ونەرلىنى ورگە سۇيرەگەن

«ەلەنبەي جۇرگەن ءبىر ەسىم», «ەق», 03.12.2010 جىل مەن – اقمولا ماڭىنداعى امانگەلدى دەگەن قازاق اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن تاتاردىڭ قىزىمىن. اۋىل تۇرعىندارى نەگىزىنەن قا­زاقتار بولاتىن, سوندىقتان ءبارى­مىز دە قازاقشا تازا سويلەيمىز. مەكتەپتە دە قازاقشا وقىدىق. جاسىمنان ونەرگە قۇشتار بول­دىم. التى جاسار شاماسىندا بولسام كەرەك, ءالى ەسىمدە, بىردە ۇيدە جاتقان ەسكى سىرنايدى قو­لىما ال­ىپ, كوپ اۋرەلەنىپ, اقىرى قۇلا­عىم­دا جۇرگەن ءبىر اۋەنگە ءوز­دى­گىمنەن سالدىم. مەنىڭ قىلى­عىم­دى جابىق ەسىكتىڭ ار جاعىندا اكەم تىڭداپ, قۇلاعىن ءتۇرىپ تۇر ەكەن. ونى كورگەن سوڭ ۇيالىپ, سىر­نايدى تاستاي سالدىم. بىراق اكەم­نىڭ ەكى كوزى قۋانىشتان بال-بۇل جايناپ, قاتتى ريزا كەيىپتە ەكەنى سەزىلىپ تۇردى. سول كورىنىستى ءومىر بويى ۇمىتا الماي كەلەمىن. ول مەنىڭ قاسىما كەلىپ, ماڭ­داي­ىمنان يىسكەپ, «وينا, قىزىم, ويناي عوي, جاقسى وينا­دىڭ», دەدى. سول سوزدەر ماعان عا­جاي­ىپ ونەر ساندىعىنىڭ كىلتىن ۇس­تات­قانداي بولدى. وسى­دان ءارى مەنىڭ­ قولىمنان ەسكى سىر­ناي تۇسپەيتىن. ۇزاماي اكەم اۋدان ورتالىعىنان ءبىر ايلىق جالاقى­سىنىڭ جار­تى­سىنان استامىن جۇم­ساپ, ادەمى سىر­ناي ساتىپ اكە­لىپ بەردى. ءۇي­دەگى 9 بالاسىنىڭ اۋزى­نان جى­رىپ, ونەرلى بالاسىن وبەك­تەگەن قايران اكەنىڭ سول ارەكەتىن قالاي ۇمىتارسىڭ... ونەر ورىنە ۇمتىلعان وسكەلەڭ ۇمىتىمە دەمەۋ بەرگەن ەكىنشى قا­دام اياۋلى ۇستازىم, مەكتەپ دي­رەك­تورى اقان اۋباكىر ۇلىنىڭ جاز­عان مىنەزدەمەسى بولدى. ول مەنىڭ تالابىمنىڭ زور ەكەنىن ايتا كەلىپ, مىنەزدەمەنىڭ سوڭىندا: «ۇلكەن يسكۋسستۆو شەبەرى بولۋى مۇمكىن», دەگەن سوزدەر جازعان ەكەن. وسى سوزدەردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇمىتا المايمىن. سەگىزىنشى سىنىپتى جاڭا عانا بىتىرگەن جاس قىزعا بەرىلگەن وسىناۋ ۇلكەن باعا مەنىڭ ارمانىما قانات ءبىتىردى. ءوزىمنىڭ ونەر ادامى بولا­تى­نى­ما دەگەن سەنىمىم بەكي ءتۇستى. ونەر جولىنداعى ءۇشىنشى ۇس­تازىم بىلىكتى كاسىبي شەبەر, ۇت­ىم­دى ۇيىمداستىرۋشى, قايتا­لان­باس قايىرىمدى تۇلعا سايلاۋ بورانباەۆ اعامىز ەدى. «ەگەمەن قازاق­ستان­عا» شىققان ول تۋرالى جا­زىل­عان ماقالانى («ەلەنبەي جۇرگەن ءبىر ەسىم», «ەق», 03.12.2010 جىل) قايتا-قايتا وق­ىپ, كوزىمىزگە جاس الدىق. ول ءبىز­دىڭ ءبىلىم بەرگەن ۇس­تازىمىز عانا ەمەس, اتا-انا­مىز­داي اقىلشى­مىز, جاناشىرى­مىز, ۇلكەن مادە­ني­ەتكە ۇيرەتۋشى ءتالىم­گە­رىمىز دە ەدى. وقۋدان تىس ۋاقىت­تاردا دا ول ءبىزدىڭ جاع­دايى­مىزدى باقىلاپ, جانى قالماي جانا­شىر­لىق ءبىلدىرىپ جۇرەتىن. 1965 جىلى تسەلينوگرادتاعى س.سەيفۋللين اتىنداعى پەدا­گو­گي­كالىق ينستيتۋتتا اشىلعان مۋ­زىكا فاكۋلتەتىنىڭ ىرگەتاسىن قا­لاعان بىردەن-ءبىر ادام سول كىسى بول­عا­نىن جاقسى بىلەمىز. ال بۇ­عان دەي­ىن مۋزىكالىق جوعارى ءبىلىم بە­رەتىن وقۋ ورنى ال­ما­تى­داعى قۇر­مانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا عانا ەدى عوي. وندا با­رىپ ءتۇسۋ سولتۇستىكتىك بالالارعا وڭاي بول­ماي­تىندىقتان ونەرلى جاستار مۋ­زىكا مەكتەبى نەمەسە ۋچيليششەمەن (قازىرگى كوللەدجدەر) شەكتەلەتىن. وسى كۇنى ءوزىمىز ۇستاز بول­عان­دا ول كىسىنىڭ جانكەشتىلىگىنە تاڭ­قالامىز. بۇرىن مۋزىكالىق ءبىلىم بەرۋ ءداستۇرى بولماعان ورتادا وقۋ باعدارلامالارىن جاساۋ, كەرەكتى مۋزىكالىق جابدىقتار تابۋ, سا­باق وتكىزىلەتىن ورىندار, ستۋدەنت­تەر­دىڭ تولىپ جاتقان پروبلەما­لارىن شەشۋ وڭاي بولماعانى ان­ىق. ارينە, ول كەيىن جانىنا بىلىكتى وقىتۋشىلاردى توپتاستىرا الدى, بىراق ولار دا ماسەلە تۋ­ىنداي قالسا «سايلاۋ بورانباەۆيچ قايدا ەكەن», دەسىپ جۇگىرىپ جۇرەتىن. مەن اتالعان وقۋ ورنىنا 1969 جىلى ءتۇستىم. بۇل – ەلىمىزدىڭ تەرىستىك ءوڭىرىنىڭ بارىنەن جيىلعان ونەرگە جاقىن جاستاردىڭ شىن مانىندەگى ورتالىعى ەدى. ءبىز سايلاۋ اعانى ينستيتۋتتا كۇندە كو­رەتىنبىز, كەشكە جاتاقحاناعا كەلسەك, ول بىزدەن بۇرىن وسىندا ءجۇ­رەتىن. تاڭەرتەڭ تۇرعىسى كەلمەي, جالقاۋلىققا سالىنىپ, كەرىلىپ-سوزىلىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردى دە تاڭعى جەتىدەن ساباققا قۋالاپ جۇرەتىن سول كىسى ەدى. بارلىق با­لالاردىڭ باسقا پاندەردەگى ۇلگە­رىمىن دە باقىلاپ, وقۋدان شىعىپ قالماۋىن قاداعالاپ وتىراتىن. ءما­سەلەن, اۋىلدان كەلگەن كەيبىر قازاق بالالارى ورىس ءتىلىنىڭ ەم­تيحانىنان قۇلاپ قالسا, سول ءپان­نىڭ مۇعالىمىنىڭ سوڭىندا ستۋدەنتى ءۇشىن سايلاۋ بورانباي ۇلى جۇرە­تىن. امان­جول دەگەن ءبىر بالانى وقۋدان شىعارايىن دەپ تۇرعان جەرىنەن رەكتوردىڭ الدىنا الىپ بارىپ دوم­­بىرا تارتقىزىپ, الىپ قالعا­نىن بىلەمىز. قازىر سول جىگىت دەرجاۆيندەگى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى. ءاربىر كۋرستا 25 ستۋدەنت بول­دى, سوندا بارلىق ءتورت كۋرستا 100 شاقتى بالا وقيمىز. سايلاۋ اعا سونىڭ ارقايسىسىن جاقسى ءبىلىپ, مۇمكىندىگى مەن دارىنىنا قاراي بولاشاعىنا بولجام ايتىپ وتى­راتىن. ماسەلەن, اقكولدىك ناستيا ماكسيمەنكو دەگەن قىزعا: «سەن اقكولگە بارىپ, مۋزىكا مەكتە­بىنىڭ ديرەكتورى بولاسىڭ, سوندا تۇرمىسقا شىعاسىڭ», دەگەن ەكەن. سول ءسوزى اقىرى ايداي كەلىپ, قىزىمىز ۇزاق جىلدار اقكولدىڭ مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولدى, سوندا تۇرمىسقا شىقتى. ول بارلىق ستۋدەنتتەرىنىڭ بو­لا­شاقتاعى قىزمەتىن نەمەسە ونەر جولىن وسىلاي, كورەگەندىكپەن بول­­جاپ وتىراتىن. ولاردىڭ ينستيتۋتتان كەيىن مۋزىكالىق ءبىلىم بەرەتىن ورتا جوق اۋىلدىق جەرلەرگە بارعانىن قالايتىن ەدى. كوپ­تەگەن ستۋدەنتتەرىنىڭ جۇمىس­قا ورنالاس­قان سوڭ دا تۇرمىستىق پروبلە­ما­لارىن شەشۋگە ارالا­سىپ جۇرگەنىن ەستيتىنبىز. مۇنداي قامقورلىقتى شىن مانىندە ۇلكەن جۇرەكتى ادامدار عانا جاساي الا­دى عوي. ءبىز 22 بالا ءبىتىرىپ شىق­تىق, قازىر سونىڭ ءبارى دە مۋزىكا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر جانە ءبارىمىز دە كەزدەسكەن سايىن سايلاۋ اعانى ساعى­نىشپەن ەسكە الىپ جاتامىز. ول تالانتتى بالالاردان وركەستر ۇيىمداستىرىپ, جازعى دەم­الىسىمىزدا تاجىريبە بولسىن دەپ جاقىن اۋداندارعا كونتسەرت اپار­تا­تىن. ءبىزدىڭ ۇلكەن ونەردىڭ ەسىگىن اشۋىمىزعا وسىنداي كونتسەرت­تەر­دىڭ پايداسى كوپ بولىپ ەدى. اۋىل ادامدارى دا ءماز بولىپ, قيىن جۇ­مىستان ءبىر ءسات دەم الىپ قالاتىن. سايلاۋ اعا مەنىڭ جەكە باسىما دا ۇلكەن قامقورلىق جاساعان-تىن. مەنىڭ ۆوكالدىق مۇمكىن­دىكتەرىم جاقسى ەدى. وعان وتە جو­عا­رى باعا بەرگەن ماماندار دا كوپ ەدى. بىردە الماتىدان اتاقتى انشىلەر كەلە قالدى, ولاردىڭ ارا­سىندا بيبىگۇل تولەگەنوۆا, روزا جامانوۆا, ءساۋ­لە قۇرمان­عا­ليەۆا بولدى. سايلاۋ اعا مەنى, جۇرەگىمدى دۇرسىلدەتىپ, تىڭگەرلەر سارايىنداعى سو­لار­دىڭ ورتاسىنا قولىمنان جەتەكتەپ الىپ بارىپ, داۋىسىمدى تىڭدات­تى. ءبارى دە ريزا بولىپ, وتە دا­رىندى ەكەن, شاقىرتۋ جىبەرەمىز, كونسەرۆاتورياعا قابىلدا­تا­مىز دەپ قالدى. بىراق, ارينە, ماعان ەشقانداي شاقىرتۋ كەلگەن جوق... 1973 جىلى ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ سوندا وقىتۋشىلىق جۇ­مىسقا قالدىرىلدىم. بىراق جو­عارى ءبىلىم بەرۋگە ءبىلىمىمنىڭ ازداۋ ەكەنىن سەزىپ, كونسەرۆا­تو­رياعا ءتۇسىپ وقىعىم كەلدى. سايلاۋ اعاعا سول ويىمدى ايتقان ەدىم, ول ەكى سوزگە كەلمەي كونسەرۆاتوريا­نىڭ رەكتو­رى, ءوزىنىڭ دوسى ەركە­عالي راحماديەۆكە حات جازىپ بەردى. وندا ءبىزدىڭ ءبىر تالانتتى قى­زىمىز بارا جاتىر, مۇمكىندىگىنشە كومەك­تە­سىڭىز دەگەن سوزدەر جازىل­عان ەكەن. ءسويتىپ, 1974 جىلى كون­سەر­ۆا­تورياعا دا سايلاۋ اعانىڭ كو­مەگىنىڭ ارقاسىندا ءتۇستىم. سودان بەس جىل كونسەرۆاتوريا­دا وقىپ, ودان كەيىن 31 جىل ال­ماتىنىڭ چايكوۆسكي اتىن­داعى مۋزىكالىق كوللەدجىندە مۇعالىم بولدىم. ول كەزدە كونسەرۆا­تو­ريا­نى بىتىرگەن ونەرلى جاس دايىن, كاسىپقوي ءانشى بولىپ, ارقايسىسى كەمىندە بەس وپەرالىق پارتيانى مەڭگەرىپ شىعاتىن. مەن دە سولاي, «تاتيانانىڭ ءانى», «سارانىڭ اريا­­سى» سياقتى بەس پارتيانى مەڭ­گە­رىپ, وپەرا تەاترىنا جولداما ال­عان ەدىم, بىراق ول كەزدە اياعىم اۋىر بولىپ, انشىلىككە بارا الماي قالدىم. ايتەۋىر, قازىر قى­زىم ءجاميلا جارقىمباەۆا ونە­رىم­دى جالعاستىرىپ, كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءانشى بولىپ ءجۇر. الماتىعا كەتكەن سوڭ مەن سايلاۋ اعانى كورگەن ەمەسپىن. ول كىسىنىڭ قارالى حابارىن ەستىگەندە قاتتى قايعىردىم. 2000 جىلى 70 جىلدىعى بولعاندا وسىنداعى ينستيتۋتتا سول كىسىگە ارناپ ءوزىمنىڭ جەكە كونتسەرتىمدى بەردىم. «ەگەمەنگە» شىققان ماقالا ءبىز­دىڭ سايلاۋ بورانباەۆ اعانى ەسكە الۋىمىزعا قاتتى تۇرتكى بول­دى. ول كىسىنىڭ بىزبەن وقىعان ءشا­كىرتتەرى قازىر بىرىگىپ, ۇستازىمىز تۋرالى ەستەلىك كىتابىن شىعار­عالى جاتىر­مىز. استاناداعى №4 ليتسەيدىڭ دوم­بىرا وركەسترىنىڭ جە­تەكشىسى س.اح­مەتجانوۆ, قور­عال­جىنداعى, ما­­­كين­­كاداعى, ەر­ەي­مەنتاۋداعى, اس­تانا­داعى مۋ­زى­كا مەكتەبى دي­رەك­تورلارى د.احمەتوۆ, ۆ.رومانەنكو, ب.زاكىباەۆ, ۆ.كانتسەروۆ ءجا­نە ت.ب. ەستەلىكتەرىن جا­زىپ تا قوي­دى. قازىر رەسەيدىڭ پەنزا قا­لاسىندا تۇراتىن ن.ناستەنكو دەگەن قىزىمىز دا ۇستازى تۋرالى ەستەلىگىن سالىپ جىبەرىپتى. ودان باس­قا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە «س.بو­ران­با­ەۆ­تىڭ مۋزىكا­لىق-اعارتۋ­شى­لىق ءجا­­نە پەداگوگي­كالىق قىز­مەتى جانە وسى زامانعى كور­كەم­ونەر ءبىلىمىن وقىتۋدىڭ پروب­لە­ما­لارى» دەگەن تا­قىرىپتا ايماق­تىق عىلىمي-پراك­تيكالىق كون­فە­رەنتسيا دا ءوت­كىزەيىن دەپ جاتىر­مىز. وعان سايلاۋ اعا­نىڭ شاكىرت­تەرى عانا ەمەس, استا­نا­داعى بەلگىلى مۋ­زىكا مامان­دارى مەن ونەر­پازدار قاتىساتىن بولا­دى. ۇي­ىم­داستىرۋ كوميتەتىنە دەپارتامەنت ديرەكتور­لارى گ. حۋساينوۆا, گ.الپەيىسوۆا سياقتى ماماندار ەنگىزىلگەن. ءبىز سايلاۋ بورانباەۆ اعا­نىڭ ەسىمىن جاڭعىر­تۋمەن قا­تار, ونىڭ جارقىن ەسى­مىنىڭ ۇمى­تىل­ماۋى تۇرعىسىندا شارالار جا­ساۋدى جەرگىلىكتى وكى­مەت­تەن ءوتى­نەتىن بولامىز. حاليدا ابىلحانوۆا, قازاق ۇلتتىق «شابىت» ونەر ۋنيۆەرسيتەتى ۆوكالدىق ونەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى. استانا.