21 اقپان, 2017

«دالا اۋەنى» جانىڭدى تەربەيدى

1220 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن
زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتەن قالعان «شايانعا بارساڭ – ءانشىمىن دەمە, سوزاققا بارساڭ – كۇيشىمىن دەمە»... دەگەن عيبراتتى ءسوز بۇگىندە حالىق ماتەلىنە اينالعانى بەلگىلى. ەگەر سول كەزدە ۇلى جازۋشىنىڭ جولى تولە بي اۋدانىنا ءتۇسىپ, ديحانكولدىڭ سارى قىمىزىن ءىشىپ, قاسقاسۋدىڭ جاسىل جايلاۋىندا اققۇم اۋىلى شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان تەكەمەتى مەن ءتورت قاباتتى قۇراق كورپەلەردىڭ ۇستىندە ويۋلانعان قۇس جاستىقتاردى جاستانىپ جاتىپ, تابيعاتىنا تامسانىپ, ءبىر ساتتىك دەمالىس بۇيىرعاندا... جوعارىدا ايتىلعان ەكى سويلەمنىڭ مىندەتتى تۇردە جالعاسى بولار ەدى دەپ ويلايمىن. جارىقتىق, «تولە بيگە بارساڭ... سۋرەتشىمىن دەمە!» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ ايتىپ كەتەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن؟! وتكەن عاسىردىڭ وزىندە تولە بي اۋدانىنان وتىزعا جۋىق ەلگە تانىمال سۋرەتشى شىقتى. ولار قازاق ونەرىن الەمگە پاش ەتتى. تاۋلى ولكەدەن شىققان تانىمال سۋرەتشى توقبولات توعىسباەۆ وسى ەلدىڭ تۋماسى. اۋەسقوي سۋرەتشى, تۋىندىلارى لوندوننىڭ تورىنە شىققان مولداعالي قالدىباەۆ تا وسى اۋداننىڭ پەرزەنتى. « ۇلى كوشىمەن» تاريحتا قالعان بەكسەيىت تۇلكيەۆ تە سۋرەتشىلەر مەكەنىنىڭ ۇلى. الەم مويىنداعان تالانتتى سۋرەتشى ەربولات تولەپباي دا تولە ءبيدىڭ ۇرپاعى. ءبىر وتباسىنان شىققان اعايىندى سۋرەتشىلەر مۇرات پەن قانات قالباەۆتار دا وسى كيەلى ولكەدە تۋىپ-وسكەن. ءبىر ماقالادا, قۇداي-اۋ, ءبارىن ءتۇ­گەل­دەپ شىعۋ, استە مۇمكىن ەمەس... سۋرەتشىلەر مەكەنىندە جا­رىق جۇلدىزداي جارقىراپ شىققان تاعى ءبىر تۋما تالانت قۇراسبەك تىنىبەكوۆ ەدى. قىسقا عانا عۇمىرىندا گوبەلەن ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاپ, سۋرەت ونەرىندە جاڭالىق اشىپ, وشپەس مۇرا قالدىردى حالقىنا. قۇراسبەك تىنىبەك ۇلىنىڭ ءومىرى شىعارماشىلىعىنىڭ ناعىز تولىسقان كەزىندە, 33 جاسىندا كۇرت ءۇزىلدى. سۋرەتشىنىڭ قولتاڭباسى قالعان قۇلپىرعان بوياۋدىڭ ءوزى ءالى دە تولىق زەرت­تەلمەگەن ءبىر الەم دەرسىز. قۇراسبەك الۋان ءتۇرلى بوياۋ­لاردى «سويلەتۋ» ارقىلى ۇلى دالانىڭ جىلناماسىن ماڭگىلىككە جازىپ كەتكەندەي. ءا دەگەندە «دالا اۋەنىنە»(1970) ەلتىتىپ, ودان تۋعان جەردىڭ «اس­پانى»(1973) بەينەلەنگەن تەكەمەتتەرگە كوز تاستاي وتىرىپ, شەكسىز كەڭىستىككە بويلايسىز دا, توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ ۇلىلىعىنا تاعى ءبىر ءتانتى بولاسىز. ەندى ءبىر كەزدە گوبەلەن ونەرىنىڭ قۇدىرەتىنە قۇلاي بەرىلگەنىڭىز سونشالىقتى, «تاۋ مەن دالا اڭىزى» (1975) رۋحىڭدى اسقاق­تاتىپ, ءبىر ءسات «بايقوڭىر ىر­عاقتارىندا»(1977) تەر­بە­لىپ, «تەڭىز سيمفونيا­سى»(1979) جانىڭدى كەرە­مەتتەي باۋراپ الادى. وسى­نىڭ بارلىعى جيناقتالا كەلىپ, تالانتتى سۋرەتشى ۇلى دالا تۋرالى اسقاق ويىن گوبەلەن ونەرى ارقىلى ورنەك­تەگەنىن كورسەتەدى. ال 1981 جىلى ش.ءۋالي­حانوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق بەرىلگەن «قازاقستان شۇعىلاسى» ات­تى توپتىق مونۋ­مەنتال­دى گوبە­لەنى قىل­قالام شەبە­رىنىڭ تۋعان جەرگە دەگەن تولعانىسىنان تۋعان شەدەۆر دۇنيەسىنە اينالدى. ورتا بۇزار جاستان اسقاندا قايتپاس ساپارعا اتتانعانىمەن, قۇ­راسبەك تى­نى­بەك ۇلىنىڭ ونەردى باعا­لاي بىلەتىن حالقى بار دا, ءوزىنىڭ «ماڭگىلىك»(1975) تۋىندىسىنداي ەلىمەن بىرگە جاساي بەرەتىنى انىق. كۇليا ايداربەكوۆا, «وتىرار» عىلىمي-امبەباپ كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار