قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى № 13

2011 جىلعى 18 قاڭتار,  استانا, ۇكىمەت ءۇيى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2011 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى تۋرالى ەلدىڭ قالىڭ جۇرتشىلىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىم­دارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى تۋرالى حاباردار ەتۋ ماق­ساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە قازاقستان رەسۋبليكاسى قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2011 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى ماقۇلدانسىن. 2. وسى قاۋلى قول قويىلعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى جانە رەسمي جاريالانۋعا ءتيىس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 18 قاڭتارداعى № 13 قاۋلىسىمەن ماقۇلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ 2011 جىلعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى مالىمدەمەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى (بۇدان ءارى – ۇكىمەت), قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى (بۇدان ءارى – ۇلتتىق بانك) جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى نارىعى مەن قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگى (بۇدان ءارى – قنرا) 2010 جىلى الەمدىك ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ سالدارىن جۇمسارتۋعا جانە ەلدىڭ داعدارىستان كەيىنگى تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزىن قالاۋعا باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىردى. ناتيجەسىندە, الدىن-الا باعالاۋ بويىنشا, جالپى ىشكى ءونىمنىڭ (بۇدان ءارى – ءجىو) ناقتى ءوسىمى 2010 جىلى 7%-دى قۇرادى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2010 جىلدىڭ سوڭىندا 5,5%-عا دەيىن تومەندەدى, حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ناقتى ماندە 6,3%-عا, ناقتى جالاقى 7,5%-عا ءوستى, ينفلياتسيا 7,8%-دى قۇرادى. بيۋدجەت ساياساتىندا ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋ­مەتتىك مىندەتتەمەلەردى قارجىلاندىرۋ باسىم بولدى. 2010 جىلعا ارنالعان رەسپۋب­ليكالىق بيۋد­جەتتە كوزدەلگەن زەينەتاقى تولەۋ, الەۋمەتتىك تولەمدەر جانە بيۋدجەت سالاسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرىنە جالاقى تولەۋ بويىنشا بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر ءوز مەرزىمىندە جانە تولىق كولەمدە قارجىلاندىرىلدى. 2010 جىلى جۇرگىزىلگەن بانك سەكتورىنىڭ سىرتقى قارىزىن قايتا قۇرىلىمداۋ بانكتەرگە سىرتقى قارىزىن تولەۋ بويىنشا اۋىرت­پالىقتاردى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى, بانك­تەردىڭ قارجىلىق جاعدايىن تۇراقتاندىرۋعا جانە ولاردىڭ بولاشاقتا تۇراقتى دامۋى ءۇشىن مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرىن قوسا العاندا, ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىنىڭ جيىنتىق مولشەرى 2010 جىلدىڭ سوڭىندا 59 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن ۆاليۋتا اكتيۆتەرى وتكەن جىلى 22,5 %-عا ۇلعايدى جانە 28,3 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاندانۋى, ەكسپورتقا باعىتتالعان ونىمدەرگە سىرتقى باعا كونيۋنك­تۋراسىنىڭ تۇراقتانۋى جانە ىشكى سۇرانىستىڭ كەڭەيۋى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ وسۋىنە دە سەپتىگىن تيگىزدى. 2010 جىلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى (بۇدان ءارى – ءۇيدمب) باستالدى, ونىڭ شەڭبەرىندە سوماسى 801,8 ملرد. تەڭگەدەن استام 152 يندۋستريالىق جوبا قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ءۇيدمب جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 156 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى. كاسىپكەرلىكتى, ەڭ الدىمەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماقساتىندا پيلوتتى رەجىمدە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020» باعدارلاماسى باستالدى, ونىڭ شەڭبەرىندە كرەديتتەرىنىڭ جال­پى كولەمى 101,2 ملرد. تەڭگە بولاتىن 225 جوبا ماقۇلداندى. 2010 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بەلارۋستىڭ, قازاقستاننىڭ جانە رەسەيدىڭ كەدەن وداعى (بۇدان ءارى – كو) قىزمەت ىستەي باستادى, ول ءۇشىنشى ەلدەرگە قاتىستى بىرىڭعاي ساۋدا ساياساتىن جۇرگى­زەدى. 2010 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ بىرىڭعاي كەدەن اۋماعىن قالىپتاستىرۋ باستالدى, بۇل وتكىزۋ نارىعىن 16 ملن. تۇتىنۋشىدان 168 ملن. تۇتىنۋشىعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلدە بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ جونىندە قابىل­دانىپ جاتقان شارالارمەن قاتار بۇل ەكونوميكانىڭ وڭدەۋشى سەكتورلارىنا شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن تۇرتكى بولۋعا ارنالعان. بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك (بۇدان ءارى – بەك) كەلىسىمدەرىنىڭ شەڭبەرىندە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ: قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ماكروەكونوميكالىق ساياساتتىڭ كەلىسىلگەن قاعي­دات­تارىن, ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىن; وتاندىق تاۋار ءوندى­رۋشىلەردىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنا كەمسىتۋشىلىكسىز قول جەتكىزۋىن; سونداي-اق قىزمەتتەر, كاپيتال مەن جۇمىس كۇشى قوزعالىسىنىڭ ەركىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى. 2011 جىلى ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە قنرا جۇرگىزەتىن ەكونوميكالىق ساياسات: 1) قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا; 2) يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ءجونىن­دەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە ەكونو­ميكانى ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان باعدار­لامالاردى ىسكە اسىرۋعا; 3) جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە حالىق تابىسىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە; 4) ءبىلىم بەرۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋدى جانە تىلدەردى دامىتۋدى قوسا العاندا, ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا ماكرو­ەكونو­ميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ينۆەستيتسيالىق جانە بيزنەس احۋالدى, ينستيتۋ­تسيونالدىق دامۋدى, تەحنولوگيالىق جانە ين­نوۆاتسيالىق دامۋ دەڭگەيىن, ەلدىڭ ادامي رەسۋرستارىنىڭ دامۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, سونداي-اق كو مەن بەك شەڭبەرىندە ساۋدا كەدەرگىلەرىن ازايتۋ جانە ەكونوميكالىق ىقپالداسۋدى كەڭەيتۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلەتىن بولادى. بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ور­تالىق دەڭگەيدە, سونداي-اق وڭىرلىك دەڭگەيدە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ جانە رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى جالعاساتىن بولادى. 2011 جىلى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن ازىرلەۋ جانە جىلجىتۋ ءارى كو مەن بەك شەڭبەرىندە اشىلاتىن جاڭا مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ ماقساتىندا بيزنەس قوعامداستىقپەن بەلسەندى بىرلەسكەن ءجۇمىس جالعاساتىن بولادى. جاھاندىق ساۋدا-ەكونوميكالىق جۇيەگە ودان ءارى ىقپالداسۋ ماقساتىندا سىرتقى ەكونوميكالىق ساياساتتا باسىم ماقساتتاردىڭ ءبىرى كو بويىنشا ارىپتەس ەلدەرمەن تىعىز ۇيلەستىرە وتىرىپ, دسۇ-عا قازاقستاننىڭ كىرۋى ۇدەرىسىن جىلدامداتۋ بولىپ تابىلادى. 2011 جىلى ءۇيدمب-نى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ەكونوميكانىڭ قايتا وڭدەۋ سەك­تورلارىنا جانە ەلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامى­تۋعا ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيالىق رەسۋرس­تارى بارىنشا جانداندىرىلاتىن بولادى, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە جاڭا يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق جوبالار قوسىمشا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. ەكونوميكا سالالارىنداعى ونىمدىلىكتى ارت­تىرۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا «ونىمدىلىك 2020» باعدارلاماسى قابىلداناتىن بولادى. بيزنەس ءۇشىن قوسىلعان قۇنى جوعارى ءوندىرىس­تەردى قولداۋدىڭ تۇتاستاي جۇيەلى شارالار جي­ىنتىعى, جاڭا تەحنولوگيالار ترانسفەرتى, وتاندىق يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋ, ءونىم ەكسپورتىن ىلگەرىلەتۋ, ءونىم شىعارۋعا ۇزاق مەرزىمدى تاپسىرىس قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ينۆەستورلار ءۇشىن ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سالالارىندا قوسىمشا ىنتالاندىرۋ شارالارى, سونىڭ ىشىندە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار ەسەبىنەن دە جاسالاتىن بولادى. كاسىپكەرلىكتى, سونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى قولداۋ ءۇشىن بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020-نى جۇزەگە اسىرۋ ءتورت: بيزنەس-باستامالاردى قولداۋ, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ, كاسىپكەرلەردىڭ ۆاليۋتالىق تاۋەكەل­دەرىن تومەندەتۋ جانە كاسىپكەرلىك الەۋەتتى كۇشەيتۋ باعىتتارىندا جالعاساتىن بولادى. مۇنايلىق ەمەس تاپشىلىقتى قىسقارتۋ, ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىن ارتتىرۋ جانە بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى تەڭگەرىمدى بيۋدجەتتى قامتاماسىز ەتۋ فيسكالدىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا باسىم مىندەتتەر بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن قولداۋ جونىندەگى شارالاردى قابىلداۋدى جالعاس­تىرادى. 2011 جىلى بيۋدجەت سالاسىندا جالا­قىنى جانە الەۋمەتتىك شىعىستاردى ءوسىرۋ كوزدەلگەن. 2011 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زەينەتاقىنىڭ 30 %-عا ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى 24047 تەڭگەنى (بازالىق زەينەتاقىنى ەسكەرە وتىرىپ), ورتاشا مولشەرى – 36205 تەڭگەنى (بازالىق زەينەتاقىنى ەسكەرە وتىرىپ) قۇرايدى. اعىمداعى جىلى الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مەن تولەمدەر مولشەرى ۇلعايادى. بيۋدجەت سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالا­قىسى 30 %-عا ارتادى. ىشكى نارىقتا ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعا بەلگىلەۋدى رەتتەۋ جانە باعا تۇراقتىلىعىن قام­تاماسىز ەتۋ 2011 جىلعى ەكونوميكالىق ساياسات­تىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولادى. بۇل ءۇشىن ۇكىمەت جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان كوتەرمە (كوممۋنالدىق) ازىق-ت ۇلىك بازارلارىن جانە ساۋدا ينفراقۇ­رىلىمىن دامىتۋ, ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىممەن مولىقتىرۋ, تابيعي مونوپوليا سۋبەك­تىلەرىنىڭ قىزمەتىنە باعا بەلگىلەۋدى رەتتەۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلادى. بۇدان باسقا, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ, جوسىقسىز باسەكەنى انىقتاۋ مەن ونىڭ جولىن كەسۋ, باعا جونىندە مامىلە جاساسۋ, نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ءوزىنىڭ ۇستەم جاعدايىن تەرىس پايدالانۋ, الىپساتارلىق باعانىڭ ءوسۋى, ءونىم ءوندىرۋشى مەن تۇپكى تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى ارالىق بۋىنداردى قىسقارتۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى. 2011 جىلى باعا تۇراقتىلىعىن جانە جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيىن 6 - 8 % ارالىعىندا ۇستاپ تۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى بولادى. ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتى قۇرال­دارىن جەتىلدىرۋ جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءارى ونىڭ اقشا نارىعىنا ىقپالىن ودان ءارى كۇشەيتۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرادى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ۇلتتىق بانكتەگى قىسقا مەرزىمدى نوتالارى مەن دەپوزيتتەرى قارجى نارىعىنداعى سىياقى ستاۆكاسىن, سونداي-اق بانكتەردىڭ ارتىق وتىمدىلىگىن ستەريلي­زاتسيا­لاۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارى بولىپ قالا بەرەدى. ەكونوميكاداعى اقشا ۇسىنىسى ەكونومي­كانىڭ وسۋىنە سايكەس دەڭگەيدە ساقتالادى. كرەديت بەلسەندىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ پروبلەماسى بانك سەكتورىنداعى قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ جولىمەن شەشىلەدى. 2011 جىلى ۇلتتىق بانك ەڭ تومەنگى رەزەرۆتىك تالاپتار تەتىگىن جەتىلدىرۋ جانە ونى قولدانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىسىن باستايدى. قازاقستان ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى تاۋارلارىنا قولايلى الەمدىك باعا كونيۋنكتۋراسى جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعى جاعدايىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا باعامىنىڭ باسقارىلاتىن قۇبىلمالى رەجيمىنە كوشۋدى جوسپارلاپ وتىر. ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتا ساياساتى سالاسىنداعى شارالارى الەمدىك كونيۋنكتۋرا وزگەرگەن جاع­داي­دا وتاندىق ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەت­تىلىگىنە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ناقتى باعامىنىڭ ەلەۋلى اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالاتىن بولادى. تۇتاستاي العاندا, اقشا-كرەديت ساياساتى قالىپتاساتىن ماكروەكونوميكالىق احۋالعا بارابار بولادى. قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسىنىڭ دامۋى سالاسىن­داعى ساياسات قارجى سەكتورىنىڭ تۇراق­تىلىعىن, اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالادى. قنرا قارجى جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ, قارجى قىزمەتىن تۇتىنۋشىلار مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى ءمۇد­دەلەرىن قورعاۋ, قارجى ۇيىمدارىندا ءتيىمدى ىشكى باقىلاۋ جۇيەسىن جانە تاۋەكەل-مەنەدجمەنتتى ەنگىزۋ, سونداي-اق ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرادى. مەملەكەتتىك جەكە مەنشىك ارىپتەستىكپەن جانە يسلامدىق قارجىلاندىرۋمەن كۇشەيگەن قور نارىعى ودان ءارى داميدى. الماتى قالاسىنىڭ وڭىرلىك قارجى ورتالىعىن دامىتۋ جانە باعالى قاعازدار اينالىمىنىڭ بارابار كولەمىن قام­تاما­سىز ەتەتىن باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ دا قور نارىعىنىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى. تۇتاستاي العاندا, ەلدىڭ قارجى سەكتورىنىڭ دامۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى سەكتورىن داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس ىسكە اسىرىلادى. وسىلايشا, 2011 جىلى ۇكىمەت, ۇلتتىق بانك جانە قنرا جۇرگىزەتىن ەكونوميكالىق ساياسات ءجىو-ءنىڭ 4-5 % ناقتى ءوسۋىن, ينفلياتسيانى 6-8 % دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.