تەڭدەسى جوق ارحەولوگيالىق-ەتنوگرافيالىق, تاريحي-مادەني مۇرالارىمىزدى كوزدىڭ اعى مەن قاراسىنداي قورعاۋ, مۇقيات ءمىنسىز ساقتاۋ, ۇزدىكسىز تولىقتىرۋ, جان-جاقتى بىلگىرلىكپەن نايسحاتتاۋ, ياعني كەلەشەكتىڭ رۋحاني يگىلىگىنە, كادەسىنە جاراتۋ – اسىل پارىزىمىز. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە ويىسساق, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ 2015 جىلدىڭ 30 ناۋرىزىنداعى №119 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىندە 219 ايتۋلى كونە ارحەولوگيالىق قالالار, ەرتە تەمىر, قولا داۋىرىندەگى وبالار, قورىمدار, كومپوزيتسيالىق قويتاستار مەن تاس بەلگىلەر, كەسەنە-ماۆزولەيلەر, ساعاناتامدار, كۇمبەزتامدار, شىراقتاستار, مازارلار, مەشىت-مەدرەسەلەر, ەسكى تۇراقتار, كوپىرلەر, بەكىنىس-قامالدار, قامال قاقپالارى, عيماراتتار, اسكەري لازارەت, كازارمالار, تاريحي تۇلعالار مۇسىندەرى كورسەتىلگەن. بۇلاردىڭ ارقايسىسى تىزبەك-تىزبەك تاريحتىڭ, مادەنيەتتىڭ, باعزى زاماننىڭ ءتىرى كۋاگەرىندەي, كوركەم كۋالىگىندەي. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەني ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزى – «ازىرەت سۇلتان», «وتىرار» ءتارىزدى التى مەملەكەتتىك تاريحي ءھام مادەني قورىق-مۋزەيلەردىڭ مادەني-اعارتۋشىلىق, عىلىمي-تانىمدىق قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ كوزدەلىپ, «رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن» بولىپ قايتا قۇرىلدى. ويتكەنى, وسىلاي ەتكەندە قورىق-مۋزەيلەر اقىلى قىزمەت كورسەتۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ تولىسۋىنا, جادىگەرلەردى ساقتاۋعا, قورعاۋعا, زەرتتەۋگە, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك الادى. وسىنداي ۇيىمداستىرۋ-قۇقىقتىق ءتۇرىنىڭ زاڭنامالىق سيپاتى بار. بۇعان دەيىن مۋزەي-قورىقتاردى تاماشالاۋ تەگىن بولاتىن. اقىسىز قولجەتىمدىلىكتەن, ءجۇرىس-تۇرىس مادەنيەتىنىڭ ولپى-سولپى بولعانىنان, بويكۇيەزدىك جايلاعاندىقتان, وزىنە-ءوزى ەسەپ بەرمەگەندىكتەن مۋزەي-قورىق اۋماعىندا تازالىق پەن ءتارتىپ ساقتاماۋ بەلەڭ العان-دى. بىرىنشىدەن, مۋزەي ارالاۋ بەينەبىر تاريح قويناۋىنا ساياحات جاساۋ ىسپەتتى. ال كەسەنەگە كىرۋ اقىلى قىزمەتى ءبىر عانا قازاقستاندا عانا دەۋگە بولمايدى. جاھاندىق دەڭگەي-دارەجەسىندەگى مۋزەيلەر تاجىريبەسىندە بار ءۇردىس. مىسالى, ءوز باسىم تايلاند استاناسى بانگكوك جانە سامۋي ارالىنىڭ, يوردانيانىڭ عاجاپستانى پەترانىڭ, تۇركيانىڭ جەر استى قالاسى كاپپادوكيانىڭ مۋزەي-قورىقتارىنىڭ, پاكىستاننىڭ تاكسيللا مەن سيلسيللا قالالارىنىڭ ەسكى ورىندارىن كورگەندە اقىسىن تولەپ, قىزىعىنا قانىقتىم. وزبەكستاننىڭ ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى – حازىرەت يمام, گۇر-ءامىر, ءبيبى-حانىم, رۋحاباد, جاھانگير, كۇمبەزدى-سەيدان كەسەنەلەرىنە, حازىرەت-حىزرا مەشىتىنە, شاحي-زينداعا كىرۋ ساۋلەت ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي بيلەت قۇنى 200 سۋمنان 500-گە دەيىن بولسا, شەت ەل ازاماتتارى ءۇشىن 3-7 دوللار شاماسىندا بەلگىلەنگەن. مۋزەي ءىسى, تۋريزم سالاسى بويىنشا وزىق ۇلگى تانىتىپ وتىرعان تۇركيادا اتاتۇرىك جەرلەنگەن كەسەنەگە كىرۋ باعاسى – 400 ليرا, دولماباحچە حانىم سارايىنا – 40 ليرا, توپكاپى سارايىنا – 15 ليرا, ايا-سوفيا مۋزەيىنە 40 ليرانى قۇرايدى. ۇلى سۋرەتكەر لەۆ تولستويدىڭ «ياسنايا پوليانا» مۋزەيىنە كىرۋ – 250 رۋبل, ورىس حالقىنىڭ ۇلتتىق پانتەونى ىسپەتتى پەتروپاۆلوۆسك قورعانى مۋزەيىنە كىرۋ – 200 رۋبل, «رۋسسكي» مۋزەيىنە رەسەي جانە بەلارۋس ازاماتتارى ءۇشىن – 300 رۋبل, ستۋدەنتتەر مەن زەينەتكەرلەرگە – 150 رۋبل, شەت ەل ازاماتتارىنا, جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي, ەرەسەكتەرگە 450 رۋبل, ستۋدەنتتەرگە 200 رۋبل ەكەن. اقىلى قىزمەت ءتۇرىن قولدانۋ – زامان تالابى. داڭقتى مۋزەي-قورىقتاردى ساقتاۋدىڭ جانە دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر دۇرىس جولى وسى. جانە دە مۇندا سان سيپاتتى ۇشان-تەڭىز قيساپسىز قىزمەت تۇرلەرى شوعىرلانعان. تۇركى جۇرتتارىنىڭ شامشىراق تۇلعاسى, كەمەڭگەر ءبىلىمپاز, كوسەم ويلى اقىن اتىن يەلەنگەن تۇركىستانداعى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە كەلۋشىلەر سونشالىقتى ءنوپىر. مۇندا ءامىر تەمىر زامانىندا قۇيىلعان, جاسالعان تايقازان, شىراعدان ء(بىرى فرانتسيانىڭ لۋۆر مۋزەيىندە ساقتاۋلى), كەسەنە قاقپاسى... سونىمەن قاتار, مۋزەي-قورىقتىڭ قۇرامداس بولىكتەرى جۇما مەشىتى, قىلۋەت جەر استى مەشىتى, ءرابيا سۇلتان بەگىم كەسەنەسى, شىعىس مونشاسى, تۇركىستاننىڭ ءتورت قاقپاسى, سەگىز قىرلى ساعانا, ەسىم حاننىڭ كەسەنەسى, اۋليە قۇمشىق-اتا حيلۆەتى, شىلدەحانا جانە ت.س.س. سونىمەن بىرگە, تۋريستەر ءۇشىن كينوزالدا دەرەكتى فيلم كورسەتەدى. تىزبەك-تىزبەك جۇمىستار, ءىس-شارالار اقىلى قىزمەتتى قاجەتسىنەتىنى ءسوزسىز. ول ءوز كەزەگىندە تاريحي-مادەني ورىنداردىڭ سەرۆيستىك قىزمەت تۇرىنە دە سەپتىگىن تيگىزەدى. ەندەشە, مۋزەيلەرگە بارىپ, تاريحي تانىمىمىزدى كەڭەيتۋ دە ۇلتتىق مادەنيەتكە قوسىلعان ۇلەس بولىپ تابىلادى.
سەرىك نەگيموۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
