قازاق فۋتبولىنىڭ كوسەگەسىن كىم كوگەرتەدى؟..

وسى كۇنى فۋتبول كلۋبىنىڭ حال-قادىرىن ترانسفەر ايقىندايتىن بولدى. ءتاۋىر دەگەن فۋتبولشىلار دا نەعۇرلىم اقشالى كلۋبتاردى توڭىرەكتەيدى. «رەال مادريد», «بارسەلونا», «مانچەستەر يۋنايتەد» سياقتى الەمنىڭ ايبارلى فۋتبول كلۋبتارىنىڭ نەگىزگى ءپرينتسيپىنىڭ ءوزى سول. كوزى ءتۇسىپ, كوڭىلىنە جاققان فۋتبولشىنى وزىنە تارتۋ ءۇشىن ونداعان ميلليون ەۋرو قاراجات شىعارۋ ولارعا سونشالىقتى ءبىر پروبلەما ەمەس سياقتى. بىراق وسى جاعداي الەمنىڭ فۋتبول دەگەن حالقىنا دەرتتەي بولىپ تاراپ جاتىر. ۇلتتىق فۋتبولدى دامىتۋعا كەسىرىن تيگىزىپ وتىر. بىلتىر جازدا «مانچەستەر يۋنايتەد» پول پوگبانىڭ ترانس­فەرىنە شىمىرىكپەستەن 120 ميلليون ەۋرو بەرگەندە الەم اۋزىن اشا اڭتارىلىپ قالدى. دۇنيەنى اقشامەن ولشەيتىندەر ءسۇيىندى, قانداي مىقتى جوسپارى بولسا دا ونداي قاراجاتتى تۇسىندە دە كورمەگەندەر كۇيىندى. سول ميلليونداردى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر فۋتبولىن دامىتۋعا سالسا, الەمگە ورتاق ويىننىڭ كەلەشەگى جارقىراعان ۇستىنە جارقىراي تۇسەر مە ەدى. شىنتۋايتىندا, دۇنيەدە ءبىر­دە-ءبىر ويىنشى ونداي اقشا تۇرمايدى, بۇل تەك اقشادان اقشا جاساۋدىڭ امالى دا. بۇگىنگى فۋتبولدىڭ شىندىعى سول! وزەن بوپ اققان اقشانى بەلۋارىنان كەشكەن فۋتبول فۋنكتسيونەرلەرى جاس ۇرپاقتىڭ ءوسىپ, جاراۋ اتتاي بولعانىن كۇتىپ وتىرۋعا مۇددەلى ەمەس. قازىر بەرگەن اقشاسىن ەسە­لەپ قازىر قايتارىپ العان ماڭىزدى ولارعا. سوندىقتان, اتى شىققان, الەۋەتى جوعارى فۋتبولشىنى كەز كەلگەن جولمەن قولعا تۇسىرۋگە بارىن سالادى. بۇرىنعىسىن كوكسەدى دەمەڭىز, كەڭەس داۋىرىندە عوي, فۋتبول مەملە­كەتتىڭ قاداعالاۋىندا بولدى. اعىل-تەگىل اقشا بولماسا دا, فۋتبول كلۋبتارى قالىپتى جۇ­مىس ىستەدى. دارىندى فۋتبولشىلار دا بارشىلىق ەدى. فۋتبول عانا ەمەس, سپورتتىڭ باسقا تۇرلە­رىندە دە اقشا سۇراپ, جاعداي تالاپ ەتكەن ەشكىم بولعان ەمەس. تەك ەل مەن جەر نامىسى ءۇشىن جانىن سالعاندار بولدى. تىم قۇرى­عاندا جەكە باسىنىڭ نامىسى ءۇشىن تاباندىلىق تانىتقان كەڭەس وداعىنىڭ سپورتشىلارى جەر بەتىندەگى جانكۇيەرلەرگە كوك تيىنسىز-اق تاڭداي قاقتىردى. ال قازىر كلۋبقا جاڭا باسشى نەمەسە ينۆەستور كەلسە دە بۇرىنعى قۇرامدى, ءتىپتى كەيدە كوماندا مەن ستاديون اتاۋىن وزگەرتۋگە بەيىم تۇرادى. بۇدان قالىپتاسقان ءداستۇر بۇزىلادى, بۇعان دەيىن بولعان باپكەرلەر مەن ويىنشىلاردىڭ ەڭبەگى ەش بولىپ, ساباقتاستىق جويىلادى. اينالىپ كەلگەندە, كوماندانىڭ ءوزى كەزەكتى بيزنەس-جوباعا اينالادى. ۇلتتىق فۋتبولدى دامىتۋ ءۇشىن ەڭ دۇرىسى سەلەكتسيانى, ياعني فۋتبولشىلاردى جاستايىنان دۇرىس ىرىكتەپ, دارىنىن ۇشتاۋ جايىن جولعا قويسا ابزال. سوندا قانشاما قاراجات شىعىنداپ, سىرتتان ويىنشى شاقىرۋ دەگەن تىيىلار ەدى. كولدەنەڭ كوك اتتىلارعا كەتىپ جاتقان اقشانى فۋتبول اكادەميالارىنا قۇيىپ, ءوز ۇلاندارىمىزدى تاربيەلەسەك, كىم قوي دەپ جاتىر؟! ونىڭ ءتيىمدى تۇستارى دا, كۇنى ەرتەڭ اكەلەر پايداسى دا شاش-ەتەكتەن. وتاندىق اكادەميانىڭ تۇلەكتەرى اقشا ءۇشىن عانا ەمەس, ەل نامىسى ءۇشىن دە ايانىپ قالماس ەدى. مۇنداي تاجىريبە, ايتا كەتۋ كەرەك, ازۋىن ايعا بىلەگەن «اتلەتيكو مادريد», «پورتۋ» سياقتى كلۋبتاردىڭ وزىندە دە بار. قازاقستان پرەمەر-ليگا­سىندا ترانسفەرگە شەكتەۋ قويۋ ماسەلەسى بۇرىن دا تالاي كوتەرىل­گەن, شەكتەۋ قويىلعان دا. سونىڭ وزىندە پرەمەر-ليگاداعى ءار كلۋب ءالى كۇنگە سىرتتان سەگىز ويىنشىعا دەيىن جالداۋعا قۇقىلى. جانە ءبىر ويىندا سونىڭ بەسەۋى الاڭعا شىعا الادى. سوعان تاۋبە, دەپ وتىرعان جايىمىز بار. الاڭدا ءبىر كوماندادان افريكالىق سەگىز شوي قارا, ءۇش قازاق جۇرسە, قانداي سەزىمدە بولار ەدىڭىز؟! «لەگيونەرلەردى ءبىر ەسەپتەن ءبىزدىڭ بالالار مەن جاستار ۇيرەن­سىن دەپ شاقىرامىز» دەپ جاقاۋراتاتىن كلۋبتار دا بار. سىرتتان قاي باپكەر نەمەسە قاي ويىنشى ءبىزدىڭ دارىن­دى جەتكىنشەكتەرىمىزگە بىردەڭە ۇيرەتىپ ءجۇر؟ ولار اقشا ءتو­لەنەتىن كەلىسىمشارت شەڭبە­رىنەن ارتىق ساۋساعىن دا قيمىل­داتپايدى. ال ءبىزدىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اشەيىن ولاردىڭ ويىنىن قاراپ ۇيرەنەدى دەسەڭىز, تاعى قاتەلەسەسىز, قاراپ ۇيرەنۋگە الەمنىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن ساڭلاقتارىن كۇنىنە سان مارتە كورسەتەتىن تەلەديدار مەن ينتەرنەت تە جەتەدى. ترانسفەرگە دۇرىس شەكتەۋ قويىلسا, قازاقستاندىق كلۋبتار ويىنشىلارمەن مەيلىنشە ۇزاق مەرزىمدىك كەلىسىمشارتتار جاسا­سۋعا مۇددەلى بولار ەدى. ءبىر ورنىندا ۇزاعىراق ويناعان ويىنشى دا كومانداعا بويى ابدەن ۇيرەنىپ, جانكۇيەرلەردىڭ دە كوڭىلىنەن شىعا الادى. بۇل, ەڭ الدىمەن, وڭىرلەردەگى فۋتبولعا قىزى­عۋشىلار سانىن ارتتىرىپ, نەگىزگى قۇرامعا جەرگىلىكتى جاس دارىنداردى تارتۋعا دا يگى ىقپالىن تيگىزەرى ءسوزسىز. بىلتىرعى قازاقستان كۋبوگى­نىڭ فينالىنان سوڭ, جەڭىلگەن «قايراتتىڭ» قۇرامىنداعى ان­درەي ارشاۆين الاڭنان كەتىپ بارا جاتىپ كۇمىس مەدالىن جانكۇيەر­لەرگە قاراي لاقتىرىپ جىبەردى. بۇل ونىڭ قاي قىلىعى ەكەنىن باعامداۋ قيىن: مەنسىنبەگەنى مە, ەسەرلىگى مە؟ ول مەدالدى قاعىپ العان بوزبالا كەيىن سول مارتەبەلى ماراپاتتى ينتەرنەتتە ساۋداعا سالدى. وتاندىق فۋتبولىمىزعا وسى ابىروي ما؟! بۇل جەردە اندرەي ءارشاۆيننىڭ فۋتبولشى رەتىندەگى شەبەرلىگى تۋرالى ءسوز جوق. ونى «قايراتقا» باس باپكەر كەزىندە الەكساندر بوروديۋك شاقىرعانىن بىلەمىز. شەتتەن كەلەتىن باپكەرلەر وزىنە ابىروي اكەلەتىن ويىنشىلاردى تارتۋعا تىرىسادى, بىراق وعان اقشانى ول ءوز قالتاسىنان تولەمەيدى عوي. بوروديۋك جايىنا كەتتى, ال ار­شاۆين كەلىسىمشارت بويىنشا بيىلعى ماۋسىمدا دا «قايراتتا» وينايدى. «بايدىڭ اسىن بايعۇس قىزعانىپتى» دەگەن ەمەس, تولىپ جاتقان لەگيونەرلەرگە كەتىپ جاتقان ميلليونداعان بيۋدجەت قاراجاتىنا ءىشتىڭ اشيتىنى بار. بيۋدجەت دەگەن سالىقتان قۇرالسا, سالىق حالىقتان, ياعني ءسىز بەن بىزدەن الىنىپ جاتقانىن تۇسىنۋگە سونشا ءبىر اقىلدىڭ كەرە­گى جوق-اۋ... مەملەكەت قاراجاتىن, اسىرە­سە, ماۋسىمدار ارالى­عىنداعى ترانسفەرلەر كەزىندە اگەنتتەر مەن كوتەرمە سىياقىلارعا شاشۋدى دوعاراتىن كەز جەتتى. وڭىرلەردە باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ءلازىم. بىل­تىر اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ فۋتبول كلۋبىنداعى تىم جوعارى جالاقى مەن شەكتەن تىس شىعىندار تۋرالى نارازىلىعىن بىلدىرگەن بولاتىن. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر فۋتبولىن دامىتۋدى قولعا الىپ, فۋتبول اكادەمياسىن اشتى. وسىنداي يگى باستامالاردان ۇلگى الۋعا بولادى عوي. «اقتوبە» فۋتبول كلۋبىنىڭ باس ديرەكتورى دميتري ۆاسيلەۆ ءبىر ويلانارلىق ۇسىنىس ايتىپ ەدى. ول بىلاي: پرەمەر-ليگا كلۋبتارىنىڭ بيۋدجەتىن ءبىرىنشى جىلى ەڭ كوبى 2,5 ملرد تەڭگە قىلۋ كەرەك تە, ودان كەيىن جىل سايىن سول قاراجاتتى 500 ملن تەڭگەگە ازايتىپ وتىرۋ قاجەت. سول بەس جىل ىشىندە كلۋبتار ءوز­دەرىنىڭ پايدا تاباتىن ينفرا­قۇرىلىمدارىن جاساپ الۋى ءتيىس. ياعني, بەس جىلدان كەيىن كلۋبتاردى بيۋدجەتتەن قار­جىلاندىرۋ توقتاتىلادى. بۇل, ارينە, ازىرگە جاي ۇسىنىس, ءتىپتى, كەرەك دەسەڭىز, قيال عانا. دەگەن­مەن, اكىم-قارالاردىڭ, فۋت­بول توڭىرەگىندەگى باسشىلار مەن ما­مانداردىڭ باسىن قوسىپ كەڭىنەن اقىلداسۋعا تۇراتىن ۇسىنىس. وڭىرلەردە سپورتتىق بيۋدجەت­تىڭ 30-دان 60 پايىزعا دەيىنگى بولىگى فۋتبولعا جۇمسالاتىنى بۇل كۇندە جاسىرىن بولماي قالدى. ونىڭ دەنى لەگيونەرلەردىڭ جالاقىسىنا, قايداعى ءبىر اگەنت­تەردىڭ سىياقىسى مەن كوتەرمە اقىلارعا جۇمسالادى ەكەن. قاي­سىبىر دەرەك كوزدەرىنە سەنسەك, ءسويتىپ, ءبىزدىڭ كاسىبي فۋتبول 2004 جىلدان بەرى ميلليارد ەۋرودان استام قارجىنى جوق قىلعان!؟ ال بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر فۋتبولىنا تيسە تيىن-تەبەن ءتيدى, تيمەسە ول دا جوق. كىم بىلەدى, قازاقستاندا افريكا مەن بالقان ەلدەرىنەن كەلىپ ويناعان لەگيونەرلەردىڭ بالا-شاعاسى وسى كۇندەرى ءبىزدىڭ اقشامىزعا الاڭسىز دايىندالىپ, وسكەن سوڭ مەن دە قازاقستانعا بارىپ اقشا تابام دەپ جۇرگەن شىعار!.. 25 ساۋىردە قازاقستان فۋت­بول وداعىنىڭ ۋەفا-عا مۇشە بولعانىنا 15 جىل تولادى. بۇل سونشا ءبىر كوپ ۋاقىت ەمەس جانە قازاقستان فۋتبولىن الەمنىڭ فۋتبول دەرجاۆالارىنىڭ دەڭگەيىمەن سالىستىرىپ, سونداي بولا قويمادىڭ دەپ سوگۋ دە ورىنسىز. قازاقتان ءسوز قالعان با, «اتتىعا ەرەم دەپ جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەمەي مە!؟ سوندىقتان, ەڭ دۇرىسى – ونبەيتىن ىسكە اقشا شاشۋدى قويىپ, اۋىلدار مەن اۋلالاردا سومكەسىن تەپكىلەپ, «جەر بەتىنە سىيماي جۇرەتىن» قارادومالاققا كوڭىل بولگەنىمىز ابزال. قولىنا دوپ ۇستاتىپ, كەكىلىنەن سيپاساڭىز, كۇنى ەرتەڭ ەل نامىسىن سول قورعايدى, قازاق فۋتبولىنىڭ اتىن شىعارسا – سول شىعارادى, كوگەرتسە – سول كوگەرتەدى. فۋتبول توڭىرەگىندەگى ۇلتجاندى ازاماتتار وسى جاعىن ويلاسا... بولاتبەك قاۋىسوۆ  قاراعاندى