردى الۋداعى قيىندىقتار بولىپ وتىر. مۇنان بولەك, بىرقاتار سالىقتار دا بار. قازىر بىزدە 60-قا جۋىق يندۋستريالىق ايماق جۇ­مىس ىستەۋدە. بىراق ولاردىڭ جۇ­مىس­تارى كاسىپكەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىق­پايدى. الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كور­­پوراتسيالار بار. ولاردىڭ ج­ۇ­مىستارى دا كاسىپكەرلەر ءۇشىن كو­­مەسكى», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ. ياع­ني, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ قو­­لىن­دا كاسىپكەرلەرگە ارنالعان سان-الۋان اۋقىمدى قۇرالدار بول­عا­نىمەن ولاردىڭ ءتيىمسىز بولىپ وتىر­عاندىعىن جەتكىزگەن. نەگىزىنەن, مەجەلەگەن ماقساتقا جە­تۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءىس قولعا الىنىپ, وسى كۇنگە دەيىن تيىمدىلىگىن كور­­سەتە الماعان كەيبىر تەتىكتەر جا­­ڭارۋى, تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭ­­عىرۋى كەرەك-اق. سوعان ساي ۇسى­نىس­تار قابىلدانىپ, تىڭ ءىس-شا­را­لاردىڭ دا جۇزەگە اسۋى وتە ما­ڭىز­دى. ال نەگىزگى ناتيجە, ارينە, ۋا­قىتتىڭ عانا ەنشىسىندە. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»