ەسەنبەرلين ىزدەگەن ەرجۇرەك قىز

ەلدى ءدۇر سىلكىندىرگەن ۇلكەن وقي­عا­نىڭ جاڭعىرىعى كەيدە ودان ءارى جال­عا­سىپ, ەرتەگى سياقتى شارتاراپقا جايى­لىپ جاتادى. بىراق بۇل اڭىز-اڭگىمە ەمەس ەدى. ءبىراز ادامدار تامسانىپ, اۋىز­دارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايت­تى. ءبىز دە ونى ەستىدىك. نەتكەن قايسار­لىق! قانداي ەرلىك! ەلىن, جەرىن سۇيگەن, تۋعان وڭىرىنە دە­گەن ءمولدىر ماحابباتتىڭ, جۇرەك ءتۇ­بىن­دە بۇلقىنىپ, شيىرشىق اتقان ىس­تىق سە­زىم­نىڭ سىرتقا شىعۋى وسىنداي-اق بولار دەپ سۇيسىندىك, ماساتتاندىق, ماقتاندىق. وقيعا 1979 جىلعى ماۋسىم ايىندا قازىرگى استانا قالاسىندا, ال سول كەزدە تسەلينوگراد دەپ اتالاتىن شاھاردا نەمىس اۆتو­نومياسىنىڭ قازاق جەرىندە ۇيىم­داس­تىرىلۋىنا قارسى بولعان دەمونستراتسياعا بايلانىستى ەدى. ول تۋرالى ءباسپاسوز بەتىندە مىنانداي دەرەك كەلتىرىلدى. «رەسپۋبليكا كونستيتۋ­تسيا­سى­نىڭ ايا­سىن­دا وتە ساۋاتتى سويلەگەن شەشەنگە ەشبىر ىلگىش تاۋىپ, ايتقان پىكىرىنە جارماسا الا­تىن ەمەسسىڭ. ودان كەيىن ءار دەڭگەيدەگى, ءار جاس­تاعى جاندار شىعىپ سويلەپ, قازاق جەرىندە اۆتونوميا قۇرۋدىڭ قي­سى­نى جوق ەكەنىن جان-جاقتى دالەل­دەپ جاتتى. اڭگىمە ولار­دىڭ جا­لىن­دى سوزىندە دە ەمەس, جان تولقىندارى دا تەلەگەي تەڭىز عوي, ءبىزدى تەبىرەنتىپ, كوزىمىزگە جاس ۇيىرىلتكەن قارشاداي قىزدىڭ ورتاعا جۇلقىنا شىعىپ جاساعان ارەكەتى. وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.مو­رو­زوۆتىڭ ءدال الدىنا بارىپ: – اۆتونوميا تۋرالى ۋكاز شىق­قان كۇنى وسى الاڭعا كەلىپ مەن ءوزىم­دى ءوزىم كەروسين قۇيىپ ورتەيمىن! جەرىمە جانىم ساداعا! – دە­گەندە كوزىنە جاس ۇيىرىلمەگەن, جانى تول­قىماعان بىردە-ءبىر ادام قالماعان شىعار... كەيىننەن الماتىعا جازۋشى­لار وداعى­نىڭ پلەنۋمىنا بارعانى­مىزدا تۋعان جەرىندەگى جانكەشتى وقيعانى كۋاگەردەن ەستىگىسى كەلگەن ءىلياس ەسەنبەرلين اڭگىمەنىڭ وسى تۇسىنا كەلگەندە قالتاسىنان قول ورامالىن قارمانا بەردى. كەيىننەن تاعى ءبىر كەزدەسكەنىمىزدە قايران ىلەكەڭ: – سول قىزدىڭ اتى-ءجونىن ءبىلدىڭ بە؟ – دەپ قيىلدى. ارينە, ول كەزدە مۇنداي ۇشقا­رى ءسوزدىڭ اۆتورلارىن سۇراپ بىلۋگە بول­مايتىن. سۋرەتتەپ ايتۋ دا قيانات. قانشا­ما جاستار وقۋ ورنىنان, جۇمىستان قۋدا­لانىپ جاتتى. – اپىرماي, سول قىزدى ءبىر كورسەم, شىركىن! تىم بولماسا اتىن اتاشى. ءبىر روماننىڭ شتريحى دايىن تۇر. تەك سونىڭ كىلتى – قىز­دىڭ اتىن بىلسەم, مۇمكىندىك بولسا – كورسەم! دەپ ارماندادى ىلەكەڭ. اقمولاعا كەلگەن سوڭ اركىم­دەردەن سۇراستىرىپ كورىپ ەدىك, بوسقا اۋرەلەندىك, ەشكىم ايتپادى. – ەرەيمەندىك قىز, قارىندا­سىمىز, بىراق اتىن ايتىپ قيانات جاساي ال­مايمىن, – دەدى ءبىر ازامات. ءسويتىپ, ىلەكەڭنىڭ جەرلەستەرىنە ارناپ وي ەلەگىنەن وتكىزىپ قويعان كىتابى جازىلماي وزىمەن بىرگە كەتتى («سارىارقا» جۋرنالى, 1993, №6, 55-ب.). بىردە ءايتىم جانايداروۆ دەگەن اعامىز­بەن كەزدەسىپ, وسى ماسەلە ءتوڭى­رەگىندە اڭگىمە بولا قالدى. – ول – التىنشاش بەيسەمباەۆا. زاگس-تە ىستەيدى. 1979 جىلعى اق­مو­لا­داعى نەمىس اۆتونومياسىنا قارسى قوز­عالىسقا قاتىسقا­نى ءۇشىن قۋدالانعان, ينستيتۋتتان شىعا­رىل­عان, جۇمىستان قۋىلعان. ەرەيمەنتاۋدا تۇرادى. تۋعان جيەنىم. ءباسپاسوز قىزمەت­كەرلەرىمەن سۇحبات­تاسۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. ەگەر مەنىڭ جىبەرگەنىمدى بىلسە, كەزدەسۋگە كەلىسۋى دە مۇمكىن, – دەدى. ءتىرى ادامنىڭ كۇيبەڭى بىتكەن بە, كەيىن الدەبىر ۇساق-تۇيەكتەر كيىپ كەتتى دە بۇعان ورالا المادىم. ءسويتىپ ءجۇر­گەن­دە ءايتىم اقساقال ومىردەن وزدى. ارادا تاعى ءبىراز جىل ءوتتى. كەيىن بۇل ءما­سە­لەگە قايتا ورا­لىپ, ەرەيمەننىڭ بەلگىلى ازا­مات­تارى – تور­عاي پوسەلكەسىندەگى ورتا مەكتەپتىڭ دي­رەك­تورى جەڭىس بودە­شوۆ, «ارقا اجارى» گا­زە­تىنىڭ ءبولىم مەڭ­گەرۋشىسى جۋرناليست ءىلياس قارا­عو­زيننەن سۇراعانىمدا ولار ايتە­كەڭ­نىڭ ايتقانىن قايتالادى. سوڭعى كەزدە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە حاتشى­لىق قىزمەت ات­قا­رىپ, 79-دىڭ وقيعاسى كەزىندە اقمو­لا­نىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ينستيتۋ­تىن­دا ىستەگەن, قازىر زەينەتكەر رايسا ىبى­راەۆا قارىنداسىمىز وسى دەرەكتىڭ دۇرىس ەكەندىگىن ايعاقتادى جانە التىنشاشپەن جولىقتىرۋعا قول ۇشىن بەردى. * * * قانجىعالى قارت بوگەنباي باتىر ال­تىنشاشتىڭ ارعى اتالا­رى­­نىڭ ءبىرى. ال ءوز اكەسى – باي­ما­عامبەتتىڭ (ەلدە ونىڭ ەسىمىن قىس­قاشا بايمامبەت دەيتىن كورىنەدى – ا.ك.) بەرگى اعايىن-تۋىستارى اق پاتشانىڭ يۋن جارلى­عىن مويىنداماي, ەرەيمەن ءوڭىرىن­دەگى 1916 جىلعى كوتەرىلىسكە قاتىسقان. وسى وقيعا كەزىندە سول ايماقتا حالىق سانا­عىمەن اينالىسىپ, ءىسساپاردا جۇرگەن اقيىق اقىن ساكەن سەيفۋلليننىڭ: – كۇيىنىش, قايعى ءىس تۇسكەن ەل تولقىنى باسى­لار; ەل-جۇرتىنان ايىرىلعان ەر تولقىنى باسىلار; ماحاببات, قاسىرەت تولقىنى باسىلماس ىستىق جۇرەكتىڭ. باسىلماس قايعى تولقىنى كەرنەگەن شەرلى كوكىرەكتىڭ, – دەپ وعان جىر جولدارىن ارناعانىن ەرەيمەندىكتەر بىلەدى. مىنە, تۋعان ولكەنىڭ وسىنداي شەر­­لى تاريحىن بالا كەزىنەن ەستىپ, قۇلاعىنا قۇي­ىپ وسكەن التىنشاش سە­مياداعى التى بالا­نىڭ كەنجەسى, ەر­كەتوتايى بولسا دا تەزىرەك ەسەيدى. تۋ­عان ەلىنە, وسكەن جەرىنە دەگەن ىس­تىق ماحابباتى, سۇيىسپەنشىلىگى ەرتە وياندى. 1978 جىلى ەرەيمەنتاۋ قالا­سىن­­داعى №1 ورىس ورتا مەكتەبىن اياق­تاعان سوڭ باسقا قۇربىلارى سياق­تى جوعارى وقۋعا تۇسەمىن دەگەن نيەتپەن قۇجات­تا­رىن تسەلينوگراد­تاعى اۋىل شارۋاشى­لىعى ينستيتۋتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە تاپسىرادى. مەكتەپتە وي­دا­عىداي وقىدى, باعالارى دا ءتاپ-ءتاۋىر بولاتىن, ينس­تيتۋتتاعى سىناقتان دا ءوتتى, بىراق كونكۋرسكە تۇسكەندە بالى جەتىڭكىرەمەدى. سىرتتان وقيتىن ءبولىم­گە الايىق دەگەن سوڭ وقۋىن وندىرىستەن قول ۇزبەي ىستەپ, جالعاستىرۋعا كەلىستى. التىنشاش بەيسەمباەۆا ارمەن قاراي بىلاي دەيدى (سەنبى, 18 جەلتوقسان, 2010 ج.): – اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋ­تى­نا سىرتتان وقيتىن ستۋدەنت بولىپ قابىلدان­عان سوڭ جۇمىسقا ورنا­لاس­تىم. اقمولانىڭ ءدال ىرگەسىندەگى ەلدى مەكەندە ونىڭ زووتەحنيكالىق-ينجەنەرلىك فاكۋلتەتى بار. جۇرت قىسقاشا «ۋچحوز» (وقۋ شارۋاشىلى­عى) دەيدى. سوندا ءىس جۇرگىزۋشى مىندەتىن اتقاردىم. ادەتتەگىدەي تاڭەرتەڭگى اۆتوبۋسپەن جۇمىسقا كەلسەم, ءبارى ابىر-سابىر. ستۋ­دەنت­تەردىڭ كوبى جوق, قالاعا كەتكەن. بۇگىن ساباق بولمايدى دەيدى. مۇنىڭ سەبەپ-سالدارىن سۇراپ جاتىرمىن. – نە بولىپ قالىپتى؟ – ميتينگىگە جينالىپ جاتىر. دەمونستراتسياعا شىقپاق. بۇل قاتارداعى كۇندەردىڭ ءبىرى. مە­رەكە دە ەمەس, كۇنتىزبەدە بەلگىلەنگەن توي جوق. سوندا نە قىلعان ميتينگى؟ – ءبىزدىڭ وبلىستا نەمىس اۆتونوميا­لىق وبلىسىن قۇرايىن دەپ جاتىر. جۇرت سوعان نارازى. بولدىرماۋىمىز كەرەك! – مەن دە بارايىن. كورەيىن. – اقمولاعا جۇرەمىز دەپ جاتقان ادامدارعا ىلەسىپ, قالاعا كەلدىم. ورتالىق الاڭعا قونىس تەپكەن سوۆەتتەر ءۇيى دەپ اتالاتىن عيماراتتىڭ الدى ىعى-جىعى. جان-جاقتان جي­نا­لىپ, ورتا­لىق­قا توعىسقان حالىقتىڭ قاراسى مولايا تۇسكەن. قولدارىندا پلاكات, ترانسپارانتتار. ونداعى جازۋلار: «نەمىس اۆتونومياسى بولماسىن!», «قازاقستان – ءبىرتۇتاس, ءبولىن­بەيدى!», «حالىقتار دوستىعى جاساسىن!» دەگەن مازمۇندا. بىرگە وقيتىن جاستار ۇيىم­دا­سىپ, توپتاسىپ بىرىڭعاي تۇر. سىرت­تان وقي­تىن بولعاندىقتان كۋرستاس­تارىمدى ىزدەمەي-اق, ءبىر توپقا قو­سىلا سالدىم. سويتسەم, پەدا­گو­گي­كالىق ينستيتۋتتىڭ ستۋدەنتتەرى ەكەن. ميتينگى قىزعان, بىرىنەن سوڭ ءبىرى سويلەپ جاتىر. ءبىر ۋاقىتتا توپتى باسقارىپ جۇرگەن ءبىر جىگىت جانىمىزعا كەلدى دە, الدەكىمدى ىزدەي باستادى. شاماسى, اۋەلگى كەلىسىم بوي­ىنشا پەدينستيتۋتتان بىرەۋ سويلەۋگە ءتيىس بولسا كەرەك. سول كەزدە: «ماعان ءسوز بەرىڭىزشى!» دەۋىم مۇڭ ەكەن, باستاۋشى جىگىت «جارايدى» دەپ قوستاي كەتتى. قانشاما شىدامدىلىق بىلدىرەيىن دەسەم دە بولمادى, ميكروفون قولعا تيگەندە تولقىپ كەتتىم. ءبارى كوز تىگىپ, ەل-جۇرت قاراپ, تەك مەنىڭ سوزىمە قۇلاق ءتۇر­گەن­دەي. كوڭىلدەگى كورىكتى ويلار بى­تىراپ كەتكەندەي كورىندى. سويتسە دە تاۋەكەل­گە باسىپ, سويلەپ كەتتىم: «ەرەيمەنتاۋ – كيەلى ءوڭىر. وسى جەر ءۇشىن ءبو­گەنباي با­تىر باستاعان بابالارى­مىز جوڭعارلارمەن, شۇرشىتتەرمەن سوعىستى, قان توكتى. بۇل جەر – اتا-بابادان قالعان مۇرا. قازاق ءتىرى بولسا مۇنى ەشكىمگە بەرمەيدى! نەمىستەردى اتاقونىسىنا نەگە جىبەرمەيدى؟ اشسىن سوندا مەملەكەتتىگىن! رەسەيدە, سىبىردە... قازاق جەرىندە نەمىس اۆتونو­ميا­سى قۇرىلادى دەگەن ۋكاز شىعا قالسا, تاپ سول كۇنى وسى الاڭعا كەلىپ, وزىمە كەروسين قۇيىپ ورتەيمىن!..» – دەدىم. كەلەسى كۇنى رەكتوراتقا شا­قىرت­تى. رەكتور ەمەس, قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ قىز­مەت­كەر­لەرى ەكەن. ماسكەۋلىكتەر. اگرو­ينس­تي­تۋتقا كەلىپ كەتىپ جۇرەتىن جەرگىلىكتى چەكيست مارات بايتاسوۆ اڭگىمەگە ارالاسپاي بو­سا­عا­دا وتىردى. سۇراق-جاۋاپ العان ماسكەۋ­لىك­تەر. ولار جىلى قاباق تانىتقانداي بولىپ, ءىستىڭ ءمان-ءجايىن بىلگىسى كەلەدى. سۋرەتتەردى كورسەتتى. الاڭعا شىققان, ميتينگىدە ءسوي­لەگەن ادامدار. پلاكات, ترانسپارانت ۇستاعان جاستار. – مىناۋ كىم؟ – كوپشىلىكتىڭ ىشىندە تۇرعان مەنىڭ بەينەمدى نۇسقادى. بۇدان قالاي جالتارارسىڭ؟ – مەن. – ءيا, سەنسىڭ. نەمىستەرگە نەگە سونشا وشىكتىڭ؟ – جوق, ولاي ەمەس. ورىس مەكتەبىندە وقىدىم, مەنىڭ ورىس دوستارىم كوپ. نەمىس جولداستارىم دا از ەمەس. ءتىپتى ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى شەت ەلگە كەتسە دە حابارلاسىپ تۇرادى, مەنى ىزدەپ جاتادى. قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرى سۇراقتى ناق­تىلاي ءتۇستى. – سىبىرگە بارسىن, رەسەيگە كەتسىن دەپ نەگە ايتتىڭ؟ – قىزۋ ۇستىندە تولقىپ تۇرىپ ايتقان شىعارمىن. بىراق مەن ولار­دى قۋدالاۋ كەرەك, باسقا جەرگە قۋ كەرەك دەگەن ويدان مۇلدە اۋلاقپىن. تۇرا بەرسىن. ءبىزدىڭ ارامىزدا كەلىسپەۋشىلىك جوق. مەن نەمىستەرگە قار­سى ەمەسپىن, قازاق جەرىندە نەمىس اۆ­تونو­مياسىنىڭ قۇرىلۋىنا قارسىمىن. – نەگە؟ – مەن ەرەيمەنتاۋلىقپىن. بۇل – اتا بابالارىمنىڭ مەكەنى. نەگە بۇل جەردە نەمىس اۆتونومياسى بو­لۋعا ءتيىس؟ مەن سوعان تۇسىنبەيمىن. ماسكەۋلىك شەنەۋنىك سۇراعىن جال­عاستىرا ءتۇستى: – جارايدى, سولاي بولسىن-اق. سوندا پارتيا شەشىمىنە قارسىلىق ءبىلدىرىپ, الاڭعا شىعىپ, شەرۋگە قاتىسۋدىڭ اياعى نەگە ۇشىراتاتىندىعىن سەزبەدىڭ بە؟ – مەن اۋىزشا جەكە پىكىرىمدى ءبىلدىردىم. ايتۋعا بولماي ما؟ سول ءۇشىن قۋدالاماقشىسىزدار ما؟ ورتالىقتان كەلگەن شەنەۋنىكتەر ءبىر-ءبى­رىنە قارادى. ون سەگىزگە جاڭا عانا تولعان مىنا قىزدىڭ ءسوز ساپتاسى ولارعا ۇناي قويمادى. – سەن ءالى جاسسىڭ. كوپ نارسەنى اڭ­دا­ماۋ­ىڭ مۇمكىن. بىرەۋلەردىڭ ىق­­پالى­مەن, الداپ-ارباپ ايتاق­تاۋىمەن ءسوي­لە­گەن شىعارسىڭ. ال شەرۋگە قاتىسىپ, وكى­مەت شەشىمىنە اشىقتان-اشىق قار­سى­لىق كورسەتۋ­دىڭ سوڭى جاقسىلىققا اپارمايدى. جاع­داي­دى ونسىز دا ءبىلىپ وتىر­مىز. پلاكاتتاردى, ترانسپارانت­تار­دى كىمنىڭ, قاشان, جاتاق­حانانىڭ قاي بولمەسىندە جازىلعانىن, ماتانى, سىردى كىم اكەلگەنىن – ءبارىن بىلەمىز. سوندىقتان ەشتەڭەنى جاسىرما. ودان دا سەنى وسىنداي ءىس-ارەكەتكە كىم تارتتى, شەرۋگە شىعىپ, ءسوز سويلە دەپ كىم ۇگىتتەدى – سونى ايت. سۇراق-جاۋاپ الۋشىلاردىڭ سىرى اشىلدى. قازىر الدارىندا تۇرعان ورتا مەكتەپتى كەشە عانا بىتىرگەن مىنا تال­دىرماش قىز­دىڭ بۇلدىرگىش, قيرات­قىش ءىس-ارە­كەتكە بارا قويۋى ەكىتالاي. مۇنىڭ ارتىندا دەمەۋ­شى, سۇيەۋشى كۇشتەر تۇرۋى ادبەن ىقتيمال. ىزدەۋگە ءتيىسپىز, تابۋىمىز كەرەك. – شەرۋشىلەرگە قوسىلۋىم كەز­دەيسوق جاعداي. ويتكەنى, الاڭعا شىق­قانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى كۇندىزگى توپتاعى ستۋدەنتتەر. نەگىزىنەن جا­تاق­حاناعا قونىستانعان. مەن سىرت­تان وقي­مىن, تۋىستارىم­نىڭ پاتەرىندە تۇرامىن, تۇراقتى جۇمىسىم بار. جاستار شەرۋگە قالاي دايىندالدى, ولار­دىڭ اراسىندا الدىن-الا ۇيىمداستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلدى مە, بولسا ونى باسقارعان كىمدەر ەدى – ونى بىلمەيمىن. شىنىن ايتسام, الاڭعا ناسيحات جۇرگىزۋ ءۇشىن ەمەس, راس بىردەڭە بولىپ جاتىر ما, سونى كورەيىن دەپ كەلگەم. ال ميكروفونعا جارماسىپ, ءسوز سويلەۋىم اياق استىنان تۋىنداعان شارۋا. ونىڭ سەبەبىن ايتتىم. – دەمەك, الاڭعا كەلىپ, ءوز ەركىڭمەن سويلەدىڭ. ەشكىم وسىلاي ىستە دەپ ۇگىتتەگەن جوق. ءبارىن تىن­دىرىپ جۇرگەن ءوزىم دەيسىڭ عوي. – ءدال سولاي. ەندى ماسكەۋلىكتەر التىنشاش­تى قورقىتۋعا كىرىستى. – سەن كەلەشەگىڭدى ويلا. الدا ۇلكەن ءومىر بار. تۋعان-تۋىستارىڭ بار دەگەندەي... – مۇنىمەن نە دەگىڭىز كەلەدى؟ – قازىر سىرتتان بولسا دا ينستيتۋتتا وقيسىڭ. جۇمىس ىستەيسىڭ. ءوزىڭ ويلاپ كورشى. پارتيا ساياساتىنا قارسى شىق­قان, ونىڭ شەشىمىنىڭ ورىن­دالۋىنا نارازىلىق بىلدىرگەن ادامدى جوعارى وقۋ ورنىندا قالاي قالدىرادى؟ ونداي ادامعا ينستي­تۋتتاعى جۇمىستى سەنىپ تاپسىرۋعا بولا ما؟ ەگەر سەنى وقۋدان, جۇمىستان قۋسا, بولاشاقتا جاعدايىڭ نە بولادى؟ – مەنىڭ ميتينگىدە ايتقانىم – ايتقان. وعان وكىنبەيمىن. سول ءۇشىن وقۋدان, جۇمىستان شىعارساڭىزدار – شىعارىڭدار. – سوندا نە ىستەيسىڭ؟ – ەرەيمەنتاۋعا كەتەمىن. ەل ءىشى عوي. ءبىر ءجونى بولار...   * * * ۇيگە, ەرەيمەنتاۋعا, كەلگەن سوڭ نەمىس اۆتونومياسىنا بايلانىستى توتەنشە وقي­عا­نى اكە-شەشەسىنە بايان­دايدى. بۇلار ماسە­لەنىڭ ءمان-جايىنان حاباردار ەكەن. ونى اي­تاسىز, اۋداندىق اۋىل شارۋا­شىلىق باس­قار­ما­سىندا باس بۋحگالتەر بولىپ ىستەيتىن ال­تىنشاشتىڭ اكەسىنە بي­لىكتىڭ اتىنان بىرەۋلەر «بالاڭ الاڭعا شىقتى, پارتيا شەشىمىنە نارازىلىق ءبىلدىردى, سول ءۇشىن ءسىزدى پارتيا قاتارىنان شىعارۋ قاراستىرىلىپ جا­تىر» دەگەن اقپاردى جەتكىزەدى. سوندا بايماعانبەت: – قىزىم الاڭعا شىعىپ, اۆتو­نومياعا قارسى ەكەندىگىن ايتسا – دۇرىس جاساعان. قولدايمىن... پارتبيلەتتە شارۋاڭىز بول­ما­سىن. ونى سەن بەرگەن جوق­سىڭ, سەن دە الا المايسىڭ, – دەپ كەل­گەن وكىلدى قۋىپ شى­عىپتى. ال التىنشاشقا: «ەشتەڭەنى ۋايىم­داما. باسىڭدى كوتەرىپ ءجۇر, قالقام. ءبىراز دەم ال, جۇمىس تابىلار. كەيىن وقۋ جاع­داي­ىن دا قاراستىرارسىڭ», – دەپ اقىل بەرگەن. ءيا, سودان بەرى ءبىراز جىلدار ءوتتى. وندىرىستەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ, جو­عارى ءبىلىم الدى. كاسىبي زاڭگەر. تۇر­مىس قۇردى, ۇل-قىز ءوسىردى, ولاردى وقىت­­تى, ۇلكەن ءومىر جولىنا شىعارىپ سالدى. ءبىر كەزدە بەلگىلى قالامگەر ءىلياس ەسەنبەرلين ىزدەگەن التىنشاش بەيسەمباەۆا قازىر ەرەيمەنتاۋداعى اۆتوموبيل جوندەۋ زاۋىتىندا رەسمي ءىس قاعازدارىن جۇرگىزەدى. جۋىردا كەزدەسىپ, سۇحباتتاسقاندا ول وسىدان 32 جىل بۇرىن قازىرگى استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى الدىنداعى ورتالىق الاڭعا شى­عىپ, پارتيا شەشىمىنە قارسىلىق كور­سەتكەنىمە وكىنبەيمىن, سول ءۇشىن قۋعىن-سۇرگىنگە تۇسكەنىمە رەنجىمەيمىن دەدى. ويتكەنى بۇل ءىس-ارەكەتتى التىن­شاش تاۋەلسىزدىك جولىن­داعى كۇرەستىڭ ايقىن ءبىر كورىنىسى دەپ ەسەپتەيدى. امانتاي كاكەن, جۋرناليست. استانا. --------------------------------------- سۋرەتتە: التىنشاش بەيسەمباەۆا (1978).