ەل كەمەلدەنۋىنىڭ ەڭسەلى باعىتى

قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسى تۇبەگەيلى رەفورمالىق شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەت بۇردى ادامزات دامۋىنىڭ قازىرگى دەڭگەيى يدەيانى ۇلكەن بايلىققا, ال ءبىلىم مەن اقپاراتتى مىقتى قارۋعا اينال­دىر­عان­دىعىن كورىپ وتىرمىز. حالىقتىڭ جاپپاي قولداۋىنا يە بولىپ, قوعامدى العا سۇيرەيتىندەي ءوتىمدى يدەياسىنىڭ بو­لۋى­­نىڭ جانە سونى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋى­نىڭ ارقاسىندا قاراپايىم جاس جىگىت بيلل گەيتس ساناۋلى جىلداردىڭ ىشىندە الەم­نىڭ ەڭ باي ادامىنا اينالىپ شىعا كەلدى. قازىردە ءبىزدىڭ سانامىز­داعى «قارۋ­لان­عان ادام» دەگەن تۇسىنىك­تىڭ ءوزى دە جىلدام وزگەرىپ كەلەدى. وسى­دان وتىز-قىرىق جىل بۇرىن «قارۋ­لان­عان ادام» دەگەن ءسوزدى ەستىگەندە كوزى­مىز­گە شوشاي­تىپ مىلتىق اسىنعان, جا­لاڭ­داتىپ پى­شاق ۇستاعان ادام ەلەستەي قالاتىن. ەندى بەينەنى كوز الدىمىزعا ەلەستەتپەس بۇرىن ءبىزدىڭ ميىمىزدا «نەمەن قارۋ­لانعان ەكەن» دەگەن سۇراق الدىمەن كول­دەنەڭدەيتىن بولدى. وسى قۇبىلىستىڭ ءوزى-اق قارۋ اتاۋلىعا جاڭا باقتالاستىڭ پايدا بولعاندىعىن بىلدىرەدى. ونىڭ اتى – ءبىلىم مەن عىلىم. ال ءبىلىم دەگە­نى­مىزدىڭ ءوزى ءومىر ءۇشىن قاجەتتى تولىپ جاتقان اقپاراتتاردىڭ جيىنتىعىنان قۇرالاتىندىعى بەلگىلى. «بىلەكتى ءبىردى جىقسا, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار», «ءبىلىمدىنىڭ الدى – جا­رىق, ءبى­لىم­سىزدىڭ الدى – كوڭ شا­رىق» دە­گەن ەدى قازاق اتامىز. وسى ءسوزدىڭ شى­نايى ىسكە اسۋىنىڭ ناعىز زامانى ەندى كەلدى عوي دەپ ويلايمىز. ويتكەنى قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار ولاردى يگەرە العان ادام­دار­دىڭ قولىن بۇ­رىن­عىعا قارا­عان­دا الدەقايدا ۇزارتا ءتۇستى. ءسويتىپ ءبىلىم مەن عىلىم جانە ولار تۋىنداتقان تەحنولوگيالار الەمدىك دا­مۋدىڭ جانە الەمدىك ەكونوميكالىق ق­ا­تىناستارعا زارداپسىز ينتە­گرا­تسيا­لانۋ­دىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆتەرىنە اينالدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىققا ءبىلىم بەرۋ ءىسى «قازاقستان-2030» ۇزاق مەرزىمدى سترا­­تەگياسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ما­ڭىز­­دى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لادى. سوندىقتان بۇل سالادا ەلىمىز ءوز تاۋەل­سىزدىگىنە يە بولعاننان بەرى كۇر­دەلى رەفورمالىق شارالار ۇزدىكسىز ءجۇر­گىزىلىپ كەلەدى. ال ول رەفور­ما­لار­دىڭ جال­پى ماق­ساتى – ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا əلەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق ور­تاعا بەيىمدەۋ بولىپ وتىر. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ وڭاي بولمايتىندىعى بايقالادى. سەبەبى, ءساتى تۇسسە, بايلىقتى قالپاقپەن سوعىپ الۋعا بولار, ال ءبىلىمدى قالپاقپەن سو­عىپ الا المايسىز. ول ۇزاق جىلداردى, جۇيەلى جۇمىستى, توزىمدىلىك پەن تابان­دىلىقتى قاجەت ەتۋدە. ەلىمىزدىڭ ءبى­لىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ əلەمدەگى بə­سە­كە­گە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىعى بەلگىلى بولا تۇسۋدە. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى حالىقارالىق وزىق تə­جى­ريبەلەر ەرتە با­لا­لىق شاق­تان ەرەسەك جاس­قا دەيىن ادامي كا­پي­تالعا, اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋگە بولىنەتىن ين­ۆەستي­تسيا­نىڭ ەكونو­مي­كا مەن قو­عام­عا ەلەۋلى قاي­تارى­مى بولا­تى­نىن, ءبىلىم بە­رۋ مەن ەكونو­ميكا­لىق تا­بىس­تىڭ جəنە ءونىم­دىلىكتىڭ اراسىندا تىعىز بايلا­نىس­­تىڭ بار ەكەنىن دə­لەل­دەپ وتىر. سون­دىق­تان مەملەكەت­تىڭ ءبىلىم بەرۋگە بولەتىن قارجى­سى­نا بۇ­رىن­عى­داي  əلەۋ­مەتتىك قا­جەت­تى­لىكتەرگە جۇم­­سايتىن شى­عىندار دەپ قاراۋ عا­نا ەمەس, سونىمەن قاتار ونى ۇزاق مەرزىمدىك دامۋعا سالعان ەكو­نوميكالىق ينۆەستيتسيالار دەپ ءتۇ­سىنۋ دە بارعان سايىن بەلەڭ الۋدا. سونىمەن قاتار جالپى قوعامنىڭ يگىلىگىنە اينالا الاتىن قازىرگى زامان­دىق ءبىلىم ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىمەن قاتار باسقا دا əلەۋمەتتىك پايدالار كەل­تىرە الادى ەكەن. ماسەلەن, ول ازا­مات­­تار­دىڭ باسىم بولىگىنىڭ قاتى­سۋى­مەن قۇ­رى­لاتىن, əلەۋمەتتىك بىرلىگى مەن ين­تەگ­را­تسيا­سى جوعارى, قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق دەڭ­گەيى تومەن قوعامنىڭ قالىپ­تاسۋى­نا ىق­پال ەتەدى. سەبەبى ادامنىڭ جاس­تايىنان ءبىلىم الۋى ونىڭ əلەۋ­مەت­تىك, ەمو­تسيا­لىق جəنە باسقا دا ومىرگە قاجەتتى داع­دى­لا­رى مەن ءما­دەنيە­تىن قا­لىپ­تاس­تى­رۋ­­دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسى ۇعىم­دار­دىڭ ءبارى قوسىلا كە­لىپ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ بارلىق سا­لا­لا­رىن ودان ءəرى دامىت­ۋ­دىڭ سەنىمدى دə­لە­ل­دەرىن تۋىن­داتا­دى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قازاقستان رەس­پۋب­­لي­كاسىندا ءبىلىم بە­­­­رۋ­­­دى دامى­تۋ­دىڭ 2011-2020 جى­ل­­­دار­­­­عا ارنال­عان مەم­­­­­لەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى قا­بىل­­­­­دان­عان. بۇل باع­­­دارلا­ما­نىڭ نە­گىزگى ەرەك­شەلىگى – ءبىلىم سا­لا­س­ىن­دا­عى جاڭا­شىل­­دى­عى جانە سا­لا­نىڭ تاياۋ ون جىل­­داعى بولا­شا­عىن ءجۇ­يەلى ءتۇر­دە جوس­پار­لا­عان­دى­عى بولىپ تا­بى­لادى. باعدار­لا­ما الەم­دەگى وزىق ءتا­جى­ري­بە­­لەرگە سۇيە­نە جانە ەلى­مىزدىڭ ىشكى ەرەكشەلىكتەرى مەن ءمۇم­كىندىگى ەسكەرىلە وتىرىلىپ جا­سا­لىن­عان. سون­دىق­­تان  ونى ەلىمىز­دىڭ دامۋ ماقسات­تارى­مەن قاتار زامان تا­لا­بىنا جاۋاپ بەرە الادى دەپ ايتا الامىز. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءجو­نىن­دە بەلگىلەنگەن بارلىق ءىس-شارالار قا­جەت­تى قارجىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ال وسى مەملەكەتتىك باعدار­لا­­ما­نى ىسكە اسىرۋدىڭ 2011-2015 جىل­دار­عا ار­نال­عان ءىس-شارالار جوسپارى ۇكىمەتتىڭ ءۇس­تىمىزدەگى  جىلعى 11 اق­پان­دا­عى قاۋ­لى­سىمەن بەكىتىلگەن بو­لا­­تىن. وسى اپتادا بولىپ ءوت­كەن ۇكىمەت وتىرىسىندا بۇل ءما­سەلە تاعى ءبىر پى­سىقتالدى. ول تۋرا­لى نەگىزگى بايان­دامانى ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ جاسادى. سونىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­ىنىڭ ايتۋىنشا مەملەكەتتىك باع­دار­لامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ال­عاش­قى 5 جىلدىق كەزەڭى ءۇشىن قازىرگى ءمول­شە­رى­نە قو­سىمشا 461,1 ملرد. تەڭگە ءبولۋ كوز­دەلدى. وسىعان قوسىمشا اعىمداعى جىل ءۇشىن تاعى دا 22,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. بۇل قارجى ءبىرىنشى كەزەكتە سالىناتىن مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا جانە مۇعا­لىم­دەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋ  ءۇشىن جۇمسالاتىن بولادى. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن جوسپاردا جالپى سانى 196 ءىس-شارا قاراس­تىرى­لىپتى. سو­نىڭ 37-ءسى 2011 جىلى ورىن­دالاتىن بولسا, وسى كۇنگە دەيىن 3-ءۋى ءجۇ­زەگە اسىرىلىپ ۇلگىرىپتى. مەملەكەتتىك باع­دارلامادا با­لا­لار­دى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن 100 پايىز قامتۋ كوز­دەلگەن. جال­پى, مۇنداي اۋ­قىم­دى مىندەتتىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇ­عان دەيىن ەشۋا­قىت­تا قو­يىلىپ كور­مە­گەن­دى­گىن ەسكە الاتىن بول­ساق, مۇ­نىڭ ءوزىن دە باعدارلامانىڭ ءبىر جاڭا­لى­عى رەتىندە اتاپ كورسە­تۋ­گە بولادى. سول ءۇشىن  اي­ماق­تار مەن ەلدى مە­­كەندەردىڭ جاي-كۇيى زەرتتەلىپ, ءجۇر­گى­زىلەتىن قاجەتتى قۇ­رىلىستاردىڭ  ناقتى كەستەسى جاسا­لىن­دى. كەستەنى جاساۋ با­رىسىندا حالىق­تىڭ 2015 جىلعا ءجا­نە 2020 جىلعا دەيىنگى دەموگرا­فيالىق ءوسىم بولجامى ەسكەرىلگەندىگىن ايتا كەتپەكپىز. سونىمەن باع­دارلا­مانىڭ وسى ءبىر بولىگىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن عانا الداعى 3 جىل­دا  ەلىمىزدە 90 با­لا­باقشا سا­لى­نۋى قا­جەت. مۇ­نىڭ سىر­تىن­دا, 2015 جىل­عا دە­يىن 615 شا­عىن ور­تا­لىق پەن 163 جەكە مەنشىك با­لاباقشا اشىلادى. بۇرىن جەكە مەنشىكتە جانە كوممۋ­نال­دىق مەنشىكتە بو­لىپ كەلگەن  118 عيماراتتاردى قايتا قاي­تارىپ الۋ ەسەبىنەن تاعى دا 154 با­لا­باقشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. باعدارلامانىڭ تا­عى ءبىر باعىتى ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ. ونىڭ نەگىزگى ماسەلەسى 12 جىل­دىق وقىتۋعا كو­شۋ بو­لىپ تابىلادى. مىنە, وسى ءۇشىن ەلى­مىزدە تاياۋداعى جىل­داردىڭ وزىندە بار­لى­عى 522 مەكتەپ سالى­نا­تىن بولادى. ونىڭ 427-ءسى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر دە (رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن 212, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 215), 46-سى بەيىندىك مەكتەپتەر. ال 49-ى اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋى­سىم­دى مەكتەپتەردىڭ ورنىنا سا­لىنادى. بۇل مەكتەپتەردىڭ قۇرى­لى­سىن جۇرگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن  ال­عاش­قى 3 جىلعا دەپ 167,4 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلعان. قازىرگى كۇنى قاي جەردەن, قانداي مەك­تەپتەردىڭ سالىناتىندىعى  ناقتى انىق­تالىپ قويىلدى. ءمينيستردىڭ اي­تۋىن­شا, بۇل مەكتەپتەر سالىنعان سوڭ وقۋشى ورنىنا دەگەن سۇرانىس تولىق قانا­عا­ت­تان­دىرىلىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن قو­عام­دى مازالاپ كەلە جاتقان ءۇش اۋى­سىمدى جانە اپاتتى جاع­داي­داعى مەكتەپتەر پرو­بلەماسى جويى­لادى. تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 82 مەكتەپ سالىنادى. ولاردىڭ 30-ى رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ, 52-ءسى جەرگىلىكتى بيۋد­­جەتتەردىڭ ەسەبىنەن سالىناتىن بولادى. مينيستر ءوز سوزىندە 12 جىلدىق وقى­تۋعا كوشۋ كەستەسى مۇقيات تەكسەرىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ءبىلىم بەرۋ مەن وقىتۋ مازمۇنىنىڭ جا­ڭا ستاندارت­تا­رى جاسالۋ ءۇستىن­دە. سوعان سايكەس وقۋ­لىق­تار ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار بۇ­رىن­عىعا قاراعاندا كۇشەيتىلە ءتۇس­كەن. ەندى ولار كوپ كەزەڭنەن تۇراتىن ساراپتاۋلار مەن سىناقتان وتكىزىلەتىن بولا­دى. قازىردىڭ وزىندە وسى كەزەڭ­دەردىڭ ءبىراز بولىكتەرى ىسكە اسىرىلا باستاعان. مەملەكەتتىك باعدارلامادا  مۇعا­لىم بەدەلىن كوتەرۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىن­گەن. باعدارلامانىڭ ءبىر ءبولىمى وسى ءما­سەلەگە ارنالعان. بۇل ماقسات ءۇش باعىت بويىنشا ءجۇ­زە­گە اسىرىلادى. سونىڭ ءبىرىنشىسى –  مۇ­ع­الىمدەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ. وسى­عان سايكەس باعدارلامادا ولاردىڭ ورتاشا جالاقىسىن 2015 جىلعا قاراي جەكە سەكتورداعى ەڭبەكاقىعا تەڭەستىرۋ جوس­پار­لانعان. ۇستىمىزدەگى جىلى بارلىق بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا كوتەرىلەتىندىگى بەلگىلى. بۇل مۇ­عالىمدەرگە دە قاتىستى. سونىمەن قا­تار ولارعا  قوسىمشا ۇستەمەاقى بە­­رۋ قولعا الىنادى. ماسەلەن, ءۇستى­مىزدەگى جىل­دىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ جوعا­رى كاتە­گو­ريا­لارى بار مۇعالىمدەر مەن  تەح­ني­كا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارى­نىڭ شەبەرلەرى بىلىكتىلىگى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ 100 پايىزى كولەمدە قوسىمشا اقى الاتىن بولادى. مۇنداي قوسىمشا اقىنى باسقا دا مۇعالىمدەرگە تولەۋ قاراستىرىلعان. وسى ماقساتقا بيىلعى جىلعا رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن 5 ملرد. تەڭگە­دەن استام قارجى بولىنگەندىگىن ايتا كەتۋ قاجەت. مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس ەندى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ جي­ناق­تاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل جۇيە ءار وت­با­سىنا بالالارىن وقىتۋ ءۇشىن قا­را­جات جي­ناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جي­نا­عان سو­ما­سىنا وراي مەملەكەتتەن سىي­اقى بولىنەدى. قازىرگى كۇنى وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسى­رۋدىڭ تەتىكتەرى تال­قى­لانىپ, ناقتى ەسەپتەۋلەر جاسالىنۋ ۇستىندە. ەكىنشىدەن, باع­دار­لا­ما بويىنشا مۇ­عا­لىم­دەر بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋدىڭ جا­ڭا جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. كوپ ۇزا­ماي وعان كوشۋ باس­تالادى. ماسەلەن, رەسپۋبلي­كا­لىق بيۋدجەتتە بيىل ال­عاش رەت اتالعان ماق­ساتقا قوسىمشا قاراجات ءبولىنىپ وتىر ەكەن. مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاۋدا ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك قارجىلاندىرۋ ءجۇ­­يە­­سى ەنگىزىلەدى. مينيستر  وسى جۇيە جا­قىن­دا ءتاجىري­بە­لىك سىناقتان وتەتىن­دى­گىن ءما­لىمدەدى. ۇشىنشىدەن, ۇستازدار قاۋىمى­نىڭ بە­دەلىن  كو­تەرۋ با­عى­تىندا جۇ­مىس­تار جۇرگىزى­لە­تىن بولادى. وسىعان بايلا­نىس­­تى ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگىندە يميدجدىك جۇ­مىستار تۇجىرىمداماسى ءازىر­لەندى. بۇل جۇ­مىس­قا مۇعالىمدەر قاۋى­مى, بۇ­­قا­را­لىق اق­پارات قۇ­رال­دا­رى, ازا­مات­تىق قو­عام كە­­ڭىنەن تار­تىلادى. باعدارلاماداعى باس­تى  جا­ڭا­لىق­تار­دىڭ ءبىرى – ەلەكترون­دى وقى­تۋدى تو­لى­عى­مەن مەڭگەرۋ. بۇل ماقساتقا 134,9 ملرد. تەڭگە جوس­پار­لا­نۋدا. ەلەكتروندى وقىتۋ­دى ەن­گىزۋ بويىن­شا سا­لاارا­لىق باع­­دار­لاما جو­باسى جا­سالدى. بيىل 44 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ە-learning ەلەك­­­تروندى وقىتۋدىڭ قا­نات­قاقتى جو­با­سى جۇ­مىس ىستەي باس­تاي­دى. بۇل ءجۇ­يەگە باي­لانىستى بارلىق ماسە­لە­لەر تال­­قى­لان­دى. باعدارلامادا تەح­ني­كا­­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بە­رۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبو­لىنگەن. وسىلار بو­يىنشا كادرلار دايار­­لاۋ­دىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلەتىن بولادى. جاڭا مودەل جۇمىس بەرۋشىلەردى بەلسەندى تار­تۋعا, ۇزدىك الەمدىك ءتاجى­ري­بەنى قازاق­ستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەيىمدەۋگە نەگىزدەلگەن. بيىلعى جولداۋعا سايكەس  بيزنەس-قاۋىمداستىقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەردى قاتىستىرا وتىرىپ ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلادى. جاڭا مودەلدى ىسكە اسىرۋ  ءۇشىن ۇيىمدار  تاڭدالدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى نەگىزگى مىندەت – دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ. مينيسترلىك الەمدىك تاجىريبە نەگىزىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاڭا كلاسسيفيكاتسياسىن جانە ولاردىڭ ءار دەڭگەيىن انىقتاۋعا قاجەتتى ولشەم­دەردى ازىرلەدى. وسى بويىنشا زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. ولاردىڭ قىز­مەتىن­دە ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, عىلى­مي زەرت­تەۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­سى­نا سايكەس جوعارى وقۋ ورىن­دارى­نىڭ يننوۆاتسيالىق قىزمەتى كۇشەي­تىلەدى. مينيستر جوعارى وقۋ ورىندارىن ىرىكتەۋ ولشەمدەرى  جاسالۋ ۇستىندە ەكەن­دىگىن ايتىپ ءوتتى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنت قاراۋىنداعى «ءبىلىم تۋ­را­لى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋ­لار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبا­سى­نا دەپۋتاتتار 17 تولىقتىرۋ ەنگىزۋدى ۇسىنىپتى. 60-تان استام نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى دايىنداۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ 22-ءسى بيىلعى جىلى ازىرلەنبەك. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ورىن­­دالۋى­نا مونيتورينگ جۇرگى­زى­لىپ وتى­را­تىن بولادى. وسى ءىستى ىلگەرى جىل­جىتۋ ءۇشىن «اق­پارات­تىق-تالداۋ ور­تا­لى­عى» اكتسيونەرلىك قوعا­مى قۇ­رى­­لادى. بۇل ورتالىق مەم­لەكەتتىك باع­دار­­لامانى ىسكە اسى­­رۋ مەحانيزمدەرىن جەتىلدىرۋ ءجو­­نىندە ۇسى­نى­س­تار دايىن­داي­دى. سونىمەن قاتار, ءار كەزەڭدەگى ين­دي­كا­تورلاردىڭ الەم­دە­گى وزىق ءۇل­گى­لەرگە ساي كەلۋىن قادا­عا­لاپ وتى­رادى. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تا­بىستى ورىن­دا­لۋى قوعام مەن مۇعا­لىم­دەر قاۋىمىنىڭ قولداۋ كور­سە­تۋى­نە بايلانىستى بولا­تىن­دىعى ءتۇ­س­ى­نىكتى. وسىعان وراي, مينيستر جوسپار­لان­عان شارالارعا قوسىمشا رەتىندە الەۋ­مەتتىك تاپسىرىس تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋت­تا­رىن كەڭىنەن تارتۋدى وتە ماڭىزدى دەپ سانايتىندىقتارىن ايتتى. ونداعى ماقسات – مۇعالىم بەدەلىن كوتەرۋ مەن كەرى بايلانىس ورناتۋدىڭ نەگىزگى جولدارىن قامتاماسىز ەتۋ. ۇكىمەت وتىرىسىندا اتالعان ماسە­لە­نى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ «نۇر وتان» حا­لىق­تىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ جۋىقتا بولىپ وتكەن سەزىندە بەرىلگەن تاپسىرمالارعا سايكەس حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. بۇعان ەلىمىز ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىندا جاڭادان قابىل­دان­عان سالالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزەتىن بولادى. حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاق­سار­تۋ دەگەنىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل ەل بولاشاعىن ايقىنداۋشى باستى فاك­تور­لاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ۇكى­مەت وتىرىسىندا جۇزەگە اسىرىلۋ جا­يى تالقىلاۋعا تۇسكەن قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامى­تۋ­دىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مىنە, وسى ىسكە قىزمەت ەتەدى. وسىعان قوسىمشا ايتارىمىز, قا­زىر­دە بۇكىل الەمدە بولىپ جاتقان جاع­دايلارعا نازار اۋدارساڭىز, جاھان­دانۋ­مەن قاباتتاسا كەلىپ وتىرعان ءتۇرلى ساياسي جانە ەكونوميكالىق داع­دارىس­تار­دىڭ بەلەڭ الۋىمەن قاتار مەملە­كەت­تەردىڭ ءبىر قوعامدىق فورماتسيانىڭ ىشىندە ءومىر ءسۇرىپ وتىرىپ-اق وزىندىك دامۋ فورمالارىن ايقىنداۋدا سان تا­راۋلى جولدارعا ءتۇ­سە باس­تا­عان­دى­عىن بايقايسىز. سە­بەبى وسىدان ءبىر­نەشە عا­سىر بۇ­رىن باتىستا پاي­دا بولعان كاپيتاليستىك قا­تى­ناس­تار­دىڭ كلاس­سي­كا­لىق دامۋ ءداس­تۇرى ءتۇ­­بە­گەي­لى ءوز­گەرىس­تەر­گە ءتۇ­­­سە باس­تادى. جەكە ادام­­نىڭ ما­تە­­ريال­­دىق ءجا­نە ين­تەل­لەك­تۋال­دىق تۇر­عىدان شەك­سىز دامي بەرۋىن جاق­تاي­تىن با­تىس­تىق ۇلگىگە جا­­پو­نيا ءوزىنىڭ ۇجىم­­دىق كاپيتاليزمىن قار­سى قويدى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە جا­پون قوعامى تەز جەتىلدى. ال كور­شى­مىز قى­تايدىڭ قا­رىش­تى دامۋىنا ءبۇ­كىل ءبىر مەملەكەتتى ءبىر وتباسى رەتىندە قا­راس­تىرىپ, قوعام­دىق مۇددەنى جوعارى قوياتىن جانە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ تابيعاتتىڭ وزىندەي شىنايى بولۋىن تالاپ ەتەتىن كونفۋتسي قاعيدات­تارى­نىڭ اسەرى مول سەكىلدى. سونىمەن قالاي الىپ قاراعاندا دا سوڭعى جىلدارى ءوز ەلىندە نارىقتىق قاتىناستاردى, ياعني ەكونوميكانىڭ ەركىن بولۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, كوپتىڭ قامىن ويلاي العان مەملەكەتتەر العا باسىپ كەلەدى.  سەبەبى الەمدە قاي ەلدىڭ حالقى باسەكەگە قابىلەتتى, ياعني قاي ەلدىڭ حالقى ەڭبەكشىل, قاي ەلدىڭ حالقى ءبىلىمدى, قاي ەلدىڭ حال­قى­نىڭ دەنساۋلىعى مىقتى, قاي ەلدىڭ حالقى بىرلىكشىل, مىنە, وسىنداي ەلدەر العا تۇسە باستادى. سوندىقتان, شاما­سى كەلگەن مەملەكەت­تەر­دىڭ بارلىعى ءوز ەلىندە وسى تالاپ­تارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك باعىت­تار­دى بەرىك ۇس­تاۋعا نيەت تانىتۋدا. وسى ۇدەرىستىڭ جارقىن ۇلگىسى ءبىزدىڭ قازاقستاندا دا ايقىن بايقالۋدا. بۇعان كوپتەگەن سالالاردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىس­تارعا قاراي وتىرىپ, سونىمەن قاتار سوڭعى ەكى جىلدىڭ بىرقاتار وقيعالارىن بايانداي وتىرىپ تالاي-تالاي مىسال­داردى كەلتىرۋگە بولار ەدى. ءبىز بۇگىن سونىڭ ءبىر عانا ماسەلەسى – وسى اپتادا ۇكىمەت وتىرى­سىن­دا قارال­عان قازاق­ستان­داعى ءبىلىم بەرۋ سا­لاسىن دا­مى­تۋ ماسەلەسى تۋرالى عانا اڭگىمە قوزعادىق. مىنە, وسى ءبىر ىستەگى العا قويىل­عان ماقساتتار مەن وعان جەتۋ جولدارىنا ءۇڭىلۋ ار­قىلى قازا­ق­ستان­نىڭ قانداي مەملەكەت ەكەن­دىگىن جانە قان­داي باعىتتى ۇس­تاپ وتىر­عان­دى­عىن انىق باي­قاۋعا بو­لا­دى دەپ ەسەپتەيمىز. سۇڭعات ءالىپباي.