اتتەستاتتاۋ – اسا كۇردەلى ناۋقان

بيىل كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ باعىتىندا بىرقاتار ماڭىزدى شارالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرى – ءىس باسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى كەشەندى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ. مەنىڭ ويىمشا, ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا وتكىزىلەتىن بۇل شارانىڭ ماقساتى قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي دايىندىق دەڭگەيى مەن لاۋازىمدارىنا سايكەستىگىن انىقتاۋ عانا ەمەس, ول لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جالپى حالىقپەن قارىم-قاتىناس جاساۋىنا كەرەك قاسيەتتەرى مەن قۇزىرەتتەرىن ايقىنداۋ بولىپ تابىلادى. باسقاشا ايتقاندا, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, جۇزدەن جۇيرىكتەردى مانساپتىق جولمەن جوعارىلاتۋ. شىنى كەرەك, «ماڭگىلىك ەل» يدەيا­سىن ەل ساناسىنا قالىپتاستىراتىن دا, ىلگەرى اپاراتىن دا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ەمەس پە؟ 100 قادامنىڭ, كاسىبي اپپارات قۇرۋدىڭ 15 قادامى دا ازاماتتاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە العاش قابىلداۋ راسىمىنەن باستاپ, ولاردى كەشەندى اتتەستاتتاۋعا دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. مەنىڭ ءوز باسىم ومىرلىك ەڭبەك جولىمدى ۋنيۆەرسيتەتتە العان ءبىلىمىمدى سول سالادا ءبىراز ۋاقىت اتقارىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ العاشقى ساتىسىنان باس­تاپ, ياعني اۋداندىق, وبلىستىق, بارلىق باسپالداقتارىنان وتكەنىمدى جانە وسى كەزەڭدەردە ۇلكەن تاجىريبە جيناقتاعانىمدى اركەز ماقتانىشپەن ەسكە الامىن. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قيىندىقتارى, تاپسىرمالار مەن سىناقتار, ءار باسپالداق سايىن كەز­دەسەتىن كەدەرگىلەر, ءوز جۇمىسىنا بەيجاي قاراۋشىلاردىڭ قاعاز باستىلىعى مەن ۋاقىت ولتىرۋشىلىگى – وسىنىڭ ءبارى مەنىڭ دە باسىمنان ءوتتى, كوكەيىمدە سايراپ تۇر. ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشى «ەلىمە قىزمەت ەتكەنىم, ول حالىق ءۇشىن عانا ەمەس, ءوزىمنىڭ وتباسىم ءۇشىن دە پايداسى زور» دەگەن ۇستانىمدا جۇمىس اتقارۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. وسىعان وراي, ەلباسىمىز ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ بويىندا بولۋى ءتيىس نەگىزگى قاسيەتتەردى ايقىنداپ بەردى. اتاپ ايتساق: «ول بيلىك جانە ءوز قۇزىرەتىن باسقارا ءبىلىپ, سونىمەن بىرگە شىنشىل بولۋى كەرەك», «مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءوز پايداسى ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت ءۇشىن جۇمىس ىستەپ, مەملەكەتتىك قاراجاتتى ءوز قالتاسىمەن اۋىستىرماۋ كەرەك», «شەنەۋنىك «نەمەن كۇن كورىپ وتىرسىڭ؟» دەگەن سۇراقتان قورىقپاي ءومىر ءسۇرۋى كەرەك, ويتكەنى, ونىڭ ۆيللالارىن, ونى قورشاعان بيىك قاقپانىڭ جانە قىمبات اۆتوموبيلدەردىڭ سۋرەتىنىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز بولماۋ كەرەك», «زاڭ تالاپتارىمەن تولىق كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرۋ كەرەك», «كەز كەلگەن جەردە, كەز كەلگەن قىزمەتتە قانداي دا بولماسىن جاعدايدا حالىقتىڭ, ءوز ەلىنىڭ ازاماتتارىنىڭ سەنىمىن جوعالتپاۋ كەرەك», «قازاقستاندىق مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ادىلەتتىلىك پەن سىپايىلىقتىڭ ۇلگىسى بولىپ, ادامدار اراسىندا ءوزىن-ءوزى ۇستاي ءبىلۋى كەرەك», «ۇجىمدى باسقارماس بۇرىن, ول ءوزى باعىنا, جۇمىسشىلارعا بەرگەن جۇمىستى ءوزى اتقارا ءبىلۋى كەرەك» جانە «ەگەر مەملەكەت مۇددەسىنە زيان كەلتىرىلىپ جاتقانىن نەمەسە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ دايىندالىپ جاتقانىن كورسە, مىندەتتى تۇردە ارالاسىپ, ءتيىستى شارا قولدانۋ كەرەك». بۇل قاسيەتتەردىڭ تۇپكى ءمانى – جوعارى مورالدىق جاۋاپكەرشىلىك, كاسىبي ءبىلىم, ونى تاجىريبەدە قولدانا ءبىلۋ, ادىلدىك, ادالدىق, بەلسەندى ومىرلىك ۇستانىم كەرەك. كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى, بۇگىنگى قازاقستاننىڭ بولاشاقتا تۇعىرى مىعىم, ەڭسەسى بيىك «ماڭگىلىك ەلگە» اينالۋدىڭ كەپىلى رەتىندە قاراستىرۋى بەكەر ەمەس. جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان ەلىمىزدىڭ دامۋىنا كەرەكتى جاعدايلاردى جاسايتىن, الماعايىپ زاماندا تىعىرىقتان شىعاتىن وڭتايلى جولدار تاۋىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا جەتەلەيتىن مەملەكەتتىك بيلىك اپپاراتىنىڭ ەنشىسىندە بولسا, جەكەلەي كەلگەندە ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ كاسى­بي­ل­­ىگى مەن قابىلەتتىلىگىنە بايلانىستى ەكەنى ايدان انىق. سول سەبەپتى, ەلباسىنىڭ جار­لى­عى­مەن مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىلەردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ تۋرالى شەشىمى دەر كەزىندە قابىلدانعان شارا دەپ بىلەمىن. ەلباسىمىزدىڭ بۇل ۇستانىمى ونىڭ تاريحي تاعىلىمنان اجىراماعان ۇلتتىق ءارى ەل كوشىن باستاعان ەلشىل كەمەڭگەر ەكەندىگىن ايعاقتايدى. كەشەندى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋدىڭ ماق­ساتى دا ماڭداي تەرىڭمەن جيناعان ءبىلىمدى, بىلىمسىزدەرمەن تەڭەسپەۋ ءۇشىن ارنايى زاڭداردى قاراستىرىپ, سى­ناقتان وتكىزۋ ەمەس, كəسىبي, ءبىلىمدى, تەك حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىن مامانداردى انىقتاۋ دەپ ءبىلۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارۋ – قوعام تاراپىنان ەرەكشە سەنىم ءبىلدىرۋ بولىپ تابىلاتىندىقتان بۇل ساياسي ءىس-شارانىڭ مەملەكەتىمىزگە تيگىزەر پايداسى وتە زور. سوندىقتان دا, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا ايانباي قىزمەت اتقارىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ساتتىلىك تىلەيمىن. جاندار كارىباي ۇلى, جامبىل وبلىستىق قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى, قوعام قايراتكەرى