ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا «اۋەلى – ەكونوميكا, سودان سوڭ ساياسات» دەپ, بۋىنى ءالى قاتپاعان, شاڭىراعى ءالى بەرىك بەكىمەگەن تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمدىك وركەنيەتتىڭ جولىنا باستاۋ ءۇشىن, قالىپتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ باستى قاعيداتتارىن ۇسىنىپ, مىقتى پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا قۇرۋ ماقساتىن ايقىندادى. وسىلاي تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە عاسىرلىق جولدان وتتىك.
ەل بىرلىگىن نىعايتا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن كوتەرىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ورتاسىنان ءوز ورنىن الۋ ءۇشىن قازاقستاندىق جول ايقىندالدى. مۇنى قازاقستان حالقى «نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولى» دەپ باعالاعانى دا تەگىن ەمەس. وسىنداي قىسقا مەرزىمدە ن.ءا.نازارباەۆ وزىنە دە, ءوزىن قولداعان حالقىنا دا جوعارى تالاپتار قويدى. قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسى جاسالدى. ساياسي كۇشتەر مەن قوعامدىق ۇيىمدار مەكتەبى قالىپتاستى. ۇلت ءبىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوپپارتيالىق پارلامەنت ءماجىلىسى جۇمىس ىستەي باستادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى.
شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستان رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, قىتاي سىندى كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن شەكارانى دەليميتاتسيا مەن دەماركاتسيا جاسادى, الىپ يادرولىق مەملەكەتتەرمەن ستراتەگيالىق ءارىپتەستىككە قول قويدى. يادرولىق قارۋدى اۋىزدىقتاۋ تۋرالى قازاقستان ۇسىنىسى الەمدىك ليدەرلەر تاراپىنان قولداۋ تاپتى. سەمەي پوليگونىن جاپقان ن.ءا.نازارباەۆ الەم ليدەرلەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وسىلاي قازاقستان جاھاننىڭ وركەنيەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنان ورىن الىپ قانا قويماي, ەندى 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتۋدە. مىنە, وسىنداي باتىل دا پاراساتتى جولدا ەلباسى ءوز حالقىنا ارنايى ۇندەۋ جاريالادى.
ەلباسى قازاقستاندى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامىتۋدىڭ سىندارلى ساياساتىن جۇزەگە اسىردى. بولاشاقتى باعامدادى, تاريحتى تۇگەندەدى. وسىلاي قازاقتىڭ الەمدىك رۋحانياتتاعى ورنىن ايقىنداۋ ءۇشىن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن ۇسىنىپ, وعان قامقورلىق جاسادى. ءبىر عانا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ۇجىمى دايىنداپ شىعارعان 100 تومدىق «بابالار ءسوزىنىڭ» ءوزى نە تۇرادى! قانشاما شەتەلدەن ادەبي جانە تاريحي جادىگەرلەر اكەلىندى. بۇل كەمەلدەنگەن, تولىسقان قازاقستاننىڭ ءوز الدىنا قويعان مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرعانىنىڭ بەلگىسى ەدى. سونداي-اق, قازاقستان ەقىۇ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) سىندى مارتەبەلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ توراعاسى بولدى. بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن قازاقستان باسشىسى سوعىس پەن بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرى تۋرالى الەم حالقىنا ءسوز ارنادى. ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جاريالاۋىنىڭ ءوزى قانداي مارتەبە!
الەمدىك ساياسي-ەكونوميكالىق دامۋ ۇدەرىسىن باعامداي وتىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ۇسىندى. ەندى, مىنە, ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا ەلباسى جاڭا كونستيتۋتسيالىق رەفورما تۋرالى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ جاريالادى.
«قازىر زاماننىڭ ديدارى وزگەردى. ءبىز دە وزگەرۋگە ءتيىسپىز», – دەپ ەلباسى جاڭا رەفورمانىڭ نە ءۇشىن قاجەتتىگىن ايقىن دا اشىق سارالاپ بەردى. ەلباسى ءوزى قاداپ ايتقانداي, مۇنى پرەزيدەنت زامان سۇرانىسى, الەمنىڭ دامۋ ءۇردىسى, ۇرپاق بولاشاعى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن جۇرەك ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ, مىڭ ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدى ۇسىندى.
پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ءجۇيەسىنىڭ نەگىزگى قالىبىن ساقتاي وتىرىپ, پرەزيدەنت ءوز وكىلەتتىگىنىڭ ءبىرشاما بولىگىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنىپ وتىر. بۇل قازاقستانداعى دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ جاڭا قادامى, جاڭا باعىتى. سوندىقتان دا ەلباسى ارنايى جۇمىس شتابىن قۇردى. ونى اۋەلى عىلىمي, ەكونوميكالىق, ساياسي-الەۋمەتتىك ساراپتامادان ءوتكىزدى. سودان كەيىن بارىپ ءوز حالقىنا ۇندەۋ جاريالاپ, اشىق حالىق تالقىسىنا سالىپ وتىر. بۇل ن.نازارباەۆتىڭ ءومىرلىك ۇستانىمى جانە مىزعىماس باعىتى. سوندىقتان دا حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر بيلىك تەڭگەرمەشىلىگىن ساقتايدى ءارى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ الدىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. جەڭگەن پارتيا ۇكىمەتتى جاساقتايدى. ۇكىمەت جاڭا پارلامەنت الدىندا تارايدى. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ۇسىنادى, پارلامەنت ول باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن بولادى. سونداي-اق, پارلامەنت جەكەلەگەن مينيسترلەردىڭ ەسەبىن تىڭداۋعا قۇقىلى ءارى وعان سەنىمسىزدىك كورسەتە الادى. مىنە, وسىنداي وزگەرىستەردىڭ ءوزىنەن-اق ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى كوتەرىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ءبىرنەشە شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەندە, ۇكىمەت مۇشەلەرى قويىلعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى جاۋاپتان قاشىپ, ونى پرەزيدەنتكە قاراي ىعىستىرا بەرەتىن. ءارى «مەنى تاعايىنداعان سىزدەر ەمەسسىزدەر, پرەزيدەنت قويعان, ەلباسى عانا ورنىمنان بوساتا الادى» دەگەن مينيسترلەردى دە كورگەنبىز. بۇل جوعارى شەندى شەنەۋنىكتەردىڭ اركەز پرەزيدەنت اتىمەن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشاتىندارىنىڭ كورىنىسى ەدى. ەندى پارلامەنت دەپۋتاتتارى كەز كەلگەن ۇكىمەت مۇشەسىنە سەنىمسىزدىك كورسەتكەن جاعدايدا پرەزيدەنت ونى ورنىنان بوساتادى.
قىرىققا جۋىق ءوز وكىلەتتىگىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنۋى پرەزيدەنتتىڭ تولعامدى شەشىمى. ويتكەنى, ءار بيلىك تارماعى ءوز وكىلەتتىگى شەڭبەرىندە حالىق الدىندا, سايلاۋشى الدىندا جاۋاپتى. بۇل قازاقستاندا اشىق قوعام قۇرۋ پروتسەسى باستالدى دەگەن ءسوز.
پرەزيدەنتتىك رەفورمانىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن ساياسي ءمانى بار. ول ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ. مىنانداي دا ءسات بولعان. كەزىندە 1995 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسى ءحىىى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولعان ەدىم. ۇمىتپاسام, 370 دەپۋتات. ول كەزدە قوعامدىق ۇيىمدار دا ءوز وكىلدەرىن دەپۋتاتتىققا ۇسىنا الاتىن. ءبىر جىلدا ءبىر عانا زاڭ قابىلداندى. مينيسترلەر بەكۋ ءۇشىن ءار دەپۋتاتتىڭ الدىنان وتەتىن. ءتۇرلى كوميسسيالار قۇرۋمەن اۋەستەنۋشىلىك كوبەيدى. زاڭ شىعارۋدىڭ ورنىنا ءارتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى ءبىر-بىرىمەن ايتىسۋمەن كۇن وتكىزەتىن. سول جوعارعى كەڭەس تاراعاننان كەيىن پرەزيدەنت قازاقستان ەگەمەندىگىنە قاجەتتى زاڭ كۇشى بار جارلىقتارعا قول قويدى. وسىلاي تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالدى دەسەم دە ارتىق ايتقاندىق بولماس. ەندى, پرەزيدەنت ءوزىنىڭ زاڭ شىعارۋشىلىق قۇقىعىنان باس تارتىپ وتىر. ويتكەنى, بىزدە كوپپارتيالى, قوس پالاتالى پارلامەنت بار. ول كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
بىراق بۇل پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسى السىرەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. «پرەزيدەنت دەربەس تاعايىندايتىن ءجانە بوساتاتىن سىرتقى ءىستەر جانە قورعانىس مينيسترلەرىن قوسپاعاندا, ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ انتىن قابىلدايدى; ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا قاجەتتىگىنە قاراي ۇكىمەت وتىرىسىنا توراعالىق ەتەدى; وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا اكىمدەرى اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جويادى نە قولدانىلۋىن ءىشىنارا توقتاتا تۇرادى».
كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ىشىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, جوعارعى سوت, پروكۋراتۋرا قىزمەتىنە قاتىستى وزگەرىستەر دە بار. مۇنىڭ ءبارى بيلىك تارماقتارىنىڭ ۇيلەسىمدى ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇمىس ىستەۋىنىڭ كەپىلى بولادى. مىنە, جاڭا زاماننىڭ جاڭا تالاپتارىنا سايكەس پرەزيدەنت ۇسىنعان رەفورما حالىق قولداۋىنا يە بولاتىنى ءسوزسىز.
قازىردىڭ وزىندە ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ ۇندەۋلەرى جاريالانىپ تا ۇلگەردى. ءومىردىڭ وزىنەن تۋىنداپ وتىرعان, ەلباسىنىڭ جۇرەك ەلەگىنەن ءوتكەن مۇنداي وزگەرىستەردى كەشەۋىلدەتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ سانايمىن. سوندىقتان دا رەفەرەندۋم وتكىزىپ, بيۋدجەتتىك قارجىلاردى شىعىنداماي, ءماجىلىس پەن سەناتتا جەكە-جەكە تالقىلاپ, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءبىرلەسكەن وتىرىسىندا كونستيتۋتسياعا ۇسىنىلعان وزگەرىستەردى قابىلداۋدى ءجون دەپ ەسەپتەيمىن.
ءبىز ۇلكەن قوعامدىق-ساياسي, رۋحاني-الەۋمەتتىك رەفورمالار الدىندا تۇرمىز. ودان ءسۇرىنبەي وتەتىنىمىزگە كامىل سەنەمىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ بولاشاقتى بولجاي الاتىن ۇلتتىق كوشباسشىمىز بار. ن.ءا.نازارباەۆ – ەشقاشان يلەۋى قانباعان ساياسي رەفورمالارعا بارمايتىن سارابدال ساياساتكەر, الەم مويىنداعان ءىرى قايراتكەر. سوندىقتان دا قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا باعىتى ايقىندالدى.
وسى ۇلى جولدا ءبىر بولايىق, اعايىن!
ءۋاليحان قاليجانوۆ,
م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىندا «اۋەلى – ەكونوميكا, سودان سوڭ ساياسات» دەپ, بۋىنى ءالى قاتپاعان, شاڭىراعى ءالى بەرىك بەكىمەگەن تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمدىك وركەنيەتتىڭ جولىنا باستاۋ ءۇشىن, قالىپتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ باستى قاعيداتتارىن ۇسىنىپ, مىقتى پرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكا قۇرۋ ماقساتىن ايقىندادى. وسىلاي تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە عاسىرلىق جولدان وتتىك.
ەل بىرلىگىن نىعايتا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن كوتەرىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ورتاسىنان ءوز ورنىن الۋ ءۇشىن قازاقستاندىق جول ايقىندالدى. مۇنى قازاقستان حالقى «نۇرسۇلتاننىڭ نۇرلى جولى» دەپ باعالاعانى دا تەگىن ەمەس. وسىنداي قىسقا مەرزىمدە ن.ءا.نازارباەۆ وزىنە دە, ءوزىن قولداعان حالقىنا دا جوعارى تالاپتار قويدى. قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسى جاسالدى. ساياسي كۇشتەر مەن قوعامدىق ۇيىمدار مەكتەبى قالىپتاستى. ۇلت ءبىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوپپارتيالىق پارلامەنت ءماجىلىسى جۇمىس ىستەي باستادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى.
شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستان رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, قىتاي سىندى كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن شەكارانى دەليميتاتسيا مەن دەماركاتسيا جاسادى, الىپ يادرولىق مەملەكەتتەرمەن ستراتەگيالىق ءارىپتەستىككە قول قويدى. يادرولىق قارۋدى اۋىزدىقتاۋ تۋرالى قازاقستان ۇسىنىسى الەمدىك ليدەرلەر تاراپىنان قولداۋ تاپتى. سەمەي پوليگونىن جاپقان ن.ءا.نازارباەۆ الەم ليدەرلەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وسىلاي قازاقستان جاھاننىڭ وركەنيەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنان ورىن الىپ قانا قويماي, ەندى 30 ەلدىڭ ساناتىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتۋدە. مىنە, وسىنداي باتىل دا پاراساتتى جولدا ەلباسى ءوز حالقىنا ارنايى ۇندەۋ جاريالادى.
ەلباسى قازاقستاندى ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامىتۋدىڭ سىندارلى ساياساتىن جۇزەگە اسىردى. بولاشاقتى باعامدادى, تاريحتى تۇگەندەدى. وسىلاي قازاقتىڭ الەمدىك رۋحانياتتاعى ورنىن ايقىنداۋ ءۇشىن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن ۇسىنىپ, وعان قامقورلىق جاسادى. ءبىر عانا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ۇجىمى دايىنداپ شىعارعان 100 تومدىق «بابالار ءسوزىنىڭ» ءوزى نە تۇرادى! قانشاما شەتەلدەن ادەبي جانە تاريحي جادىگەرلەر اكەلىندى. بۇل كەمەلدەنگەن, تولىسقان قازاقستاننىڭ ءوز الدىنا قويعان مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرعانىنىڭ بەلگىسى ەدى. سونداي-اق, قازاقستان ەقىۇ, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) سىندى مارتەبەلى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ توراعاسى بولدى. بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن قازاقستان باسشىسى سوعىس پەن بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرى تۋرالى الەم حالقىنا ءسوز ارنادى. ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جاريالاۋىنىڭ ءوزى قانداي مارتەبە!
الەمدىك ساياسي-ەكونوميكالىق دامۋ ۇدەرىسىن باعامداي وتىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ۇسىندى. ەندى, مىنە, ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا ەلباسى جاڭا كونستيتۋتسيالىق رەفورما تۋرالى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ جاريالادى.
«قازىر زاماننىڭ ديدارى وزگەردى. ءبىز دە وزگەرۋگە ءتيىسپىز», – دەپ ەلباسى جاڭا رەفورمانىڭ نە ءۇشىن قاجەتتىگىن ايقىن دا اشىق سارالاپ بەردى. ەلباسى ءوزى قاداپ ايتقانداي, مۇنى پرەزيدەنت زامان سۇرانىسى, الەمنىڭ دامۋ ءۇردىسى, ۇرپاق بولاشاعى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن جۇرەك ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ, مىڭ ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدى ۇسىندى.
پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ءجۇيەسىنىڭ نەگىزگى قالىبىن ساقتاي وتىرىپ, پرەزيدەنت ءوز وكىلەتتىگىنىڭ ءبىرشاما بولىگىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنىپ وتىر. بۇل قازاقستانداعى دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ جاڭا قادامى, جاڭا باعىتى. سوندىقتان دا ەلباسى ارنايى جۇمىس شتابىن قۇردى. ونى اۋەلى عىلىمي, ەكونوميكالىق, ساياسي-الەۋمەتتىك ساراپتامادان ءوتكىزدى. سودان كەيىن بارىپ ءوز حالقىنا ۇندەۋ جاريالاپ, اشىق حالىق تالقىسىنا سالىپ وتىر. بۇل ن.نازارباەۆتىڭ ءومىرلىك ۇستانىمى جانە مىزعىماس باعىتى. سوندىقتان دا حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر بيلىك تەڭگەرمەشىلىگىن ساقتايدى ءارى ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ الدىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. جەڭگەن پارتيا ۇكىمەتتى جاساقتايدى. ۇكىمەت جاڭا پارلامەنت الدىندا تارايدى. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ۇسىنادى, پارلامەنت ول باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن بولادى. سونداي-اق, پارلامەنت جەكەلەگەن مينيسترلەردىڭ ەسەبىن تىڭداۋعا قۇقىلى ءارى وعان سەنىمسىزدىك كورسەتە الادى. مىنە, وسىنداي وزگەرىستەردىڭ ءوزىنەن-اق ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى كوتەرىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ءبىرنەشە شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەندە, ۇكىمەت مۇشەلەرى قويىلعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى جاۋاپتان قاشىپ, ونى پرەزيدەنتكە قاراي ىعىستىرا بەرەتىن. ءارى «مەنى تاعايىنداعان سىزدەر ەمەسسىزدەر, پرەزيدەنت قويعان, ەلباسى عانا ورنىمنان بوساتا الادى» دەگەن مينيسترلەردى دە كورگەنبىز. بۇل جوعارى شەندى شەنەۋنىكتەردىڭ اركەز پرەزيدەنت اتىمەن جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشاتىندارىنىڭ كورىنىسى ەدى. ەندى پارلامەنت دەپۋتاتتارى كەز كەلگەن ۇكىمەت مۇشەسىنە سەنىمسىزدىك كورسەتكەن جاعدايدا پرەزيدەنت ونى ورنىنان بوساتادى.
قىرىققا جۋىق ءوز وكىلەتتىگىن ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ۇسىنۋى پرەزيدەنتتىڭ تولعامدى شەشىمى. ويتكەنى, ءار بيلىك تارماعى ءوز وكىلەتتىگى شەڭبەرىندە حالىق الدىندا, سايلاۋشى الدىندا جاۋاپتى. بۇل قازاقستاندا اشىق قوعام قۇرۋ پروتسەسى باستالدى دەگەن ءسوز.
پرەزيدەنتتىك رەفورمانىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن ساياسي ءمانى بار. ول ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ. مىنانداي دا ءسات بولعان. كەزىندە 1995 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسى ءحىىى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولعان ەدىم. ۇمىتپاسام, 370 دەپۋتات. ول كەزدە قوعامدىق ۇيىمدار دا ءوز وكىلدەرىن دەپۋتاتتىققا ۇسىنا الاتىن. ءبىر جىلدا ءبىر عانا زاڭ قابىلداندى. مينيسترلەر بەكۋ ءۇشىن ءار دەپۋتاتتىڭ الدىنان وتەتىن. ءتۇرلى كوميسسيالار قۇرۋمەن اۋەستەنۋشىلىك كوبەيدى. زاڭ شىعارۋدىڭ ورنىنا ءارتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى ءبىر-بىرىمەن ايتىسۋمەن كۇن وتكىزەتىن. سول جوعارعى كەڭەس تاراعاننان كەيىن پرەزيدەنت قازاقستان ەگەمەندىگىنە قاجەتتى زاڭ كۇشى بار جارلىقتارعا قول قويدى. وسىلاي تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ قالدى دەسەم دە ارتىق ايتقاندىق بولماس. ەندى, پرەزيدەنت ءوزىنىڭ زاڭ شىعارۋشىلىق قۇقىعىنان باس تارتىپ وتىر. ويتكەنى, بىزدە كوپپارتيالى, قوس پالاتالى پارلامەنت بار. ول كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرىلدى.
بىراق بۇل پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسى السىرەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. «پرەزيدەنت دەربەس تاعايىندايتىن ءجانە بوساتاتىن سىرتقى ءىستەر جانە قورعانىس مينيسترلەرىن قوسپاعاندا, ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ انتىن قابىلدايدى; ەرەكشە ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا قاجەتتىگىنە قاراي ۇكىمەت وتىرىسىنا توراعالىق ەتەدى; وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانا اكىمدەرى اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جويادى نە قولدانىلۋىن ءىشىنارا توقتاتا تۇرادى».
كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ىشىندە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس, جوعارعى سوت, پروكۋراتۋرا قىزمەتىنە قاتىستى وزگەرىستەر دە بار. مۇنىڭ ءبارى بيلىك تارماقتارىنىڭ ۇيلەسىمدى ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن جۇمىس ىستەۋىنىڭ كەپىلى بولادى. مىنە, جاڭا زاماننىڭ جاڭا تالاپتارىنا سايكەس پرەزيدەنت ۇسىنعان رەفورما حالىق قولداۋىنا يە بولاتىنى ءسوزسىز.
قازىردىڭ وزىندە ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ ۇندەۋلەرى جاريالانىپ تا ۇلگەردى. ءومىردىڭ وزىنەن تۋىنداپ وتىرعان, ەلباسىنىڭ جۇرەك ەلەگىنەن ءوتكەن مۇنداي وزگەرىستەردى كەشەۋىلدەتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ سانايمىن. سوندىقتان دا رەفەرەندۋم وتكىزىپ, بيۋدجەتتىك قارجىلاردى شىعىنداماي, ءماجىلىس پەن سەناتتا جەكە-جەكە تالقىلاپ, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءبىرلەسكەن وتىرىسىندا كونستيتۋتسياعا ۇسىنىلعان وزگەرىستەردى قابىلداۋدى ءجون دەپ ەسەپتەيمىن.
ءبىز ۇلكەن قوعامدىق-ساياسي, رۋحاني-الەۋمەتتىك رەفورمالار الدىندا تۇرمىز. ودان ءسۇرىنبەي وتەتىنىمىزگە كامىل سەنەمىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ بولاشاقتى بولجاي الاتىن ۇلتتىق كوشباسشىمىز بار. ن.ءا.نازارباەۆ – ەشقاشان يلەۋى قانباعان ساياسي رەفورمالارعا بارمايتىن سارابدال ساياساتكەر, الەم مويىنداعان ءىرى قايراتكەر. سوندىقتان دا قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا باعىتى ايقىندالدى.
وسى ۇلى جولدا ءبىر بولايىق, اعايىن!
ءۋاليحان قاليجانوۆ,
م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
سوڭعى جاڭالىقتار
ەرتەڭ ەلىمىزدە اۋا رايى قانداي بولادى؟
اۋا رايى • بۇگىن, 22:37
«داۋىس» قوعامدىق بايقاۋشىلار كواليتسياسى رەفەرەندۋمعا تاۋەلسىز بايقاۋشىلار رەتىندە قاتىسادى
رەفەرەندۋم • بۇگىن, 21:51
قىزىلوردا وبلىسىندا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداۋ بويىنشا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى ءوتتى
اتا زاڭ • بۇگىن, 21:46
شاڭعى قوسسايىسى: شىڭعىس راكپاروۆ 2026 جىلعى وليمپيادا ويىندارىندا ونەر كورسەتۋىن اياقتادى
وليمپيادا • بۇگىن, 21:15
ايدا بالاەۆا مادەنيەت جانە اقپارات سالالارىن جاڭعىرتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگىلەدى
قوعام • بۇگىن, 20:42
شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ادىلەتتى قازاقستان باعىتىنا قولداۋ ءبىلدىردى
اتا زاڭ • بۇگىن, 20:34
قوعام • بۇگىن, 20:27
وتاندىق كولىكتەردىڭ باعاسى تومەندەي مە؟
قوعام • بۇگىن, 19:46
ماڭعىستاۋدا العاشقى يننوۆاتسيالىق لوگوپەديا جانە تسيفرلىق ءبىلىم كابينەتتەرى اشىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 19:10
قازاقستان حالقى ناۋرىز ايىندا قانشا كۇن دەمالادى؟
قازاقستان • بۇگىن, 18:49
رامازانعا وراي لوندون كوشەلەرى بەزەندىرىلدى
الەم • بۇگىن, 18:22
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تاريحي مانىنە تالداۋ جاسالدى
اتا زاڭ • بۇگىن, 18:12
پرەزيدەنت بىرقاتار زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 18:08
ەلىمىزگە ازيادان كەلەتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 68 ملرد دوللارعا جەتتى
ەكونوميكا • بۇگىن, 17:58
