بەيبىت اتوم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق

كەشە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى اراسىندا اتوم ەنەرگياسىن  بەيبىت ماقساتتارعا پايدالانۋ جونىندەگى ىن­تى­ماقتاستىق  بويىنشا كەشەندى باعدارلاماعا قول قويىلدى. ەكى مەملەكەت اراسىندا اتوم ەنەرگياسى سالاسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى كەشەندى شا­رالار باعدارلاماسىنا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى جاعىنان يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى دۇيسەنباي تۇر­عانوۆ, رەسەي فەدەراتسياسى جاعىنان  اتوم ەنەرگياسى ءجو­نىن­دەگى «روساتوم» مەملەكەتتىك كور­پوراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي كيريەنكو قول قويدى. «روساتوم» مەملەكەتتىك كور­پو­راتسياسىنىڭ  باس ديرەكتورى سەرگەي كيريەنكو مەن «قاز­اتوم­ونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى­نىڭ توراعاسى ۆلاديمير شكول­نيكتىڭ جۋرناليستەر الدىندا جا­ساعان مالىمدەمەلەرى بويىن­شا, ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان بۇل باعدارلاما ەكى ەل اراسىندا ال­دا­عى ۋاقىتتا يادرولىق وتىن سا­لاسىندا اتقارىلاتىن وراسان زور جۇمىس اۋقىمىن بەلگىلەيدى. باعدارلاما بويىنشا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تابيعي ۋران ءوندىرىسىن دامىتۋ جانە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كەڭەيتۋ ماق­سات­تارىندا بىرنەشە بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ كوزدەلىنىپ وتىر. جاقىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتتەرىنىڭ باستاماسىمەن الەمدە تۇڭعىش رەت ۋران كەنىن بايىتۋ جونىندەگى حالىقارالىق ورتالىق قۇرىلدى. رەسەيدىڭ انگارسك قالاسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان تابيعي ۋران كەنىن بايىتۋ جونىندەگى بۇل بىرلەسكەن كاسىپ­ورىن­نىڭ دۇنيە جۇزىندە بالاما­سى جوق. قازىر الەمنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرى وسى حالىقارالىق تابيعي ۋران كەنىن بايىتۋ ورتا­لى­عىنىڭ ونىمدەرىن تۇتىنۋعا جوعارى سۇرانىستارىن ءبىلدىرىپ وتىر. ال وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا انگارسك قالاسىنداعى وسى حالىقارالىق ۋران كەنىن بايى­تۋ ورتالىعىندا تومەن دەڭ­گەيدە بايىتىلعان ۋران ءونىم­دەرى­نىڭ قورىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ, جۇزەگە اسى­رىلا باستادى. بۇل شارا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا نيەت قىلعان مەملەكەتتەر ءۇشىن  حا­لىق­ارالىق تۇراقتى ينفراقۇ­رى­لىم قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, اتوم ەنەر­گياسىن بەيبىت ماقساتتارعا پايدالانۋ جونىندەگى ىنتىماق­تاس­تىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ءما­سەلەسى دە قاراستىرىلعان. سەرگەي كيريەنكونىڭ ايتۋى بويىنشا, ەگەر قازاقستان ۇكىمەتى اەس سالۋ جونىندە شەشىم قابىلدايتىن بولسا, رەسەي تاراپىنان بۇل جوبانى ناقتى جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتىلەتىن بولادى. بۇل جوبا الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز تەحنولوگيالار قولدانىلاتىن جاڭا تۇر­عىداعى جوبا بولماق. جاپون ەلىندەگى اۋىر زارداپتارعا ۇشى­راتقان جەر سىلكىنىسى سالدارىنان «فۋكۋسيما» اتوم ەلەكتر ستان­سا­لارىندا بولعان اپات الەم جۇرت­شى­لىعىن ەرەكشە الاڭداتىپ وتىر. سوعان قاراماستان ادامزات بو­لاشاعىن اتوم ەنەرگەتيكا­سى­ن­سىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل رەتتە اتوم رەاكتورلارىنىڭ قاۋىپ­سىزدىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلۋى كەرەك. سونداي-اق كەشە «قازاتوم­ونەر­كاسىپ» ۇلتتىق حولدينگى مەن «روساتوم» كورپوراتسياسى ارا­سىن­دا سيرەك جانە جەر قوي­ناۋ­ىندا سيرەك كەزدەسەتىن مەتاللدار ءوندىرىسى سالاسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق مەموراندۋمىنا دا قول قويىلدى. رەسەيلىك «اتومرەدمەتزولوتو» اق-تىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى تيگران حاچا­تۋ­روۆ­تىڭ ايتۋىنشا بۇل ىنتى­ماقتاستىقتىڭ دا بولاشاعى زور. قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ باعاسى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ءبۇ­گىندە الەم رىنوگىندا 130 مىڭ توننا سيرەك جانە جەر قويناۋىندا سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار تۇتىنىلادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.