ايۆازوۆسكيدىڭ «توعىزىنشى تولقىن» اتتى اتاقتى كارتيناسىن كورگەن سايىن, نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, مەنىڭ ەسىمە ورازگۇل اسانعازى ورالادى. بالكىم, بۇل ورازگۇلدىڭ قات-قات شارۋانى قاتار الىپ, ۇنەمى قاربالاس تىرلىكتىڭ ورتاسىندا وتىراتىنىن كورگەنىمنەن بولار. راسىندا دا, ورازگۇلدىڭ ەشقاشان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعانىن كورمەپپىن. ءتىپتى, ايەل زاتى قىزىعا ءسوز ەتەتىن ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى بوس اڭگىمەسىن دە ەستىمەگەن ەكەنمىن. ەسەسىنە, ونىمەن جۇزدەسە قالساڭىز, ءتىل تاعدىرى, ەل تاعدىرى, ۇرپاق كەلەشەگى جايلى اڭگىمەگە قارىق بولىپ قايتاسىز. وندا دا ءبارى ءبىتتى, ءبارى كۇيرەدى, سۋ تۇبىنە كەتتىك دەيتىن ەڭسەڭدى تۇسىرەر جىلاۋىق ءسوز ەمەس, باردى بار, جوقتى جوق دەپ اشىق ايتا وتىرىپ, ىلگەرى باسپاي جاتقان ولقىلىقتاردى جولعا قويۋدىڭ ءتۇرلى ءادىسىن ويلاستىرىپ, كوڭىلگە قونىمدى ويعا كەلسە, بالاشا قۋاناتىنىن دا كوز كوردى.
وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءاۋ باستا باسىن الا قاشسا دا, ورازگۇلدىڭ «ۋىسىنا» ءبىر ءتۇسىپ قالعان ادامداردىڭ ءبىرازىنىڭ كەيىننەن ناعىز ءتىل جاناشىرىنا اينالعانىن دا كوز كورىپ ءجۇر.
وزىمىزگە بەلگىلى, ۇلتتىق رۋحىمىز, قازاقتى قازاق ەتىپ تۇرعان انا ءتىلىمىز ءالى دە تورگە وزا الماي كەلەدى. وعان كەدەرگى بوپ وتىرعان سانداعان سەبەپ تە بار. ايتسە دە ونىڭ ەڭ باستى سەبەبى – وزىمىزدە. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءبىرازىمىز وزگە تىلدە ءوزىن سۋداعى بالىقتاي سەزىنەتىندىكتەن, قازاق ءتىلىنىڭ اتى وزۋىنا اسا ءمۇددەلى ەمەس. ولاردىڭ قاتارىنا رۋحى ءالسىز, ۇلتتىق ساناسى تاياز ادامدار مەن اينالاسىنا سەلقوس قارايتىن ەنجارلاردى قوسساڭىز, كەيدە دۇنيەدەن باز كەشىپ كەتكىڭ دە كەلەدى. الايدا, وسىنداي ادامداردىڭ ەشقايسىسىنان ورازگۇل كۇدەر ۇزبەيدى. ولاردى ورتاعا قايتارۋ, ءوز ۇلتىن سۇيۋگە ۇيرەتۋ قاجەت دەيدى. سوعان وراي ءار ورتادا ءجيى-ءجيى بولىپ, ءوز ۇگىتىن جالعاستىرۋدان تانعان ەمەس.
بىردە اكادەميك رىمعالي نۇرعالي اعامىزدىڭ ءبىر توپ جىگىتتەرمەن اڭگىمەسىنە كۋا بولعانىم بار ەدى. سول كەزدە الگىلەردىڭ ءبىرى ورازگۇلدىڭ ءبىر ءوزى ءبارىن ىستەپ تاستايتىنداي, تىم جانىعىپ جۇرەتىنىن ايتىپ قالعان. ءدال سول ساتتە رىمعالي اعامىز اڭگىمەنى كىلت ءۇزدى دە: «ءاي, سەن نە ايتىپ تۇرسىڭ؟ سەن كىم, ورازگۇل كىم؟ بىلمەسەڭ, مەن ايتايىن, ورازگۇل مىنا تۇرعان سەندەر قۇساپ, ءۇزىپ-جۇلقىپ ارزان بەدەل جيناپ جۇرگەن ادام ەمەس, تۋراسىن ايتايىن, ءوز باسىم ونى مىڭ ەركەككە ايىرباستاماس ەدىم. ول مەنىڭ تۋىسىم دا, جەرلەسىم دە ەمەس, بىراق ونى كۇرەسكەر بولمىسى ءۇشىن سىيلايمىن. ءارى ورازگۇلدىڭ بويىندا ناعىز كۇرەسكەرگە ءتان قاسيەتتىڭ ءبارى بار. ول ەشتەڭەنى جورتا ىستەمەيدى, كوزگە ءتۇسىپ, كورىنىپ قالسام دەمەيدى. نە ىستەسە دە, بار ىنتا-شىنتاسىمەن كىرىسەدى. ويتكەنى, بويىنداعى كۇرەسكەرلىك رۋح ونىڭ مىنا سەندەرگە ۇقساۋىنا جول بەرمەيدى.
ءيا, زاتى ايەل بولعانىمەن ناعىز ازامات سول. باتىر باۋكەڭدى دە كەزىندە تالاي ادام تۇسىنە المادى. ناقتىراق ايتسام, تۇسىنگىسى كەلمەدى. الايدا, ول توبىردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋعا تىرىسپادى. اششى ايتسا دا, تۇششى ايتسا دا ءار ىسىمەن, ءار سوزىمەن بارشا قازاقتىڭ جۇرەگىنە ساۋلە ءتۇسۋىن مۇرات تۇتتى. ءپىلگە ۇرگەن كاندەن ىسپەتتىلەر بالاعىنا جارماسسا دا, ولاردىڭ وزىنە دە, سوزىنە دە پىسقىرىپ قاراعان جوق. ورازگۇلدەن سول باۋكەڭە ۇقساس قاسيەتتەردى كورەمىن. ەندەشە, ءىسى مەن ءسوزى قابىساتىن, قازاققا كەرەك ىسكە باتىل باستاماشى بوپ جۇرگەن ورازگۇلدى بۇگىنگىنىڭ باتىرى دەۋگە ابدەن بولادى», دەدى ول.
ولاي بولسا, قاشاندا ءوز ويىن كۇلبىلتەلەمەي اشىق ايتاتىن, ەشقاشان ءبىرەۋدىڭ ىعىنا جىعىلا كەتپەيتىن, اششى بولسا دا اقيقاتتىڭ ءسوزىن سويلەۋدەن تانباعان, اۋزى دۋالى اعامىزدىڭ بۇل ءپىكىرى ورازگۇلگە بەرگەن ەلىنىڭ باعاسى دەسەك, بۇل ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءجانە بۇل سوزگە ءوز تاراپىمىزدان قوسارىمىز, ورازگۇلدىڭ شىنىندا دا ءوزىمەن مۇراتتاس, نيەتتەس ادامداردىڭ ءبارىن تۋىسىنداي كورەتىنى, دوس, باۋىر سانايتىنى. ەڭ باستىسى, ءوزىم عانا بولسام دەمەيدى, بىرەۋدىڭ جىلت ەتكەن جاقسىلىعىن كورسە, قولتىعىنان دەمەۋگە تىرىسادى. سول كوپشىل مىنەزىنىڭ ارقاسىندا اينالاسىنداعىلاردىڭ ءبارىن ورتاق ىسكە جۇمىلدىرىپ, قازاقتىڭ جوعىن ءتۇگەندەۋگە مۇرىندىق بوپ كەلە جاتقانىن كوزىقاراقتى جۇرت جاقسى بىلەدى.
بۇل ورايدا اتقارعان ءىسىنىڭ ءبارىن تىزبەلەمەي, سونىڭ بىرىنە عانا توقتالىپ وتسەك, بۇگىندە از عانا ۋاقىت ىشىندە ەلوردامىزدىڭ بارىنشا قازاقىلانىپ شىعا كەلۋىنە ءبىز ەڭ الدىمەن ورازگۇل باستاعان ءتىل جاناشىرلارىنا قارىزدارمىز دەسەم, بۇرىندارى قازاقشا ءسويلەسەڭ, قاسقىر كورگەندەي ودىرايا, ءۇركىپ قارايتىن اقمولاعا قازاقى سيپات بەرۋ وڭاي بولماعانى انىق. ولاي دەيتىنىم, ورازگۇلدىڭ ۇستىنەن قارايتىن قانشاما ادام بولدى. قىزمەت بابىندا ولارمەن ساناسپاۋعا, تاك-تاگىنە كونبەۋگە شارا جوق. ونداي جاعدايدا ويلاعانىڭنىڭ ءبارىن ءوز ەركىڭمەن جۇزەگە اسىرۋ دا قيىننىڭ قيىنى. وعان وسى قالادا بۇرىننان تۇرىپ كەلە جاتقان جانداردىڭ دا انتونوۆكا, الەكسەەۆكا دەگەن اتاۋلاردان وپ-وڭاي ايرىلا سالعىسى كەلمەگەنىن قوسىڭىز. سونداي-سونداي ەرەسەن توسقاۋىلداردى ەڭسەرىپ, ەلوردامىزدان قازاقتىڭ ءيسى شىعىپ تۇرۋى ءۇشىن ورازگۇل باستاعان ءتىل جاناشىرلارى قانشاما تىرلىكتى جولعا قويدى دەسەڭىزشى. تاۋبە, سول ماڭداي تەر اقتالدى, ەلىمىزدەگى اتاعى اسقاقتاعان جەر مەن سۋدىڭ, اياۋلىلارىمىز بەن ارداقتىلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى كوشە اتتارىن يەلەندى. بۇعان ارينە, ءاربىر قازاق وشكەنى جانىپ, ولگەنى تىرىلگەندەي قۋاندى. ال مۇنىڭ ءبارى الگى جىگىتتەر ايتقانداي, ورازگۇلدىڭ «جانىعىپ» ءجۇرىپ اتقارعان ىستەرىنىڭ ءبىر پاراسى عانا.
وسىندايدا ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى, اتاعىنان ات ۇركەتىن, ۇلكەن لاۋازىمدى قىزمەتتە وتىرعان شەنەۋنىكتەردى دە كوز كورىپ ءجۇر. سونىڭ ءبارى بولماسا دا, ءبىرازىنىڭ قان-ءسولى جوق سوزىنەن دە, ىسىنەن دە ەش ناتيجە شىققان ەمەس. سوندىقتان دا, ونداي ادامدار سول قىزمەتىنەن كەتكەن كۇنى-اق ۇمىتىلىپ قالادى. ويتكەنى, ونىڭ ءوز ءمۇددەسى بولماسا, سول ورىندا وتىرىپ, اتقارعان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جاقسى ءىسى, ەسىمىن ەسكە سالار ارتىندا ءىزى جوق. سوندايلاردان زارەزاپ بولعان جۇرتشىلىقتىڭ «اتتەڭ, سونداي شەشۋشى بۋىندا وزبەكالى, ورازگۇل سياقتى ازاماتتار بولسا, قازاقتىڭ جوعى ءبىراز تۇگەندەلىپ قالار ەدى» دەپ ارمانداعانىنا دا تالاي رەت كۋا بوپ ءجۇرمىز. بۇنى حالىقتىڭ ءوز ورتاسىنان قايناپ شىققان قايراتكەر ۇل-قىزىنىڭ ەڭبەگىن ورنىمەن باعالاۋى دەمەسكە لاج جوق. بۇل جەردە مەن ورنىمەن باعالاۋى دەپ جايدان-جاي, ءسوز رەتىنە قاراي ايتىپ وتىرعانىم جوق. ويتكەنى, كوپشىلىك ەلوردا باسشىلىعىندا وسى قالادا تۋىپ-وسكەن, وسى ورتادا قايناپ جەتىلىپ, ءبىلىم العان, نەسىبەسىن تەرىپ, باي-باعلان اتانعان ازاماتتاردىڭ دا وتىرعانىن جاقسى بىلەدى. ەلوردانى جاڭاشا تۇرلەندىرەم دەسە, ولاردىڭ دا قولىن ەشكىم قاققان جوق. قايتا ءىستىڭ ىعىن بىلەتىن ادام كەلدى دەپ قۋاندى, زور سەنىم ارتتى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وسى كۇنى قانداي ورتاعا بارساڭ دا, ءتىپتى توي-تومالاقتىڭ ۇستىندە دە شەندى-شەكپەندىلەر مەن باي-باعلاندارعا قۇراق ۇشىپ, بۇل ءبىزدىڭ اسا قادىرلى قايراتكەرىمىز دەپ اسىرا اسپەتتەۋ ادەتكە اينالىپ بارادى. ال شىن ءمانىندە قايراتكەر دەگەن اتاۋعا كىمدەر لايىق؟ ەگەر سونىڭ باسىن اشىپ العىمىز كەلسە, بىرەۋلەردىڭ بار بولعانى قالتاسى قالىڭ بولعانى ءۇشىن نەمەسە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ مەملەكەت قارجىسىنا ارا-تۇرا الدەكىمدەردى «جارىلقاپ» (كوردىڭ بە, مەن قاندايمىن دەگەندەي, ونى تەلەارنالاردان كورسەتىپ) تاستاعانىنا بولا, ولاردى قايراتكەر دەپ اتاۋىمىز كەرەك پە؟ ارينە, ونداي قولدان جاساعان قايراتكەرلىك قاسيەتتى بىرەۋگە تاڭۋ ەڭ الدىمەن سول اسپەتتەپ تۇرعان ادامىڭنىڭ ۇياتىن تاپتاۋ ەكەنىن ءبىز نەگە ەسكەرمەيمىز؟ ءيا, كىمگە نە ايتساق تا, بالاعا اكەسىنىڭ شەكپەنىن جاۋىپ جاتقانداي كۇي كەشتىرمەي, اركىمدى ءوز بويىنا شاقتاپ ماداقتاعانىمىز ابزال بولار. وسىنى ەستە تۇتساق, ەلدىك ىسكە تالماي ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان, ونىسىن بار سانالى ءومىرىنىڭ ءمانى سانايتىن, تەمىرقازىعى ىسپەتتەس كورەتىن, ورتاق ىسكە قوسقان ۇلەسىن ءوزىنىڭ ازاماتتىق پارىزىم دەپ بىلەتىن, جاساعان ءىسى ءۇشىن ەشكىمنەن ماقتاۋ دامەتپەيتىن, ورەسى بيىك ويىمەن جۇرتتى ارتىنان ەرتە الاتىن ادامدار قايراتكەر دەگەن اتاققا ابدەن لايىق. ال مۇنداي ادامدار قاتارىمىزدا كوپ تە, از دا ەمەس. سول ساناۋلىلاردىڭ ءبىرى ورازگۇل اسانعازى ەكەنىن دە قالىڭ قازاق جاقسى بىلەدى.
ەڭ عاجابى سول, جىل وتكەن سايىن ورازگۇلدىڭ قايراتكەرلىك قاسيەتى شىڭدالا تۇسكەندەي. ءتىل تاعدىرىنا بايلانىستى ايتار يدەياسى دا, اتقارار شارۋاسى دا جەتىپ ارتىلادى. ول قاي ورتادا جۇرسە دە, جان-جاعىنا قازاقتىڭ ءيىسىن ءسىڭىرىپ, قازاقى رۋحتى وياتۋعا تىرىسادى. بۇل سوزىمە دالەل رەتىندە ءبىر قاۋىم جۇرت الدىندا داريعا نۇرسۇلتانقىزى ايتقان مىنا ءبىر اڭگىمەنى كەلتىرە كەتسەم, ەش ارتىقتىق ەتپەس.
– ءبىزدىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى (ول كەزدە داريعا نۇرسۇلتانقىزىنىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندە ۆيتسە-سپيكەر كەزى بولاتىن) ورازگۇل ارامىزعا كەلگەلى بەرى تەك انا تىلىندە سويلەيتىن بولدى. ويتكەنى, ءبارى ويلارىن وزگە تىلدە جەتكىزۋدەن ورازگۇلدەن تايساقتاپ تۇرادى. ءتىپتى, دەپۋتاتتاردىڭ الدىنا كەلگەن مينيسترلەر دە ودان سەسكەنىپ, انا تىلىندە ەسەپ بەرۋدى ادەتكە اينالدىرا باستادى – دەپ ءازىل-شىنىن ارالاستىرا ورازگۇل اپاسىنىڭ مەرەيىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعان.
ەگەر داريعانىڭ ءار ءسوزىن تەككە ايتا سالمايتىنىن ەسكەرسەك, بۇل ەل تىرلىگىنىڭ ءبىر-ءبىر ۋىعىن كوتەرىپ جۇرگەن قايراتكەر قىزدارىمىزدىڭ ءبىرىن-ءبىرى باعالاۋى ەكەنىن اڭعارامىز. سونىمەن قاتار, وسى ءسوزدىڭ تۇبىندە شىندىق جاتقانىن دا ءبىز جاقسى بىلەمىز. ولاي دەيتىنىم, ورازگۇل وتىرعان ورتادا جۇرتتىڭ ءبارى تەك قازاقشا سويلەيتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. ءتىپتى, بۇرىن-سوڭدى اۋزىنان انا تىلىندە ءبىر اۋىز ءسوز ەستىمەگەن, انا تىلىندە امانداسساڭ, مەڭىرەۋ ادامداي مەلشيىپ قالاتىن ادامداردىڭ دا ورازگۇلگە ايتار ويىن انا تىلىندە جەتكىزۋگە تىرىسىپ جاتقانىن كورىپ, تاڭدانعانىمدى دا جاسىرعىم كەلمەيدى.
سوندا بۇل نەنىڭ قۇدىرەتى؟ ءوز باسىم ونىڭ سىرىنا ءالى بويلاي الماي ءجۇرمىن. بالكىم, قاسيەتتى انا ءتىلىمىز بەن ىنتا-شىنتاسىز سول تىلگە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ورازگۇل اسانعازىنىڭ ەسىمى بۇگىنگى قازاقتىڭ تۇسىنىك-تانىمىندا ءبىر ۇعىمعا اينالىپ بارا ما ەكەن؟ قالاي بولعاندا دا بۇل – قۋانارلىق جايت. مۇندايدا شىركىن, ارامىزدا ورازگۇل ءتارىزدى رۋحى بيىك, ساناسى سەرگەك, كۇرەسكەر ازاماتتار قاتارى كوپ بولسا, انا ءتىلىمىزدىڭ باعى باياعىدا-اق جانار ەدى-اۋ دەگەن ويعا كەلەسىڭ.
جۇماگۇل سولتيەۆا
ايۆازوۆسكيدىڭ «توعىزىنشى تولقىن» اتتى اتاقتى كارتيناسىن كورگەن سايىن, نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, مەنىڭ ەسىمە ورازگۇل اسانعازى ورالادى. بالكىم, بۇل ورازگۇلدىڭ قات-قات شارۋانى قاتار الىپ, ۇنەمى قاربالاس تىرلىكتىڭ ورتاسىندا وتىراتىنىن كورگەنىمنەن بولار. راسىندا دا, ورازگۇلدىڭ ەشقاشان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعانىن كورمەپپىن. ءتىپتى, ايەل زاتى قىزىعا ءسوز ەتەتىن ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى بوس اڭگىمەسىن دە ەستىمەگەن ەكەنمىن. ەسەسىنە, ونىمەن جۇزدەسە قالساڭىز, ءتىل تاعدىرى, ەل تاعدىرى, ۇرپاق كەلەشەگى جايلى اڭگىمەگە قارىق بولىپ قايتاسىز. وندا دا ءبارى ءبىتتى, ءبارى كۇيرەدى, سۋ تۇبىنە كەتتىك دەيتىن ەڭسەڭدى تۇسىرەر جىلاۋىق ءسوز ەمەس, باردى بار, جوقتى جوق دەپ اشىق ايتا وتىرىپ, ىلگەرى باسپاي جاتقان ولقىلىقتاردى جولعا قويۋدىڭ ءتۇرلى ءادىسىن ويلاستىرىپ, كوڭىلگە قونىمدى ويعا كەلسە, بالاشا قۋاناتىنىن دا كوز كوردى.
وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءاۋ باستا باسىن الا قاشسا دا, ورازگۇلدىڭ «ۋىسىنا» ءبىر ءتۇسىپ قالعان ادامداردىڭ ءبىرازىنىڭ كەيىننەن ناعىز ءتىل جاناشىرىنا اينالعانىن دا كوز كورىپ ءجۇر.
وزىمىزگە بەلگىلى, ۇلتتىق رۋحىمىز, قازاقتى قازاق ەتىپ تۇرعان انا ءتىلىمىز ءالى دە تورگە وزا الماي كەلەدى. وعان كەدەرگى بوپ وتىرعان سانداعان سەبەپ تە بار. ايتسە دە ونىڭ ەڭ باستى سەبەبى – وزىمىزدە. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءبىرازىمىز وزگە تىلدە ءوزىن سۋداعى بالىقتاي سەزىنەتىندىكتەن, قازاق ءتىلىنىڭ اتى وزۋىنا اسا ءمۇددەلى ەمەس. ولاردىڭ قاتارىنا رۋحى ءالسىز, ۇلتتىق ساناسى تاياز ادامدار مەن اينالاسىنا سەلقوس قارايتىن ەنجارلاردى قوسساڭىز, كەيدە دۇنيەدەن باز كەشىپ كەتكىڭ دە كەلەدى. الايدا, وسىنداي ادامداردىڭ ەشقايسىسىنان ورازگۇل كۇدەر ۇزبەيدى. ولاردى ورتاعا قايتارۋ, ءوز ۇلتىن سۇيۋگە ۇيرەتۋ قاجەت دەيدى. سوعان وراي ءار ورتادا ءجيى-ءجيى بولىپ, ءوز ۇگىتىن جالعاستىرۋدان تانعان ەمەس.
بىردە اكادەميك رىمعالي نۇرعالي اعامىزدىڭ ءبىر توپ جىگىتتەرمەن اڭگىمەسىنە كۋا بولعانىم بار ەدى. سول كەزدە الگىلەردىڭ ءبىرى ورازگۇلدىڭ ءبىر ءوزى ءبارىن ىستەپ تاستايتىنداي, تىم جانىعىپ جۇرەتىنىن ايتىپ قالعان. ءدال سول ساتتە رىمعالي اعامىز اڭگىمەنى كىلت ءۇزدى دە: «ءاي, سەن نە ايتىپ تۇرسىڭ؟ سەن كىم, ورازگۇل كىم؟ بىلمەسەڭ, مەن ايتايىن, ورازگۇل مىنا تۇرعان سەندەر قۇساپ, ءۇزىپ-جۇلقىپ ارزان بەدەل جيناپ جۇرگەن ادام ەمەس, تۋراسىن ايتايىن, ءوز باسىم ونى مىڭ ەركەككە ايىرباستاماس ەدىم. ول مەنىڭ تۋىسىم دا, جەرلەسىم دە ەمەس, بىراق ونى كۇرەسكەر بولمىسى ءۇشىن سىيلايمىن. ءارى ورازگۇلدىڭ بويىندا ناعىز كۇرەسكەرگە ءتان قاسيەتتىڭ ءبارى بار. ول ەشتەڭەنى جورتا ىستەمەيدى, كوزگە ءتۇسىپ, كورىنىپ قالسام دەمەيدى. نە ىستەسە دە, بار ىنتا-شىنتاسىمەن كىرىسەدى. ويتكەنى, بويىنداعى كۇرەسكەرلىك رۋح ونىڭ مىنا سەندەرگە ۇقساۋىنا جول بەرمەيدى.
ءيا, زاتى ايەل بولعانىمەن ناعىز ازامات سول. باتىر باۋكەڭدى دە كەزىندە تالاي ادام تۇسىنە المادى. ناقتىراق ايتسام, تۇسىنگىسى كەلمەدى. الايدا, ول توبىردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋعا تىرىسپادى. اششى ايتسا دا, تۇششى ايتسا دا ءار ىسىمەن, ءار سوزىمەن بارشا قازاقتىڭ جۇرەگىنە ساۋلە ءتۇسۋىن مۇرات تۇتتى. ءپىلگە ۇرگەن كاندەن ىسپەتتىلەر بالاعىنا جارماسسا دا, ولاردىڭ وزىنە دە, سوزىنە دە پىسقىرىپ قاراعان جوق. ورازگۇلدەن سول باۋكەڭە ۇقساس قاسيەتتەردى كورەمىن. ەندەشە, ءىسى مەن ءسوزى قابىساتىن, قازاققا كەرەك ىسكە باتىل باستاماشى بوپ جۇرگەن ورازگۇلدى بۇگىنگىنىڭ باتىرى دەۋگە ابدەن بولادى», دەدى ول.
ولاي بولسا, قاشاندا ءوز ويىن كۇلبىلتەلەمەي اشىق ايتاتىن, ەشقاشان ءبىرەۋدىڭ ىعىنا جىعىلا كەتپەيتىن, اششى بولسا دا اقيقاتتىڭ ءسوزىن سويلەۋدەن تانباعان, اۋزى دۋالى اعامىزدىڭ بۇل ءپىكىرى ورازگۇلگە بەرگەن ەلىنىڭ باعاسى دەسەك, بۇل ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ءجانە بۇل سوزگە ءوز تاراپىمىزدان قوسارىمىز, ورازگۇلدىڭ شىنىندا دا ءوزىمەن مۇراتتاس, نيەتتەس ادامداردىڭ ءبارىن تۋىسىنداي كورەتىنى, دوس, باۋىر سانايتىنى. ەڭ باستىسى, ءوزىم عانا بولسام دەمەيدى, بىرەۋدىڭ جىلت ەتكەن جاقسىلىعىن كورسە, قولتىعىنان دەمەۋگە تىرىسادى. سول كوپشىل مىنەزىنىڭ ارقاسىندا اينالاسىنداعىلاردىڭ ءبارىن ورتاق ىسكە جۇمىلدىرىپ, قازاقتىڭ جوعىن ءتۇگەندەۋگە مۇرىندىق بوپ كەلە جاتقانىن كوزىقاراقتى جۇرت جاقسى بىلەدى.
بۇل ورايدا اتقارعان ءىسىنىڭ ءبارىن تىزبەلەمەي, سونىڭ بىرىنە عانا توقتالىپ وتسەك, بۇگىندە از عانا ۋاقىت ىشىندە ەلوردامىزدىڭ بارىنشا قازاقىلانىپ شىعا كەلۋىنە ءبىز ەڭ الدىمەن ورازگۇل باستاعان ءتىل جاناشىرلارىنا قارىزدارمىز دەسەم, بۇرىندارى قازاقشا ءسويلەسەڭ, قاسقىر كورگەندەي ودىرايا, ءۇركىپ قارايتىن اقمولاعا قازاقى سيپات بەرۋ وڭاي بولماعانى انىق. ولاي دەيتىنىم, ورازگۇلدىڭ ۇستىنەن قارايتىن قانشاما ادام بولدى. قىزمەت بابىندا ولارمەن ساناسپاۋعا, تاك-تاگىنە كونبەۋگە شارا جوق. ونداي جاعدايدا ويلاعانىڭنىڭ ءبارىن ءوز ەركىڭمەن جۇزەگە اسىرۋ دا قيىننىڭ قيىنى. وعان وسى قالادا بۇرىننان تۇرىپ كەلە جاتقان جانداردىڭ دا انتونوۆكا, الەكسەەۆكا دەگەن اتاۋلاردان وپ-وڭاي ايرىلا سالعىسى كەلمەگەنىن قوسىڭىز. سونداي-سونداي ەرەسەن توسقاۋىلداردى ەڭسەرىپ, ەلوردامىزدان قازاقتىڭ ءيسى شىعىپ تۇرۋى ءۇشىن ورازگۇل باستاعان ءتىل جاناشىرلارى قانشاما تىرلىكتى جولعا قويدى دەسەڭىزشى. تاۋبە, سول ماڭداي تەر اقتالدى, ەلىمىزدەگى اتاعى اسقاقتاعان جەر مەن سۋدىڭ, اياۋلىلارىمىز بەن ارداقتىلارىمىزدىڭ ەسىمدەرى كوشە اتتارىن يەلەندى. بۇعان ارينە, ءاربىر قازاق وشكەنى جانىپ, ولگەنى تىرىلگەندەي قۋاندى. ال مۇنىڭ ءبارى الگى جىگىتتەر ايتقانداي, ورازگۇلدىڭ «جانىعىپ» ءجۇرىپ اتقارعان ىستەرىنىڭ ءبىر پاراسى عانا.
وسىندايدا ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى, اتاعىنان ات ۇركەتىن, ۇلكەن لاۋازىمدى قىزمەتتە وتىرعان شەنەۋنىكتەردى دە كوز كورىپ ءجۇر. سونىڭ ءبارى بولماسا دا, ءبىرازىنىڭ قان-ءسولى جوق سوزىنەن دە, ىسىنەن دە ەش ناتيجە شىققان ەمەس. سوندىقتان دا, ونداي ادامدار سول قىزمەتىنەن كەتكەن كۇنى-اق ۇمىتىلىپ قالادى. ويتكەنى, ونىڭ ءوز ءمۇددەسى بولماسا, سول ورىندا وتىرىپ, اتقارعان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جاقسى ءىسى, ەسىمىن ەسكە سالار ارتىندا ءىزى جوق. سوندايلاردان زارەزاپ بولعان جۇرتشىلىقتىڭ «اتتەڭ, سونداي شەشۋشى بۋىندا وزبەكالى, ورازگۇل سياقتى ازاماتتار بولسا, قازاقتىڭ جوعى ءبىراز تۇگەندەلىپ قالار ەدى» دەپ ارمانداعانىنا دا تالاي رەت كۋا بوپ ءجۇرمىز. بۇنى حالىقتىڭ ءوز ورتاسىنان قايناپ شىققان قايراتكەر ۇل-قىزىنىڭ ەڭبەگىن ورنىمەن باعالاۋى دەمەسكە لاج جوق. بۇل جەردە مەن ورنىمەن باعالاۋى دەپ جايدان-جاي, ءسوز رەتىنە قاراي ايتىپ وتىرعانىم جوق. ويتكەنى, كوپشىلىك ەلوردا باسشىلىعىندا وسى قالادا تۋىپ-وسكەن, وسى ورتادا قايناپ جەتىلىپ, ءبىلىم العان, نەسىبەسىن تەرىپ, باي-باعلان اتانعان ازاماتتاردىڭ دا وتىرعانىن جاقسى بىلەدى. ەلوردانى جاڭاشا تۇرلەندىرەم دەسە, ولاردىڭ دا قولىن ەشكىم قاققان جوق. قايتا ءىستىڭ ىعىن بىلەتىن ادام كەلدى دەپ قۋاندى, زور سەنىم ارتتى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وسى كۇنى قانداي ورتاعا بارساڭ دا, ءتىپتى توي-تومالاقتىڭ ۇستىندە دە شەندى-شەكپەندىلەر مەن باي-باعلاندارعا قۇراق ۇشىپ, بۇل ءبىزدىڭ اسا قادىرلى قايراتكەرىمىز دەپ اسىرا اسپەتتەۋ ادەتكە اينالىپ بارادى. ال شىن ءمانىندە قايراتكەر دەگەن اتاۋعا كىمدەر لايىق؟ ەگەر سونىڭ باسىن اشىپ العىمىز كەلسە, بىرەۋلەردىڭ بار بولعانى قالتاسى قالىڭ بولعانى ءۇشىن نەمەسە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ مەملەكەت قارجىسىنا ارا-تۇرا الدەكىمدەردى «جارىلقاپ» (كوردىڭ بە, مەن قاندايمىن دەگەندەي, ونى تەلەارنالاردان كورسەتىپ) تاستاعانىنا بولا, ولاردى قايراتكەر دەپ اتاۋىمىز كەرەك پە؟ ارينە, ونداي قولدان جاساعان قايراتكەرلىك قاسيەتتى بىرەۋگە تاڭۋ ەڭ الدىمەن سول اسپەتتەپ تۇرعان ادامىڭنىڭ ۇياتىن تاپتاۋ ەكەنىن ءبىز نەگە ەسكەرمەيمىز؟ ءيا, كىمگە نە ايتساق تا, بالاعا اكەسىنىڭ شەكپەنىن جاۋىپ جاتقانداي كۇي كەشتىرمەي, اركىمدى ءوز بويىنا شاقتاپ ماداقتاعانىمىز ابزال بولار. وسىنى ەستە تۇتساق, ەلدىك ىسكە تالماي ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان, ونىسىن بار سانالى ءومىرىنىڭ ءمانى سانايتىن, تەمىرقازىعى ىسپەتتەس كورەتىن, ورتاق ىسكە قوسقان ۇلەسىن ءوزىنىڭ ازاماتتىق پارىزىم دەپ بىلەتىن, جاساعان ءىسى ءۇشىن ەشكىمنەن ماقتاۋ دامەتپەيتىن, ورەسى بيىك ويىمەن جۇرتتى ارتىنان ەرتە الاتىن ادامدار قايراتكەر دەگەن اتاققا ابدەن لايىق. ال مۇنداي ادامدار قاتارىمىزدا كوپ تە, از دا ەمەس. سول ساناۋلىلاردىڭ ءبىرى ورازگۇل اسانعازى ەكەنىن دە قالىڭ قازاق جاقسى بىلەدى.
ەڭ عاجابى سول, جىل وتكەن سايىن ورازگۇلدىڭ قايراتكەرلىك قاسيەتى شىڭدالا تۇسكەندەي. ءتىل تاعدىرىنا بايلانىستى ايتار يدەياسى دا, اتقارار شارۋاسى دا جەتىپ ارتىلادى. ول قاي ورتادا جۇرسە دە, جان-جاعىنا قازاقتىڭ ءيىسىن ءسىڭىرىپ, قازاقى رۋحتى وياتۋعا تىرىسادى. بۇل سوزىمە دالەل رەتىندە ءبىر قاۋىم جۇرت الدىندا داريعا نۇرسۇلتانقىزى ايتقان مىنا ءبىر اڭگىمەنى كەلتىرە كەتسەم, ەش ارتىقتىق ەتپەس.
– ءبىزدىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتارى (ول كەزدە داريعا نۇرسۇلتانقىزىنىڭ پارلامەنت ماجىلىسىندە ۆيتسە-سپيكەر كەزى بولاتىن) ورازگۇل ارامىزعا كەلگەلى بەرى تەك انا تىلىندە سويلەيتىن بولدى. ويتكەنى, ءبارى ويلارىن وزگە تىلدە جەتكىزۋدەن ورازگۇلدەن تايساقتاپ تۇرادى. ءتىپتى, دەپۋتاتتاردىڭ الدىنا كەلگەن مينيسترلەر دە ودان سەسكەنىپ, انا تىلىندە ەسەپ بەرۋدى ادەتكە اينالدىرا باستادى – دەپ ءازىل-شىنىن ارالاستىرا ورازگۇل اپاسىنىڭ مەرەيىن ءبىر كوتەرىپ تاستاعان.
ەگەر داريعانىڭ ءار ءسوزىن تەككە ايتا سالمايتىنىن ەسكەرسەك, بۇل ەل تىرلىگىنىڭ ءبىر-ءبىر ۋىعىن كوتەرىپ جۇرگەن قايراتكەر قىزدارىمىزدىڭ ءبىرىن-ءبىرى باعالاۋى ەكەنىن اڭعارامىز. سونىمەن قاتار, وسى ءسوزدىڭ تۇبىندە شىندىق جاتقانىن دا ءبىز جاقسى بىلەمىز. ولاي دەيتىنىم, ورازگۇل وتىرعان ورتادا جۇرتتىڭ ءبارى تەك قازاقشا سويلەيتىنىن كوز كورىپ ءجۇر. ءتىپتى, بۇرىن-سوڭدى اۋزىنان انا تىلىندە ءبىر اۋىز ءسوز ەستىمەگەن, انا تىلىندە امانداسساڭ, مەڭىرەۋ ادامداي مەلشيىپ قالاتىن ادامداردىڭ دا ورازگۇلگە ايتار ويىن انا تىلىندە جەتكىزۋگە تىرىسىپ جاتقانىن كورىپ, تاڭدانعانىمدى دا جاسىرعىم كەلمەيدى.
سوندا بۇل نەنىڭ قۇدىرەتى؟ ءوز باسىم ونىڭ سىرىنا ءالى بويلاي الماي ءجۇرمىن. بالكىم, قاسيەتتى انا ءتىلىمىز بەن ىنتا-شىنتاسىز سول تىلگە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ورازگۇل اسانعازىنىڭ ەسىمى بۇگىنگى قازاقتىڭ تۇسىنىك-تانىمىندا ءبىر ۇعىمعا اينالىپ بارا ما ەكەن؟ قالاي بولعاندا دا بۇل – قۋانارلىق جايت. مۇندايدا شىركىن, ارامىزدا ورازگۇل ءتارىزدى رۋحى بيىك, ساناسى سەرگەك, كۇرەسكەر ازاماتتار قاتارى كوپ بولسا, انا ءتىلىمىزدىڭ باعى باياعىدا-اق جانار ەدى-اۋ دەگەن ويعا كەلەسىڭ.
جۇماگۇل سولتيەۆا
سوڭعى جاڭالىقتار
ىلە الاتاۋى ساياباعىندا جابايى اڭ فوتوتۇزاققا ءتۇسىپ قالدى
جانۋارلار • كەشە
ۇلىتاۋ وبلىسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالار تالقىلاندى
ينۆەستيتسيا • كەشە
ۇلىتاۋدا «ساعاتتار سىرى» كورمەسى اشىلدى
ايماقتار • كەشە
قىزىلوردادا قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى تانىستىرىلدى
ايماقتار • كەشە
يبراھيم كەلىسىمى قازاقستانعا قانداي پايدا بەرەدى؟
ساياسات • كەشە
كواليتسيا وكىلدەرى جامبىل وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستى
اتا زاڭ • كەشە
