مۇڭ جانە مۋزا

ەسسە ءتۇن جانە مۇقاعالي ادام ءۇشىن تاپجىلماي ءۇش كۇن, ءۇش ءتۇن شالقادان تاڭىلىپ توسەكتە جاتۋ قاسىرەت ەكەن. سوزىلىپ بارىپ, ازەر دەگەندە باس جاعىمداعى تۋمبادان مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ كىتابىن الدىم. قاي كىتاپتى بولسا دا قولىما قارىنداش الىپ سىزىپ, بەلگى ءتۇسىرىپ وقۋشى ەدىم, قارىنداشقا قولىم جەتپەدى. مۇقاعالي پوەزياسىنان كەڭدىك, شىنشىلدىق, زيالىلىق, مەيىرباندىق اتويلاپ بەلگى بەرىپ تۇرادى. وكىنىشتى... مىنا قۇرعىر سىرقاتتىڭ بەتى كۇشتى. جۇرەگىم كوتەرىلىس جاساپ جاتىر, بۇزباق بولىپ كەۋدەمدە بەكىنىستى. وكىنىشتى...   و, جۇرەك! مەنىڭ التىن قازىعىم-اۋ! قايتەيىن, قاجىدىڭ-اۋ. ...قىتىقتاعان باۋىردىڭ «نازى» مىناۋ. قاجىدىڭ-اۋ, بايعۇسىم, قاجىدىڭ-اۋ!   نە ىستەمەكپىن؟ جانىم-اي, ساعان شيپا ىستەمەك كىم؟!. جارالعاندا ءبۇتىن ەم, ءۇش بولەكپىن: جۇرەگىم — افريكا, باۋىرىم — كيپر ميىم — مۇزدى مۇحيتتاي... نە ىستەمەكپىن؟.. سىرقات مەڭدەگەن مۇقاعالي حالى اۋىر. مۇقاعاليدىڭ جانى ازاپتا. نە ىستەۋگە بىلمەي دال بولعان, داعدارعان, اۋرۋى مەڭدەگەن مۇقاعالي جالعىزدىق قۇشاعىندا. اقيىق اقىن, سىر بولىسەر, مۇڭ بولىسەر ادام ىزدەيدى. كىسىلىگىن جوعالتپاعان ادامعا ءزارۋ. الماتى اسپانىنىڭ استىندا مۇقاعالي اقىن شىن جالعىز قالىپ ەدى. وكىنىشكە قاراي, باۋىردان جازىلماس دەرت تە جابىسقان. اقىن مەن اۋرۋ ەگەسكە تۇسكەن. سونداي تەكەتىرەس تۇستا اقىن مۇڭىن ايتار دوس ىزدەيدى. تاپپايدى. پەندەشىلىككە بەرىلگەن قازاقتاردان مەيىرىم, ىقىلاس, كىسىلىك كۇتۋ بەكەرشىلىك قوي. سونان دا سانالى, ويشىل, قازاقتاردىڭ بارلىعى دا جالعىزدىق قۇشاعىندا. مۇڭ باسقاندا, نە جەتسىن سىردى اشقانعا, كەلەيىنشى ءبىر بارىپ سىرلاس جانعا. كوزىم الدى — كوك تۇمان, جاناردا — جاس, كولەڭكەلەپ كوڭىلدى كىر باسقان با؟ كەلەيىنشى ءبىر بارىپ سىرلاس جانعا. بىرگە باستىق ءومىردىڭ كەزەڭدەرىن بىرگە كەشتىك كولدەرىن, وزەندەرىن. ءبىر جان مەنى تىڭداسا, سول تىڭدار-اۋ, تۇسىنەر-اۋ, جانىمدى سەزەر مەنىڭ. باسىندا الاتاۋى, اسپاندا اي, جۇلدىزى, استىندا شالقىعان انا-جەرى تۇرعاندا جانىن جەگەن جالعىزدىق زارىمەن كىممەن بولىسەرىن بىلمەي داعدارعان ساتتە اقىن ءوزىن تابادى. اقىن ءوز ولەڭىمەن ءوز جۇرەگىنە شاعىنادى. سەزبەيسىڭ عوي, سەزبەيسىڭ عوي سەن مەنى... كورمەيسىڭ عوي كەرەمەتتى مەندەگى. تۇسىنسەڭشى سارساڭ بولعان پەندەنى, تۇسىنسەڭشى! اقىل-ويىم كەم بە ەدى؟!   نەگە بۇلاي؟ نەگە ءجۇرمىن كوڭىلسىز؟ جانىم مەنىڭ جىلاپ جاتىر, تەك ءۇنسىز. قالام با دەپ قايعىرمايمىن كومۋسىز, كەتەم بە دەپ قاپالانام ءومىرسىز.   سانا تىرەك تاپقان كەي ساتتە, اقىن بويىنا قۋات جيعان قوبىلاندىداي ارپالىس ويعا تۇسەدى. ءبارىن تۇسىنگىسى, ءبارىن ۇققىسى كەلەدى. ال پەندەلىك كىرگەن جۇرەكتى ءازازىلدىڭ بيلەيتىنىن اقىن كەيدە ۇمىتادى-اۋ. ونى ۇمىتپاسا اقىن بولا ما مۇقاعالي؟!. ولاي كورەم ءوزىمدى, بۇلاي كورەم, ءوزىمدى-ءوزىم پاتشا, قۇداي كورەم. كەسىلمەگەن تۇساۋى نارەستەدەي, كەزدەسكەننىڭ بارىنەن قۇلاي بەرەم.   شابىت, اشۋ, شاتتىق, مۇڭ, ۇيات قالىپ, جۇرگەن ءجاي بار, وسىلاي كۇي اقتارىپ. بيلەي الماي ءجۇرمىن مەن ءبىر باسىمدى, روبوتى بىرەۋدىڭ سياقتانىپ.   بارىنە دە تۇسىنەم, ءبارىن بىلەم, بىراق بىلمەن ءوزىمنىڭ ءالىمدى مەن... بىراق وسىناۋ جان تەبىرەنتكەن تولعاۋى كۇپتى سۇراقتاردى قويماسا, ول مۇقاعالي اقىن بولا ما؟!. سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ, ساندالىپ جۇرگەن كەزىندە دە داۋىلپاز اقىن مۇقاعالي ساناسىن شايتانعا جەڭدىرمەۋگە بارىن سالىپتى.اقيقاتتىڭ اۋىلى كەڭەس ەلىندە دە, كەڭەس مەملەكەتىندە دە ورنامايتىنا كوزى جەتكەن كۇيىكتى اقىن جالعىزدىق تەڭىزىنە سۇڭگىدى دە جالعىز كەتتى. اقيقات ولگەن جەردە اقىن دا ولەدى. اقىن مەن اقيقاتتىڭ جانى ءبىر. رۋحتارى ورتاق. اياعىنىڭ استىندا الىپ جەر-انا,  توبەسىندە الىپ اسپان-انا,  ءبىر جانعا ءبارى جەتەرلىك, بىراق پەندەگە جەتەر سىي اقىنعا جەتپەك ەمەس. اقىن ءتاڭىردىڭ ق ۇلى, ءتاڭىردىڭ جاۋشىسى, ءتاڭىردىڭ تىلەۋشىسى. اقىنعا كەرەگى سىي ەمەس, سەنىم. تاڭىرگە دەگەن سەنىم. ادامعا دەگەن سەنىم.داۋىلپاز اقىننىڭ جۇرەگىنەن سەنىم جوعالعان ساتتەن باستاپ داۋىلپاز اقىننىڭ باسىنا ايىقپاس دەرت جابىسقان.ايىقپاس دەرتپەن اۋىرعان اقىن وقىرمانىن تاعى ءبىر قىرعا تارتا جونەلەدى. ول — ءولىم جولى. نەمكەتتىلىك جولى. ول ءۇشىن اقىندى سەن جازعىرما. سەن ونىڭ اقيقاتقا ۇمتىلۋدان ءبىر تايماعان جۇرەگىنە ءۇڭىل, وقىرمان. سەنى مەن كورسەم دەيمىن, كورسەم دەيمىن, جازىپسىڭ قارتايدىم دەپ, مەن سەنبەيمىن. موينىمدا قارىزىڭ بار, بەرسەم دەيمىن, سونان سوڭ ولسەم, مەيلى, كومسەڭ مەيلىڭ.   يتاليا اقىندارى مەن ماسكەۋدەگى كسرو جازۋشىلار وداعىندا جيىرما جىل ادەبي-كەڭەسشى بولىپ قىزمەت اتقارىپپىن. ول كەز بۇكىل قازاق ادەبيەتىنىڭ تولۋعا, تولىسۋعا بەت قويعان, جويقىن تۋىندىلار اكەلگەن ءداۋىرلى ءساتى ەدى. قازاقتىڭ جاڭا ويانعان تاريحي روماندارى, تەرەڭ پسيحولوگيالىق پوۆەستەرى, وجەت اڭگىمەلەرى, ارينە, وركەن جايعان پوەزياسى ەرەكشە بەلەسكە كوتەرىلگەن. ۇمىتپاسام 1977 جىلى مەن مۇقاعاليدىڭ «جان ازاسىن», تاعى دا بىرنەشە ولەڭدەرىن ورىس تىلىنە جولما-جول اۋدارىپ,  اتاقتى ورىس اقىنى ميحايل كۋرگانتسەۆكە بەردىم. ەكى كۇن وتكەن سوڭ, ميحايل ابراموۆيچ ماعان تەلەفون سوقتى. — روللان, مۇقاعالي اقىننىڭ ولەڭدەرىمەن تانىستىرعانىڭا راحمەت. وزىمەن تانىسسام باقىتتى بولار ەدىم. «جان ازاسى» كەرەمەت رەكۆيەم! كەرەمەت!.. — دەپ, بوگەلدى ميحايل ابراموۆيچ. — ومىردەن ەرتە كەتكەن ەكەن. ايانىشتى. مۇقاعاليدىڭ ولەڭدەرىن اۋدارام. ءبىز وسى بايلامعا توقتادىق. ون-ون بەس كۇن وتكەن سوڭ, ميحايل كۋرگانتسەۆ تاعى دا تەلەفون سوقتى. — روللان, يتاليانىڭ اتاقتى ەكى اقىنى ماسكەۋگە كەلگەن. مەن ولارعا تاماق بەرەم. سەن كەلسەڭ قايتەدى؟.. مۇقاعالي تۋرالى دا سول ارادا سويلەسەر ەدىك, — دەدى. جازۋشىلار ءۇيىنىڭ رەستورانىندا ميحايل كۋرگانتسەۆ داستارحان جايدى. ميحايل كۋرگانتسەۆ قازاقتارشا داستارحاندى مول قىلىپ جايىپ تاستاۋشى ەدى. ميحايل كۋرگانتسەۆ يتالياندىق اقىندارعا مۇقاعالي تۋرالى, ونىڭ تاماشا رەكۆيەم جازعانىن, جاقىندا ومىردەن وزعانىن ايتتى. دانتە اليگەريدىڭ «توزاعىن» قازاق تىلىنە عاجاپ اۋدارعانىن دا حابارلادى. يتالياندىقتار قىزىعۋشىلىق تانىتتى. مەن پورتفەلىمنەن دانتەنىڭ قازاقشا كىتابىن الىپ شىعىپ كورسەتكەندە تىپتەن تاڭ قالىستى. البەرت گۋرەۆتىڭ «توزاققا» سالعان سۋرەتتەرىن دە قىزىعا تاماشالاپ ەدى. يتالياندىق اقىن ماعان تەسىلە قاراپ:  — ءسىز, قازاق اقىنىنىڭ اۋدارماسىن ورىسشاعا جولما جول اۋدارىڭىزشى, — دەپ سۇرادى. ميحايل ونى جولما جول يتاليانشاعا اۋدارسىن, ال مەن ونى يتاليانشا كوركەم اۋدارايىن, ال مەنىڭ دوسىم ستەفان ونى كونە يتاليان تىلىنە جولما جول اۋدارسىن. دانتە كونە يتاليان تىلىندە جازعان عوي, — دەدى. بۇل ەكسپەريمەنت ماعان ۇنادى. مەن قازاق تەكستىن جولما-جول ورىسشاعا اۋداردىم, ميحايل جولما-جول يتاليانشاعا اۋداردى. ال ءتورت جول تەكستى يتاليان, ءام كونە يتاليان تىلىنە يتالياندىقتار اۋداردى. — قازاق اقىنىنىڭ اتى كىم؟ — دەپ سۇرادى ستەفان. — مۇقاعالي, — دەدى كۋرگانتسەۆ. — مۇقاعالي وتە ۇلكەن اقىن ەكەن. ونىڭ اۋدارماسى كونە يتاليان تىلىندەگى تەكستەن اۋمايدى. ۇلى اقىندى ۇلى اقىن عانا اۋدارا الادى دەگەن شىندىق وسى, دەپ ستەفان ورنىنان تۇرىپ ماعان باسىن ءيدى. — ۇلى مۇقاعالي ءۇشىن, ۇلى قازاق پوەزياسى, ۇلى قازاق حالقى ءۇشىن كوتەرەيىك مىنا يتاليان شارابىن, — دەدى. يتالياندىق اقىنداردىڭ قۋانىشىندا شەك بولمادى. ميحايل كۋرگانتسەۆ تە قۋانىشتى ەدى. — ءانۋار الىمجانوۆقا ايتىپ, مىنا يتالياندىق اقىنداردى قازاقستانعا شاقىرۋ كەرەك. مۇقاعاليداي فەنومەن اقىن تۋرالى يتالياندىقتار سويلەسىن. سول دۇرىس بولادى. ۇلى ۇلتقا ۇلى ازاماتتارىن اسپانعا كوتەرۋ جاراسادى, — دەدى ميحايل كۋرگانتسەۆ. — مەن مۇقاعاليدى ورىس تىلىنە اۋداردىم. شىعىس كىتاپحاناسىنا دا كىرگىزدىم. ولەگ ۆولكوۆ دەگەن كومپوزيتور «جان ازاسىنا» وراتوريا جازىپ جاتىر. ورىستىڭ مايتالمان اۋدارماشىسى ميحايل كۋرگانتسەۆ, مۇقاعاليدىڭ ارۋاعىنا ادال قىزمەت جاساپ ەدى. مەن ونى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. قازاقستان جازۋشىلار وداعى ەكى يتاليان اقىنىن دا, كومپوزيتور ولەگ ۆولكوۆتى دا ەل-جۇرتىمىزعا شاقىرمادى. ءبىزدى قۇرتسا نەمكەتتىلىك قۇرتادى عوي...   تاعى دا مۇقاعالي جەتپىسىنشى جىلدارى قازاقتىڭ ادەبي سىنى مۇقاعاليدى كوزگە ىلمەدى, الىپ اقىننىڭ اتى گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە اتالمايتىن بولدى. سىرلاساتىن, مۇڭداساتىن, اشىق اڭگىمە قۇراتىن ءبىر قازاقتى تاپپاسا دا, مۇقاعالي ءبىر ساتكە دە تىنعان جوق.  اقىن ولەڭىن, ولەڭ كيەسى اقىندى تاستامادى. الىپ اقىن, الىپ ءومىردى, اقىن كوزىمەن, ازامات ساناسىمەن بويلاي باعالاپ, تەرەڭ زەردەلەۋدەن تايعان جوق. اقىن كورگەنىن, سەزگەنىن, تانىعانىن پوەزياعا اينالدىرىپ, ولەڭنىڭ التىن ساندىعىنا سالماقتاپ جيناي بەردى. اقىن سول دەل-سال كەزىندە جۇرگەننىڭ وزىندە 20 000 جول اسىل ولەڭ قالدىردى. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارى مۇقاعالي اقىننان بويلارىن الىپ قاشىپ كەتكەندە, مۇقاعالي اقىن ەل-جۇرتى ءۇشىن, پوەزيا ولكەسى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپتى. مۇقاعالي اقىن حالقىنان, حالقى مۇقاعاليدان ارا سۋىتقان ەمەس. سول كەزدەگى اساۋ اقىننىڭ ولەڭ جولدارىنا  تاعى ءبىر مارتە كوز سالىڭىز. اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ! الدىڭدا — بيىك اسۋىڭ. اسىعۋ كەرەك, جىلدامدىعىنداي ساۋلەنىڭ, ارتىڭا تاستاپ نايزاعايلاردىڭ جاسىنىن!!!   اسىعۋ كەرەك, تىندىرۋ كەرەك بارلىعىن. ەشكىمنىڭ كۇتپەي جارلىعىن! اپارماي كەشكە, اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ, تۇستەگى ءىسىڭنىڭ قالدىعىن!!!   ...قولىمنان كەلسە, ۋاقىت دەگەن ولشەمدى, جوق قىلىپ مۇلدە كورسەم ءبىر. قولىمنان كەلسە, ويىمنىڭ جىلدامدىعىنداي, جارىقتىڭ داعى تەزدىگىن تەجەپ, جەڭسەم ءبىر. اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ كەرەك, قالايدا! ۋاقىت ساعان قاراي ما؟! اسىعۋ كەرەك, اسىعىپ جەتكەن ارماننىڭ اپپاق ساۋلەسى, ءتۇسسىن دە تۇرسىن سامايعا. ەرتەدە قاسىندا جۇرگەن جاقىندارى اقىننان بويلارىن الىس سالعاندا دا, سىنشى ىنىلەر سىڭارجاق كەتكەندە دە, دوسسىماق, تىلەكتەسسىماق اقىندار ونىڭ ءسوزىن تىڭداماي, نيەتىن قابىل الماي, قىر ارقالارىن بەرگەن كەزدە دە, داۋىلپاز اقىن ول پەندەلەردىڭ بىرىنە دە نازار توقتاتقان ەمەس. وكپە دە ارتقان ەمەس. ءوزىنىڭ پوەزيا كەمەسىن تەڭىز تولقىنىندا ويناتقان بىلگىر كاپيتانداي, سابىر مەن سالقىنقاندىلىق تانىتقان. مۇقاعالي اقىن ولەڭ ولكەسىندە ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن انىق تانىپ بولعان. ەندى ونى وقىرمانى جازباي تانىپ الۋى كەرەك ەدى. كورەر ەدىڭ, شالامىن با, وتپىن با, بىلەر ەدىڭ, اقىنمىن با, جوقپىن با؟.. كەكتەندىرگەن حان جاڭگىر دە جوق مۇندا, كەكتەنەتىن ماحامبەت تە جوق مۇندا. تۇسىنەر ەڭ, ەزبىن بە, الدە ەرمىن بە, بايقار ەدىڭ, ارتىقپىن با, كەممىن بە؟.. مەن سپارتاك بولا المادىم, نە شارا, سەنىڭ ءوزىڭ تسەزار بولىپ كوردىڭ بە؟!   سىرىم دا — وسى, جىرىم دا — وسى, الدىڭدا. بايقاشى ءبىر, بىقسىدىم با, جاندىم با؟ ماحاڭدار جوق, ماحاڭداردىڭ سارقىتى — مۇقاعالي ماقاتاەۆ بار مۇندا! ناعىز اقىن, الىپ اقىن, دارا ويدىڭ دارابوز اقىنى, دەشتى قىپشاقتىڭ اسىل ارعىماعىنداي جىر الەمىندە تالماي شابادى ەكەن-اۋ!.. ولىممەن قاتار قونىپ جاتىپ تا, مۇقاعالي اقىن, قۋاتتى ويعا بەرىلگەن ەركە جىرىن حالقىنا تارتۋعا اسىعىپتى. جيىرماسىنشى جىلدارى ماعجان جۇماباەۆشا, قىرقىنشى جىلدارى قاسىم امانجولوۆشا, الپىسىنشى جىلدارى تولەگەن ايبەرگەنوۆشە, جەتپىسىنشى جىلدارى مۇقاعالي ماقاتاەۆشا جازامىن دەۋشىلەر كوبەيگەنى اقيقات. بۇنى قازاق پوەزياسىنىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنىڭ, پالسافالىق كەڭدىگىنىڭ تولىعۋى دەپ قۋانۋىمىز كەرەك. باتار كۇن, كەلەر ءتۇن, اتار تاڭ, شىعار كۇن, بارىڭە, بارىڭە, بارىڭە قۇمارمىن! وسى مەن,            وسىلاي ماڭگىلىك تۇرارمىن, وسى مەن, ءسىرا دا, ولمەيتىن شىعارمىن! قادىرلى اعامىز, ۇلكەن اقىن, عالىم ءابدىلدا تاجىباەۆ مۇقاعاليدى قاتتى قۇرمەتتەگەن ابزال اقساقالدارىمىزدىڭ ءبىرى بولعان. وسى ارادا ابەكەڭنىڭ مۇقاعالي پوەزياسى تۋرالى ويىن بەرۋدى ءجون كوردىم. «...قانداي عاجاپ! اركىمدەر-اق ءوز جازعانىنداي قۋانباي ما؟ ارينە, وسىنداي ولەڭدەرگە تۇسىنەر, اقىنشا قابىلدار سىنشى كەرەك ەمەس پە, ول سىنشى وسىلاردى تالداۋى, بۇل ولەڭدەردىڭ سيقىرىن بىزگە بايانداۋى كەرەك ەمەس پە؟ جانى اقىن ەمەس, جامان سىنشى وسىلاردى تالداي الا ما؟ ارينە, جوق!» دەپ كۇيزەلە ويىن تۇيەدى قارت اقىن.  سول اقىنعا مۇقاعالي اقىننىڭ ارناۋ ولەڭى بار. تۇرعاندا ۇيقى-تۇيقى اق سامايىڭ, مەن قالاي, ابە, سەنى جات سانايىن. ابىرجىپ اساڭدى ۇستاپ وتىرعانىڭ, اشۋلى گروزنىي پاتشادايىن.   سويلەسەڭ, بۋرادايىن لىقسىپ-تاسىپ, جارالى جاۋىنگەردەي سىلتىپ باسىپ, ابىگەر بوپ جۇرگەنىڭ قاشان كورسەم, جىرداعى جالعاندىقپەن مىلتىقتاسىپ. كەلىستى جىر. كەلىستى وي. ۇلكەنگە دەگەن قۇرمەت. ىزگىلىكتى سىيلاسىم. پوەزيا الدىنداعى تازالىق. اقىندىق كيەگە دەگەن قۇرمەت ءام باس ۇرۋ. ۇلىلار عانا ءبىرىنىڭ باعاسىن ءبىرى بىلگەن عوي. ۇلىلىقتى ۇلى عانا تانىر. جازىلار ەستەلىكتەر مەن تۋرالى, بىرەۋلەر جان ەدى دەر ءور تۇلعالى. بىرەۋلەر تۇلپار ەدى دەر دە مۇمكىن, بۇتىندەلمەي كەتكەن ءبىر ەر-تۇرمانى.   ...جازىلار ەستەلىكتەر نەشەلەگەن, كورەرمىز ونىڭ ءبارىن پەشەنەدەن. ايتەۋىر, بىلەتىنىم ءبىر-اق نارسە — كوشەدى ولەڭ نەمەسە وشەدى ولەڭ!   ...قۋلارى, تاۋدىڭ قىزىل تۇلكىسى دەر, مومىندار, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ كىرپىشى دەر. ماڭگىلىككە وزىممەن الا كەتكەن, مەنىڭ نازىك جانىمدى كىم تۇسىنەر!؟ جالعىز ارالدا جالعىزدىقپەن كۇن كەشكەن مۇقاعالي ماقاتاەۆتى قازاقستان جازۋشىلار وداعى  ساپىنان شىعارعانىمەن, مۇقاعالي اقىن الىپ پوەزيا دارياسىنا ءتينامداي كىرشىك تۇسىرمەي, ءومىردى, ماحابباتتى, ءولىمدى تالماي جىرلاپ جاتتى.   تاڭ. اۋرۋحانا. تاعى دا مۇقاعالي تاڭعى استانا اسپانى ب ۇلىڭعىر. ءتۇنى بويى تالماي جاۋىن جاۋعان. باتىستان سوققان سالقىن جەلدىڭ قاۋقارى قالىڭ بۇلتتاردىڭ قاتارىن بۇزۋعا شاماسى كەلەر ەمەس. كەڭ, ۇزىن كوشەلەردىڭ بويىن سۋ الىپ جاتىر. سۋ جايلاعان كوشەلەردىڭ بويىندا ماشينالار لەگى تىعىرىققا كەلىپ تىرەلگەندەي كەپتەلىپ تۇر. ازدان سوڭ قايتادان جاۋىن سەبەلەدى. اق جاۋىن ەدى. ەندى كۇنى بويى اق جاۋىن جاۋادى. سۋ الىپ كەتكەن ۇزىن كوشەنىڭ بويىندا كەپتەلگەن ماشينالار سۋدا قالقي قوزعالىپ, بىرىمەن-ءبىرى قاعىسىپ جاتىر ەدى. سول سۋدا قالقىعان ماشينالار لەگى «حان شاتىرلارعا» قاراي اسىقپاي لىقسي قوزعالىپ بارادى. ساتىر-كۇتىر كۇن كۇركىرەدى. نايزاعاي وينادى. تاعى ءبىر رەت نايزاعاي ويناعاندا پالاتا ءىشى جاپ-جارىق بولىپ كەتتى. تاڭعى ۋكول اۋىر بولاتىن. كۇركىرەگەن كۇن استىندا, جارق-جۇرق ەتىپ نايزاعاي شاتىرلاعان قورقىنىشتى ساۋلە استىندا اۋرۋىڭدى دا ۇمىتقاندايسىڭ. ويتكەنى انا-اسپاننىڭ قۇدىرەتتى قۋاتىنىڭ الدىندا پەندە-ادام نە ءتايىرى؟!. پەندەنىڭ قولىنان نە كەلەدى؟.. تۇك تە كەلمەيدى. ءبىز مۇقاعالي اقىننىڭ الىپ تۇلعاسىنا, الىپ ويلى وجەت سوزدەرىنە, ساۋلەلى, نۇرلى, نازىك جىر تىنىسىنا قىزىعا دا, قۇمارتا دا كوز سالعانبىز. سانامىزدى اقىننىڭ سانالى جىرلارىمەن تۇنىقتاعانبىز. ومىرگە عاشىق ءماجنۇن اقىنداي ايقىندالعان مۇقاعالي جىرلارى تازا, اشىق, ءموپ-ءمولدىر ەدى-اۋ!.. ۇرىلار دا ەمەسپىز, قارىلار دا! قارعىس تاڭبا بىزدەردەن ارىلار ما؟! جىلىنامىز ءبىر اۋىز جاقسى سوزگە, قارعىس اياز بىزدەردى قارىعاندا. جاسامايمىز قيانات جانى بارعا. جانى بار جان, بىراق تا تابىلار دا؟ جەتىم كوڭىل جاقسىعا جارىعان با؟! بىزدەر — جەتىمدەرمىز! جەتىمدەرمىز! جەتىم بولىپ ءجۇرىپ-اق جەتىلگەمىز: دوڭگەلەك جەردىڭ شارىن دوپشا قۋىپ, مازاسىن تىرشىلىكتىڭ كەتىرگەمىز. تىرشىلىكتە بىرەۋىن بىرەۋ كۇندەر, بىزگە جات — ءولى كىمدەر, ءتىرى كىمدەر... بۇل الىپ اقىن عانا ايتا الار اقيقات جىر! پوەزياسىنا جانىن, جانىنا پوەزياسىنىڭ ەركە ساۋلەسىن دارىتقان ايرىقشا اقىن ەدى-اۋ مۇقاعالي! قازاق پوەزياسىنا بارىن بەرگەن, سول پوەزيانىڭ اسىل كومبەسىنىڭ نۇرلى دا, سىرلى بولۋىنا بارىن توككەن, سول جولدا ءوزىن-ءوزى اياماعان, ەرەكشە تۇلعانىڭ ءبىرى دە مۇقاعالي. «جان ازاسى» — حح عاسىرداعى قۇدىرەتتى رەكۆيەم. ول مۇقاعالي رەكۆيەمى بولىپ قازاق پوەزياسىنىڭ تاريحىنا ەندى. «جان ازاسى», حح عاسىردىڭ پوەزيا قاقپاسىن جاپقانىمەن, XXI دۇلەي عاسىردىڭ اياۋسىز جەتىمدەرى جالعار ۇرەيلى رەكۆيەمنىڭ باستاۋى بولىپ قالا بەرمەك. «جان ازاسى» — حح عاسىرداعى قازاقتاردىڭ ەل-جۇرت, انا-جەر, انا-اسپان تاعدىرلارىنا الاڭداپ مازاسىز كۇي كەشكەن ەڭ قايعىلى, ەڭ سۇراپىل, ەڭ قاتال رەكۆيەمى. دۇنيەدە ءوزى ولسە دە, جىرى ولمەگەن قۇدىرەتتى اقىندار بار.  مۇقاعالي اقىن سول ساناۋلىلاردىڭ ساناتىنان.  انا-جەردىڭ توسىندە, انا-اسپاننىڭ استىندا باقىتقا مالىنىپ ءومىر سۇرگەن اقىن بولماپتى. ءبارى دە كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ ق ۇلى بولىپتى. تىرلىكتەرىندە ەر-تۇرماندارى جوندەلمەي, قۋ دۇنيەگە جارىماي جاپا-جالعىز كۇن كەشىپتى. ولاي بولسا, و دۇنيەدەگى باقىت اقىنعا نە كەرەك ەكەن؟!. ءبىز ونى بىلمەيمىز. مۇقاعالي اقىننىڭ ارۋاعى دا ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا جاۋاپ بەرە المايدى. تىلسىم دۇنيە جۇمباققا تولى...ءتاڭىردىڭ ءوزىن ۇقپاعان ادام, ونىڭ تەرەڭ جۇم-باقتارىن قايدان دا ۇقسىن؟!. تىرىسىندە كۇيى كەلمەي كۇيرەگەن مۇقاعالي اقىن, و دۇنيەگە وتكەن سوڭ, جىرلارى وزگە عارىشتىق بيىككە شارىقتاپ شىعىپ ماڭگى قوزعالىسقا تۇسكەن. روللان سەيسەنباەۆ