ورىمدەي ولكەتانۋشىلار

نەمەسە تۋعان تاريحتى تانۋعا تاربيەلەۋ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە مۇددەلى ۇستازدار ەكەندىگى داۋسىز. ەلباسى قازاقستان حال­قىنا جولداۋىندا مەكتەپ وقۋ­شىلارىنىڭ فۋنكتسيالىق ساۋات­تى­لىعىن دامىتۋ بويىنشا بەس جىلدىق ۇلتتىق جوسپاردى قا­بىل­داۋ جونىندە ناقتى مىندەت قوي­دى. بۇل باعدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دا­مىتۋدىڭ 2011-2020 جانە 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەم­لە­كەتتىك باعدارلامالارىندا دا اتال­عان. ونداعى باستى مىندەت – جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە زياتكەرلىك, دەنە جانە رۋحاني تۇلعاسى دامىعان ازاماتتى قالىپتاستىرۋ, ونىڭ قۇ­بىلمالى الەمدە الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءبى­لىم الۋداعى قاجەتتىلىكتەرىن قا­ناعاتتاندىرۋ. قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى, قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەي­مە­نوۆ «مەن اقىنمىن ءارى ءوز ءىسىم­مەن اينالىسىپ قانا وتىرار ەدىم. بىراق بارلىق كونە جازبالاردى اقتارىپ, بۇكىل الەمنەن شۋمەر, ەجەلگى مىسىر, ورىس, سكانديناۆيا جازبالارىن قوتارىپ, ولاردى جازىپ الىپ, ءوز حالقىما قاتىستى قانداي دا ءبىر دەرەك بىلۋگە ۇمتىلدىم. جانە كوپتەگەن جايتتارعا قانىقتىم. مەن ەسكى سا­رىندا قالعان عالىمدارعا ەمەس, جاس­ت­ارعا سەنىم ارتامىن», دەيدى. ياعني, جۇرەگى ەلىم دەپ سوعىپ تۇرعان ءاربىر تۇلعاعا جىگەر بەرەتىن, قانات بىتىرەتىن بىزدەر, مۇعالىمدەر بولۋعا ءتيىسپىز. مۇعالىمنىڭ ايتقان ىلىمىنەن وقۋشى جادىندا ناقتى ءبىر ناقىل ءسوز قالسا, توككەن تەر­­­دىڭ زايا كەتپەگەنى. مىسالى, 6-سىنىپتاعى «قازاقستان تاريحى» ءپا­نىندە «عۇندار» تاقىرىبى بويىنشا ەدىل پاتشاعا بەرىلگەن سي­پاتتاما بار. «ەدىل قوناقتارىنا تا­­ماقتى كۇمىس ىدىستارمەن بەرەدى دە, ءوزى ەڭ سوڭىنان اعاش ىدىس­پەن ىشەدى, دەلىنگەن. ءدال وسىنداي قۇبىلىس ءحىح عاسىردا قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ قاراباۋىنان 9 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى وتەي قورىمىندا جەرلەنگەن بوكەن بي باسىنان وتكەن ەكەن. بوكەن بي ات مىنسەم جەلىك پايدا بولادى دەپ, ءومىر بويى وگىز ءمىنىپ جۇرگەن. وسى ەكى تۇلعانىڭ ومىرىندەگى كورىنىستەردى اڭگىمەلەۋ ارقىلى وقۋشى بويىندا قىزىعۋشىلىق تۋارى ءسوزسىز. ءپان ساباقتارىندا عانا ەمەس, تاربيەلىك ءىس-شارالاردا ەل­دىڭ بىرلىگى, ىنتىماعى ءۇشىن كۇرە­س­كەن ايتۋلى تۇلعالارمەن بىرگە جەر­گىلىكتى ادامدار تۋرالى ءما­لى­مە­تتەر بەرۋ وقۋشى بويىنا ءىز­گى­­لىك, مەيىرىم نۇرىن سەبەدى. ءما­سەلەن, قازاقستاندىق ءاربىر مۇ­­عالىم اقمولالىق تاريح ءپانى مۇ­عالىمىنىڭ «قۇرت – اسىل تاس» ولەڭىنىڭ مازمۇنىمەن تانىس ەكەنى داۋسىز. 1937 جىلى سالىنعان الجير ايەلدەر تۇرمەسىندەگى تۇتقىندار 17-20 ساعات جۇمىس ىستەيدى. بىردە جالاڭاشكولدەن قامىس بۋدالارىن ارقالاپ كەلە جاتقان تۇتقىن ايەلدەرگە قارت­تار مەن بالالار كەز­دەسەدى. بالالار وزدەرى ارەڭ كەلە جاتقان تۇتقىنداردى تاسپەن اتقىلايدى. ايەلدەر قازاق حال­قىنىڭ تاربيەسى وسى ما, نەگە سون­شا قاتىگەز دەپ قامىعادى. كە­لەسىدە ارىپ-اشىپ السىرەگەن تۇت­قىن ايەل جەرگە قۇ­لاي­دى. ءدال الدى­نان ءسۇت­تىڭ ءيىسىن سە­زەدى. ول ءجا­نە كەسەك تاس­تاردان شى­عادى. شەتىنەن تىستەپ كور­گەندە, كا­دى­مگى قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامى – قۇرت بولىپ شىعادى. سوندا عا­نا قازاقتىڭ قاراپايىم حال­قى­نىڭ قاراۋىلدارعا ءبىلدىر­مەي كومەكتەسكەنىن تۇتقىن ايەل­­دەر بىلەدى. وسى ءبىر وقيعا ءار­بىر وقۋ­شىعا ادامگەرشىلىكتى ۇق­تى­رىپ تۇر­عانداي. مەكتەبىمىزدە وقۋ­شى­لاردىڭ ءوز وتانىن, تاريحىن, ەكو­نوميكاسى مەن مادەنيەتىن دا­مىتۋعا ۇلەس قوسقان تۇلعالارىن تانىپ-بىلۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن «ولكەتانۋ» ساعاتتارى جۇرگىزىلىپ كە­لەدى. ماسەلەن, 2006 جىلى ءشىل­دەدە قاراباۋداعى جو­لاي­شاعىل قۇ­مىنان سول كەزدەگى 8-سىنىپ وقۋ­شىسى, بۇگىندە مۇناي وپەرا­تورى سالاۋات ساكەناەۆ التىن شىنجىرلى القا, سىرعا, ەكى قۇ­مىرا مەن بەس جەبەنىڭ ۇشىن تاۋىپ الىپ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ تا­ريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنا تاپ­­سىرعاندىعى تۋرالى ءما­لى­مەتتەر مەن فوتوسۋرەتتەر بار. مادەني-تانىمدىق «ۇرپاق» جوباسى اياسىندا وتكىزىلىپ كەلە جات­قان كۋرستا وقۋشىلار ءوڭىر مەن ەل اۋماعىنداعى تاريحي-مادەني ەس­­كە­ر­­تكىشتەر, ولكە تابيعاتى, قو­عام قايراتكەرلەرى تۋرالى ءىز­دە­نە­دى. بيىلعى ءول­كەتانۋ كۋرسىنىڭ مۇشەلەرى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي, اۋىل ىشىندە كوشە اتاۋى بەرىلگەن ۇلى وتان سوعىسى اردا­گەر­لەرى مەن شارۋاشىلىقتىڭ دا­مۋىنا ۇلەس قوسقان ن.كومەكوۆ پەن س.وماروۆتىڭ ەڭبەك جولدارى تۋرالى زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­­گىزىپ, اۋىلداعى اۋا رايىن زەر­ت­­تەۋ مەكەمەسىنە, بودەنە ءوسى­رە­­تىن فەرماعا ساياحات جاسادى.  «اركىمنىڭ تۋعان جە­رى – مىسىر شاھارى» دەگەندەي, وقۋ­شى­لاردى ەلجاندىلىققا ءتار­بيە­لەۋ­دە ولكە تاريحى مەن ءما­دەنيەتىن, ءوڭىر ەرەكشەلىكتەرىن, تۇل­عالارىن تا­نىتۋ – ءار تاريح ءپانى مۇ­عا­لىمىنىڭ ءمىن­دەتى. گۇلجان توقمۋرزينا, تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى اتىراۋ وبلىسى, قىزىلقوعا اۋدانى,