قايدا سول ءبىر «قاراكوز»؟

ءان الەمىنىڭ الپىسىنشى جىلدارىنداعى الپاۋىتتاردىڭ ءبىرى – «بيتلزدى» بىلمەيتىنىڭىز جوق. ەۋروپادان جەتكەن وزگەشە ونەردىڭ سول وكىلدەرى الدەبىر سەبەپتەرمەن 1970 جىلى ءوز شىعارماشىلىق قىزمەتتەرىن ءبىرجولا توقتاتىپتى... الايدا, تۇماندى البيونداعى ىڭىل ارقا توسىندە زور ىرعاققا اينالىپ ۇلگەرگەن ەدى. جەزقازعان قالاسىنىڭ ءارلى-بەرلى تاريحىنان سىر شەرتكەن تۇستا ەڭ ءبىرىنشى – «قاراكوز» ۆوكالدى-اسپاپتى ءانسامبلى ەسكە تۇسەتىنى شىندىق. شىن مانىندە, جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا «قاراكوز» ءانسامبلى جەزقازعان ءوڭىرىنىڭ عانا ەمەس, ۇلتتىق ەسترادا سالاسىنىڭ شارىقتاۋ شىڭىنا كوتەرىلگەنى, ەلىمىزدىڭ ونەر الەمىنە جاڭاشا ۇردىسپەن ۇلەس قوسقانى بارشاعا ايان ەدى. بۇل تاراپتا ءبىر عانا جاقسىكەلدى سەيىلوۆ فەنومەنىنىڭ ءوزىن جەكە تاقىرىپ ەتۋگە بولادى. اعايىندى بولات پەن احمەديا ەسمۇحانوۆتار جايلى دا ايتار اقپار از ەمەس. كەرەك دەسەڭىز, «قاراماشى, قاداماشى كوزىڭدى...» دەگەن كەسەك تۋىندىنىڭ اۆتورى قايىربەك اسانوۆتىڭ ءوزى «قاراكوزدە» ءان سالعان. دەگەنمەن, ءاۋ باستاعى اڭگىمە «قاراكوز» تۋرالى بولعان سوڭ, اتالعان اڭىزدى ۇجىمنىڭ بۇرىنى مەن بۇگىنىن ءسوز ەتىپ الالىق. جۋرناليست ءاشىمحان جانپەيى­سوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءسا­لىمجان سەيىلوۆ, جاقسىكەلدى سەيى­لوۆ, بولات ەسمۇحانوۆ, قوي­شىقارا ءامىرالين, ءابۋ ءتۇسىپ­بەكوۆ جانە باسقا دا جىگىتتەر ءوزارا كەلىسە كەلە, ۆوكالدى-اس­پاپتى انسامبل قۇرۋعا تاۋەكەل ەتەدى. – جالپى, ۇيىمداستىرۋ جۇ­مىستارى ماعان جۇكتەلسە, شى­عار­ماشىلىق جاعىنا جاق­سىكەلدى سەيىلوۆ پەن بولات ەسمۇ­قانوۆ جاۋاپ بەرەتىن بولىپ كەلىسىلدى. وسىلايشا ءبىرى­گىپ باستالعان ءىس بەرەكەسىن بەردى. 1970 جىلدىڭ 17 قاڭ­تا­رىندا قاراعاندى قالا­سىندا كور­كەمونەرپازدار ۇجىم­دارى­نىڭ وبلىستىق بايقاۋى ۇيىم­داستىرىلىپ, سوعان قاتىس­تىق. «قاراكوز» اتاۋى دا اتالعان ونەر سايىسىنا قاتىسپاقشى بولىپ جاتقاندا تۋدى. «قارا­كوزدىك­تەردىڭ» العاشقى تۇساۋ­كەسەر سىناققا الىپ شىققان تۋىن­دىسى بولات ەسمۇحانوۆتىڭ «ساعىنىش» ءانى ەدى, – دەپ ەسكە الادى سول شاقتاردى ءسالىمجان سەيىلوۆ. ءانسامبلدىڭ العاش رەت حا­لىق الدىنا دەربەس كونتسەرتتىك باعدارلامامەن شىعۋى – 1970 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانى. ان­سامبل قۇرامىنداعى ءبيشى مايا سارىباەۆا, كونتسەرتتىك باعدار­لامانى جۇرگىزۋشىسى ءدا­مەن جو­لاۋشينوۆا, حالىق اندە­رىن ورىنداۋدىڭ شەبەرى كامال قازىمبەتوۆا دا ەر-ازامات­تار­مەن بىرگە ۇجىم ابىرويىن اسقاقتاتۋعا كۇش سالادى. ءانسامبلدىڭ كونتسەرتتىك باع­دارلاماسىنا ەنگەن كوپتەگەن اندەردىڭ ءسوزىن العاشقىدا قازاق­تىڭ بەلگىلى اقىندارىنىڭ ءبىرى امانجول شامكەنوۆ جازىپتى. ال ولەڭدەردىڭ اۋەنى جاقسىكەلدى مەن بولاتتىڭ ۇلەسىندە. «انا تۋرالى باللادا», «نەگە سولاي؟», «كەز­دەسۋ», «ماحاببات مۇڭى», «اكە داۋىسى», «الماتىم, عاجا­يىپ قالامسىڭ» سىندى تاماشا اندەر وسىنداي شىرايلى شىعار­ماشىلىق ەڭبەكتىڭ جەمىسى. تەك توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا تۇسىنداعى ەلىمىزدەگى ەكونو­ميكالىق توقىراۋ جىلدارىندا «قاراكوز» ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعان. الايدا, اراعا جىلدار سالىپ, 2013 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قايتا جاساقتالعان «قاراكوز» بىلتىر عانا ءانسامبلدىڭ جاڭا قۇرامى كەنشىلەردىڭ استاناسىن­دا كونتسەرتتەرىن بەردى. بولات ەسمۇحانوۆتىڭ «اكە», «ساعى­نىش» اندەرىنە ەكى بەينەبايا­ن ءتۇسىرىپ, ەكى ءان جيناقتارى جارىق كورگەن. دەمەك, «قاراكوز» جاساپ كەلەدى, جاسارىپ كەلەدى. باس­شىلىق مىندەتىن جاڭاباي ءسات­جانوۆ اتتى كاسىپكەر, ونەر جاناشىرى ءوز قولىنا العان. «اۋمالى-توكپەلى زاماندا ءبىزدىڭ ونەردى باعالاپ, قاناتىنىڭ استانا الاتىن ەشكىم بولمادى. 1996 جىلى كوكشەتاۋ قالا­سىنا قونىس اۋداردىم. سول جىل­دىڭ كۇزىندە جاقسىكەلدى دوسىمىز قايتىس بولىپتى. ونى ماعان ەشكىم حابارلاماعان... قيما­عاننان گورى, سەنبەيدى ەكەن­سىڭ! مىسالى, لۇقپاننىڭ ورىنداۋىنداعى «جارىعىم-اي» ءانى – «جاقسىكەلدى ومىردەن ءوتتى...» دەپ ەستىگەندە جازعان مەنىڭ ءانىم. قازىر زەينەتتەمىن, ەشقانداي مەملەكەتتىك اتاققا يە ەمەسپىن. جەكە ستۋديام بار. بيىل جەتپىس جاسقا تولامىن. سوعان وراي ۇلكەن كونتسەرت وتكىزبەككە ىشتەي دايىندىق ۇستىندەمىز», دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە ءانشى, سازگەر بولات ەسمۇحانوۆ. «قاراكوز» از عانا ۋاقىت ءىشىن­دە بىرنەشە رەت رەسپۋبليكا سا­رايىنداعى ۇلكەن كونتسەرت­تەرگە قاتى­سىپ, الماتى قالاسىنداعى ءو.جولداسبەكوۆ اتىنداعى ستۋدەنتتەر سارايىندا وزدەرىنىڭ جەكە كونتسەرتتەرىن بەرىپ ۇلگەرگەن. «اسەم اندەرىڭ مەن ءتاتتى كۇي­لەرىڭ» كوپ بولعاي, «قاراكوز»! ميراس اسان, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى