ءبىز – قارتتاردىڭ الەۋەتىن ەجەلدەن ءتيىمدى پايدالانىپ, ولاردىڭ اقىلى مەن دانالىعىن, ومىرلىك تاجىريبەسى مەن ودان تۇيگەن ويلارىن ءوزىمىزدىڭ پايدامىزعا ۇتىمدىلىقپەن جاراتىپ كەلگەن حالىقپىز. ارينە, قارتتاردىڭ ءبارىن تەرەڭ اقىلدىڭ يەسى دەي الماسپىز, الايدا, ولاردىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى كوپ قازىنانىڭ قۇلپىن اشاتىنى انىق. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ باتىر عانا ەمەس, ومىردەن تۇيگەنى مول, اقىلمان, فيلوسوف ادام بولعانىن بىلەمىز. ول قارتتاردى بىلاي ءبولىپ, كلاسسيفيكاتسيا جاساعان ەكەن: «1. شال – بالا-شاعاسى مەن ايەلىنە ءامىرىن جۇرگىزە الماي, كوسەۋمەن وت سابالاپ, شالا بىقسىپ وتىراتىن ادام. 2. قاريا – ايتار ءسوزى اۋىلىنا ءوتىمدى كىسى. 3. اقساقال – ايماقتى اۋزىنا قاراتقان ابىرويلى ادام. 4. ابىز – حالقىنىڭ قامىن ويلاپ قابىرعاسى قايىساتىن, ەلىنىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتايتىن ادام» (ك.امىربەك., «نارقاسقا», ەق., 02.10.13 ج.). مىنە, وسىنداعى ابىزدار سيرەك بولادى. ولاردىڭ اقىلىن تىڭداپ, ايتارىن ەستۋ ءۇشىن ەستى جاستار كەزىندە ايشىلىق الىس جەرلەردەن ات ارىتىپ كەلەدى ەكەن. وندايدىڭ مىسالىن جۇزدەپ كەلتىرۋگە بولادى. ال قازىر شە... قازىر ابىز دەپ تانىلعان اقساقال بار ما؟ بار, ارينە. جۋىردا سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەكتاس بەكنازاروۆ اعامىزدان وڭىرلەرگە بارعان ساپارى تۋرالى قىسقاشا سۇحبات العان ەدىك. سوندا سەناتور تولە بي اۋدانىندا كەزدەسكەن 91 جاستاعى قۇدايبەرگەن وڭعاروۆ دەگەن قارتتىڭ تەرەڭ تۇيسىگىن, تانىم كوكجيەگىنىڭ كەڭدىگىن كورىپ, قازىرگى بولىپ جاتقان وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتاردىڭ قايدا بەتتەپ, قانداي باعىتتا داميتىنىن بىلىكتىلىكپەن سارالاپ, ساياساتتىڭ قاي باعىتقا بەت السا ءتيىمدى بولماعىن ءدال بولجاپ وتىرعانىن ءوز اۋزىنان ەستىپ, تاڭىرقاعانىن ايتتى. «مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ دۇرىس باعامىن ءدوپ باسىپ, ادىلەتتى شەشىمدەردىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگىن ناقتى ءبىلىپ وتىر. بىزدەگى كوپتەگەن مينيسترلەر مۇنداي قاريالاردىڭ بىلگەنىنىڭ, تەرەڭ ويلارىنىڭ وننان ءبىرىن دە بىلمەيدى», دەدى سەناتور. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كلاسسيفيكاتسياسى بويىنشا الاتىن بولساق, ابىزدار بىزدە از بولعانىمەن, قاريالار مەن اقساقالدار, قۇدايعا شۇكىر, كوپ. بۇرىن ءار اۋىلدا بولاتىن. قازىر اۋىلداردا ازايىپ, بالالارى جۇمىس ىستەيتىن اۋدان ورتالىقتارى مەن قالالى جەرلەرگە قونىس تەپكەن. مۇندا ولاردىڭ اقىل كەندەرىن پايدالاناتىندار سيرەك. سوندىقتان, كوبى توماعا-تۇيىق, ءوز ويلارىمەن, «اقىلىمەن بايىپ, زەينەتىمەن قارتايىپ» ءجۇرىپ جاتىر. كوپ ادام ولاردىڭ سونداي قاسيەتتەرىن دە بىلمەيدى, اياق استى ەتىپ, كوزگە دە ىلمەي كەتىپ جاتادى. اۋدان ورتالىقتارى مەن قالالارداعى ارداگەرلەر ۇيىمدارىن نەگىزىنەن كەشەگى كۇندەرى قىزمەت ىستەپ, باستىقتىڭ قاس-قاباعىن باعۋمەن جەتىلگەن پىسىقاي شالدار «جاۋلاپ» العان. ولاردىڭ كوبىندە وزىندىك وي بولمايدى, ولار تەك باستىققا جاعاتىن سوزدەردى عانا ايتا الادى. اكىمدەرمەن بولعان كەزدەسۋلەردە سوندايلار شىعىپ سويلەپ, وزەكتى ماسەلەلەردى ەمەس, باستىقتى ماقتاپ وزىنە ۇپاي جيناپ جاتادى. شارانى ۇيىمداستىرىپ جۇرگەن قىز-كەلىنشەكتەرگە: «قالاي, اكىمىڭدى جاقسىلاپ ماقتاپ بەردىم بە, ريزاسىڭ با؟» دەپ سۇراپ جاتاتىن جاعىمپاز شالداردى دا كوردىك... اقىلمان اقساقالدار مەن قاريالاردى قالاي تاۋىپ, ولاردىڭ بىلگەنى مەن تۇيگەنىن كادەمىزگە قالاي جاراتامىز؟ وسى سۇراق اۋىل, اۋدان جانە قالا اكىمدەرىنىڭ ۇنەمى نازارىندا بولۋى كەرەك. مىسالى, ءبىر اۋدان ورتالىعىندا وسىنداي 3-4 ادامنىڭ بار ەكەنىن بىلسە, اكىم ولارمەن قارتتار كەڭەسىن قۇرىپ, اقىلدارىن سۇراپ وتىرعانى ءجون. جوسپارلانعان ۇلكەن جوبانى قولعا الاردا ولاردىڭ پىكىرلەرىن بىلگەن دۇرىس. ءومىر تاجىريبەسى مول اقساقال جوبانى قالاي باستاپ, قالاي جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن اكىمگە قاراعاندا, الدەقايدا تەرەڭ ءبىلىپ وتىرۋى ىقتيمال جانە اقىلىن ەشقانداي اقىسىز ايتىپ بەرەدى. سونىمەن قاتار, اقىلمان اقساقالدى اكىم وزىمەن بىرگە مەكتەپتەرگە اپارىپ, وقۋشىلار عانا ەمەس, ۇستازدارعا دا ولاردىڭ اقىل-كەڭەستەرىن تىڭداتقانى ماقۇل. قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىنە دە اقساقالداردىڭ اقىلدى اڭگىمەلەرىن ءبىر مەزگىل تىڭداتىپ وتىرعان ابزال. ولاردىڭ قاتارىنا باس بىلمەيتىن اساۋ سياقتى ومىردە مۇعالىمدەرىنەن باسقا ادامنان ەشقاشان دۇرىس ءسوز ەستىپ كورمەگەن, ومىرلىك تاجىريبەدەن وي ءتۇيۋدىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن جاستار دا كىرىپ كەتىپ جاتادى. سوندايلار اقىل تىڭداۋعا ءزارۋ. مۇنداي تاجىريبە بۇرىننان بار. ءومىر كورگەن, مول تاجىريبەلى, اقىل-ويى تەرەڭ ادامداردىڭ جاستارعا ءوز بىلگەندەرىن ايتىپ بەرۋى بۇرىن دا ۇيىمداستىرىلاتىن. قازىر دە سونى جاڭعىرتىپ, قولعا السا, دۇرىس بولار ەدى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»
