اماناتقا قيانات جاسامايىق

سارىسۋ اۋدانىندا ورىن العان مىنا كەلەڭسىزدىك تەك اۋدان نە وبلىس كولەمىندە ەمەس, بۇكىل قازاق ەلىن شۋلاتاتىن وقيعا بولعالى تۇر. كۇيشى ىقىلاستىڭ مۇردەسىن مازالاپ ءجۇر­گەن­دەر سول اۋداننىڭ ساۋداكەنت اۋىلىندا تۇ­راتىن 87 جاستاعى كەيۋانانىڭ قولىنا قالام ۇس­تاتىپتى. قارا قوبىزدىڭ كيەسى اتانعان ىقى­لاس دۇكەن ۇلىنىڭ نەمەرەسى, ياعني 87 جاستاعى شىرىن تۇسىپبەكقىزى ماعان ارنايى حات جولداپ, زيالى قاۋىم اتالاتىن ءبىر توپ كىسىنىڭ اتاسىنىڭ قۋارالعا جەرلەنگەن ءمايىتىن ساۋداكەنتتەگى كەسەنەگە اكەلىپ قايتا جەرلەۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ جاتقانىن ايتقان. «بۇل كى­سى­لەردىڭ مۇسىلماندىققا جاتپايتىن تەرىس ارە­كەتىنە اتام جارىقتىقتىڭ وسى كۇنى ءتىرى جۇرگەن ءبىر قاۋىم ۇرپاعى عانا ەمەس, بۇكىل سارىسۋ حالقى جانە كىندىك قانى تامعان جاڭارقا ەلى تۇگەل قارسىلىق بىلدىرۋدە. سوندا دا الگىلەر ءوز نيەتتەرىنەن قايتار ەمەس», دەگەن كەيۋانا ءسوز سوڭىندا مەنىڭ وسى ماسەلەگە ارالاسىپ, ءباسپاسوز بەتىندە پىكىر ءبىلدىرۋىمدى سۇراپتى. ارينە, بۇل ماسەلەنى مەن جاقسى بىلەمىن. وعان قوسا شىرىن اپانىڭ مەنەن ارۋاققا ارا­شا سۇرايتىن ءجونى دە بار. 1965 جىلى «قا­زاق ادە­بيەتى» گازەتىنىڭ 22 قازانداعى ءنو­مىرىنە ىقى­لاس دۇكەن ۇلى تۋرالى «قىل ىشەكتىڭ اتاسى» دەگەن كولەمدى ماقالام جارىق كورگەن. سوندا ول كىسى ءوزىن قۋارالعا جەرلەۋگە وسيەت قالدىرعانىن ەگجەي-تەگجەيلى بايانداعان ەدىم. تاعى دا قىسقاشا ەسكە تۇسىرەيىن. قو­بىز­شىنىڭ قا­بى­رى بەتپاقدا­لا­عا قاراي كوك­تەي وتەتىن بۇرىنعى قا­زىق­تى جو­لى­نىڭ بويىندا. شۋ وزەنى وسى تۇستا نەگىزگى ارناسىنان ءبىر قىرىنداي اعادى. سۋ جايىلمايتىن بولعاندىقتان, ول جەر قۋ­ا­رال دەپ اتالعان. سونىڭ كۇنباتىس تۇمسىعىنداعى ەسكى قورىمعا ىقاڭنىڭ ۇلى اناسى كەمەن جەرلەنگەن. سوندىقتان, ول جەر كەمەن قورىمى دەگەن اتقا يە. ۇلى قوبىزشى دا ءوز وسيەتى بويىنشا وسى زيراتقا اق جۋىپ, ارۋلاپ قويىلعان. ءبىز مۇردەنى ورنىنان قوزعاۋ مۇسىلماندىققا جات ەكەنىن ەسكەرتكىمىز كەلەدى. شاريعات زاڭى بويىنشا تۋ باستا «امانات» دەپ قويىلعان مايىتكە قول تيگىزۋگە بولمايدى. ول اقيرەت كۇنىنە دەيىن سول قالپىندا ساقتالۋى ءتيىس. ەگەردە بۇعان قيانات جاسالسا, ونىڭ كۇناسى سونى جاساعان ادامداردىڭ موينىندا بولماق. ءبىزدىڭ يسلامدى, شاريعاتتى تىلگە تيەك ەتۋىمىزدىڭ سەبەبى, ىقاڭنىڭ جاسىنان ءبىر اللاعا سىيىنىپ, ەكى جاھاننىڭ باقىتىن ۋادە ەتكەن يسلام ءدىنىن ۇستانۋىندا. ول 1886 جىلى 62 جاسىندا مەككەگە ساپارعا اتتانىپ, قاجىلىق پارىزىن ابىرويمەن وتەپ قايتقان تۇلعا. بۇدان سوڭ ۇلى قوبىزشىنى اۋىل-ايماق, ەل-جۇرتى قاستەرلەپ «ءاجىاتا» دەپ قۇرمەت تۇتقان. ال ەندى مۇردەنى ساۋدانكەنتتەگى كەسەنەگە كوشىرگىسى كەلەتىندەر ۇلى بابانىڭ سوناۋ شال­عاي­دا, ەلسىز جەردە, وزىنە ارنالىپ سالىنعان سيمۆولدىق كەسەنەدەن بولەك جاتقانىن, ەگەر ىقاڭنىڭ مۇردەسى سول شارتتى كەسەنەنىڭ ىشىندە بولعان بولسا, ونىڭ ماڭىزى ارتىپ, كيەلى ورىنعا اينالاتىن مۇمكىن­دى­گىن ايتىپ قوعام­نىڭ نازارىن اۋدارتقىسى كەلەدى. وعان قوسا ورىستىڭ ۇلى ءانشىسى ءشالياپيننىڭ ءمايىتىنىڭ پاريجدەن ماسكەۋگە اكەلىپ جەرلەنگەنىنەن باستاپ وسىنداي ءراسىمنىڭ ءوز ەلىمىزدە كىمدەرگە قاتىستى بولعانىن تىزىمدەپ, العا تارتادى. الدىمەن وسى پىكىرلەردىڭ قيسىنسىز ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ەجەلگى قالىپتاسقان ءداستۇر بوي­ىن­شا باقيلىق بولعان ادامعا كەسەنە مارقۇمعا توپى­راق بۇيىرعان جەردەن سالىنادى. مۇسىلمان الەمى­نىڭ قالىپتاسقان تارتىبىندە ونداي كەسەنە كۇمبەزدى جانە ءتورت قۇلاقتى بولىپ كەلەدى. مىسالدى الىس­تان ىزدەمەي-اق, ساۋداكەنت اۋىلىنداعى وسىدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن سالىنعان شوقاي دات­قانىڭ كەسەنەسىن الايىق. ۇيالماي كورسەتەتىن­دەي ناعىز سالتاناتتى كەسەنە. ال, وبلىس باس­شىلارى كەڭەس كەزىندەگى ناۋقانشىلدىقپەن ءارى قالىپتاسقان ءداستۇردى ەسكەرمەي اۋدان ور­تالىعى بايقادامعا قالقايتا سالعان ىقىلاس بابانىڭ شارتتى تۇردەگى كەسەنەسى سالتاناتتان جۇرداي, ءتىپتى مىقىرايعان جەرتولە دەيتىندەي بەلگى. وسى ءۇشىن مارقۇمنىڭ قابىرىن قوزعاپ, مۇردەسىنە ءتيىسۋ اعاتتىق بولار ەدى. بۇل پىكىرىمدى اتالمىش كەسەنەنى ءوز كوزىمەن كورگەن ازاماتتار جوققا شىعارا قويماس. ءشالياپيننىڭ ماسكەۋگە قايتا جەرلەنگەنىنە قاتىستى مىنانى ايتار ەدىك. ورىستىڭ ۇلى ءانشىسىنىڭ مۇردەسى وزگە ەلدەن اكەلىنىپ وتىر. بىزدە دە وسىعان ۇقساس جاعدايلار بار. سوناۋ كارەلياداعى مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ سۇيەگىن ەلگە اكەلىپ قايتا قويعان وقيعا قوعامنىڭ ەسىندە. ارىستارىمىزدىڭ سۇيەگىنىڭ ءدىنى, ءدىلى بولەك جات جەردە جاتۋى راسىندا دا ەلدىگىمىزگە سىن ءجايت بولاتىن. قورقىت بابا مەن وتەگەن باتىردىڭ سۇيەكتەرى جاتقان جەرلەردى سۋ باسىپ كەتۋ قاۋپى بولعان سوڭ وزگە جەرلەرگە قايتا جەرلەگەنى دە تىم ورەسكەل جاعداي ەمەس. ماحامبەت باتىردىڭ بولشەكتەنگەن دەنەسىن قوسىپ, جەر قوي­نىنا قايتا قويۋ دا وعاش وقيعا بولىپ سانالمايدى. ءبىزدىڭ الدىمىزعا تارتىلىپ وتىرعان ەل تاريحىندا وزىندىك ورنى بار اتاقتى حاندار مەن بي-باتىرلاردىڭ ءرابيا بەگىم كەسەنەسىنەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە كوشىرىلۋى دە بۇل وقيعاعا مۇلدە ۇقسامايتىن ۇلكەن ماسەلە. ال, قارا قوبىزدىڭ كيەسى – ىقىلاس بابانىڭ قۋارالعا ءوز وسيەتى بويىن­شا جەرلەنگەنى مۇلدە باسقا جاعداي. سوندىقتان, ءبىز ءوز پىكىرىمىزدە قالامىز. شاريعات زاڭى بويىنشا «اما­نات» دەپ قويىلعان مۇردەگە قول تيگىزۋگە بولمايدى! ساعات ارىن ۇلى, جۋرناليست. تاراز.