قازىرگى كۇنى ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋ ىسىنە الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىنىڭ ءبارى كىرىستى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويتكەنى, الەمدىك عىلىمنىڭ جەدەل دامۋى, وسىعان سايكەس يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ۇدەۋى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ەڭبەك نارىعىن قۇبىلمالى كۇيگە ءتۇسىردى. جىلما-جىل جاڭا تەحنولوگيالار, وسىلاردىڭ ەسەبىنەن جاڭا ماماندىقتار پايدا بولىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگى قارقىندى ءوسۋ ۇستىندە. سەبەبى, بۇرىن ون ادام, ءجۇز ادام اتقاراتىن جۇمىستى ەندى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ادام عانا ەڭسەرەتىن بولىپ ءجۇر. مۇنىڭ ءوزى جۇمىس ورىندارىنا دەگەن تالاستى بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا كۇشەيتە ءتۇستى. مىنە, وسى تۇستا مەكتەپ قابىرعاسىنداعى ءبىلىم جۇيەسى جىلدان-جىلعا جاڭارا تۇسكەن ەڭبەك نارىعىنان ارتتا قالۋدا. باتىستا كەيبىر مەكتەپتەر وسىنى تۇسىنە وتىرىپ, وقۋ باعدارلامالارىنا جاڭا داعدىلار مەن پاندەردى ەنگىزۋ ۇستىندە. سونىڭ ىشىندە, كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاۋ كوپتەگەن مەكتەپتەردە وقىتىلاتىن بولدى. بىراق جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقاندىعى سونداي, قازىرگى وقۋشىلار مەكتەپ قابىرعاسىنان شىعىپ, جۇمىس ىزدەي باستاعان كەزدە جاڭادان پايدا بولدى دەگەن بىرقاتار ماماندىقتاردىڭ ءوزى دە ەسكىرىپ ۇلگەرۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن. وسى ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەپ, ەڭبەگىن جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارعان الەۋمەتتانۋشى كەتتي دەۆيدسون بۇگىنگى باستاۋىش سىنىپتاردا وتىرعان وقۋشىلاردىڭ 65 پايىزى ەرجەتكەن كەزدە قازىر ومىرگە كەلىپ ۇلگەرمەگەن بەيمالىم كاسىپتەرمەن شۇعىلداناتىندىقتارىن ايتادى. قوعامدا قالىپتاسىپ وتىرعان بۇل جاعداي الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىن مەكتەپتەگى وقۋ باعدارلامالارىن قايتادان قاراپ, بولاشاقتى بولجاي وتىرىپ مۇقيات سۇزگىدەن وتكىزۋگە ماجبۇرلەۋدە. ماسەلەن, فينليانديا ءوزىنىڭ مەكتەپ باعدارلامالارىن تولىقتاي وزگەرتىپ, «فەنومەندى وقىتۋ» (ەرەكشە وقىتۋ, عاجايىپ وقىتۋ دەسە دە بولادى) اتتى مۇلدەم جاڭا تۇرپاتتى مودەلدى قابىلداعان. وسى بويىنشا 2020 جىلى فينليانديادا ءداستۇرلى مەكتەپ پاندەرىن ء«تورت ك» (كوممۋنيكاتسيا, كرەاتيۆتىلىك (جاڭا يدەيا مەن ارەكەتكە شىعارماشىلىق بەيىمدىلىك), سىني ويلاۋ جانە كوللابوراتسيا ء(بىر ماقسات جولىندا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ) اتالاتىن جاڭا تاقىرىپتارمەن الماستىراتىن بولادى. «بۇل ءتورت ءپان كوماندالىق جۇمىستا ورتالىق ورىنعا يە بولۋى ءتيىس جانە ءبىر جەلىگە بىرىككەن قازىرگى الەمدى بىلدىرەتىن بولادى», دەپ جازادى Singularity Hub باس رەداكتورى دەۆيد حيلل. سونداي-اق, ارگەنتينانىڭ استاناسى بۋەنوس-ايرەستەگى كەيبىر مەكتەپتەردە دە جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى قابىلدانعان. مۇندا جوعارى سىنىپتىڭ وقۋشىسى باستاپقى ەكى جىلدا ءبىلىم الادى, سودان كەيىن ءۇش جىل بويى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. مەكتەپ اتتەستاتى وعان سودان كەيىن عانا بەرىلەدى. بۋەنوس-ايرەستىڭ كاسىپكەرلەرمەن جۇمىس جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى ماريانو مەيەر وقۋشىلاردى ەرتە باستان كاسىپكەرلىككە وقىتۋ جانە ۇيرەتۋ ولاردىڭ پروگرەستەن كەيىن قالماۋىنا, ەسەيگەن شاقتارىندا الدارىنان كەزدەسۋى مۇمكىن كەز كەلگەن جۇمىسقا يكەمدى بولۋىنا ىقپال ەتەتىندىگىن ايتقان. داۆوس قالاسىندا بىلتىر وتكەن بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمدا ء«بىلىم بەرۋگە جاڭا كوزقاراس: تەحنولوگييالار الەۋەتىن اشا وتىرىپ» دەگەن تاقىرىپپەن جاريالانعان Boston Consulting Group ەسەبى بۇل پىكىردى ودان ءارى قۋاتتاي ءتۇستى. بۇل ەسەپتە ءححى عاسىرعا ەڭ قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدى ءۇش ساناتقا بولىنگەن. ولار – ىرگەلى ءبىلىم مەن قابىلەت, بىلىكتىلىك جانە ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ ساپاسى, بىزدىڭشە ايتقاندا, قاسيەتى. «بۇل ءۇش داعدىعا ادامدار ءومىر بويى ۇيرەنەتىن بولادى. ياعني ادامنىڭ ءبىلىم الۋى ءارتۇرلى جولدار ارقىلى ءومىر بويى جالعاسادى», دەيدى بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋم ساراپشىلارى. مىنە, وسى جاعدايعا وراي قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسىندا قازىرگى ءجۇرىپ جاتقان وزگەرىستەرگە تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولادى. ويتكەنى, كەڭەس وداعى كەزىندە قالىپتاسقان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كۇنى ءوتىپ بارادى. ول كەزدەگى وقۋشىلارعا بەرىلەتىن ءبىلىمدى كوپتەگەن پاندەرگە ءبولىپ وقىتۋ ءتاسىلى جان-جاقتى كەمەل, سانالى ازامات تاربيەلەۋ ءۇشىن جاقسى-اق, بىراق ول وقۋشىلاردى جەدەل وزگەرىس ۇستىندەگى ومىرگە بەيىمدەۋ ماسەلەسىندە ارتتا قالىپ كەتىپ وتىر. قازىرگى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ادامعا قويار باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى – «العان ءبىلىمىڭدى ومىرىڭدە ىسكە جاراتىپ ۇلگىر, ءومىر وزگەرىستەرىمەن قابىسا قيمىلدا, ول ءۇشىن ءومىر بويى وقىپ ۇيرەن, ال قاجەتىڭە جارامايتىن بىلىمگە التىن ۋاقىتىڭدى قازا قىلما» دەگەن قاعيداعا كەلىپ سايادى. ويتكەنى, زامان العا باسقان سايىن داميمىن دەگەن ادامعا ۋاقىتتىڭ قادىرى بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. قازىرگى جەكەلەگەن پاندەردىڭ ءبىر-بىرىنە كىرىكتىرىلۋىن وسىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. قىسقاسىن ايتقاندا, ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ دامۋى ءۇشىن كەرەكتى-كەرەكسىز ءبىلىمدى بويعا جيناي بەرەتىن ۋاقىت ءوتتى, ونىڭ ورنىنا وزىڭە قاجەتتىنى عانا ىزدەپ, ءومىر بويى وقىپ-ۇيرەنۋدەن جالىقپايتىن زامان كەلدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
