«كەز كەلگەن تاپسىرمانى ورىنداۋعا ءازىرمىز!»

بۇگىنگى تاڭدا ايبىندى ارميامىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدى, كەڭ بايتاق جەرىمىزدى, ايدىن شالقار كولىمىزدى قورعاۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار. ولاي دەيتىنىمىز وسىدان 19 جىل بۇرىن تۇساۋىن كەسكەن قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قازىر بۇعاناسى بەكىپ, قاناتى قا­تايدى. وڭ-سولىن تانىپ, الىس-جاقىن شەتەلدىك ءارىپ­تەستەرىمەن باسەكەلەسە الاتىن قاۋ­قارعا جەتتى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەگەنى بەلگىلى. سوعان وراي ايتارىمىز مىنا ما­قالامىزدىڭ كەيىپكەرى دە جاڭا زامانعا بەيىم جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. ول كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وداعى تاراپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭى ات­قان شاقتا بار جوعى 11 جاستاعى بوزبالا بو­لاتىن. ونىڭ ازاماتتىق تۇلعاسى دا جاڭا تاۋەلسىز ەلمەن بىرگە قالىپتاستى. سول ءبىر جۇمباعى كوپ جاۋاپتى كەزەڭدە اسىق ويناپ, دوپ قۋعان بالاڭ جاس, ەل تاع­دىرىنىڭ قالىپتاسۋى جونىندەگى ۇدەرىستەردىڭ جانە دە ساياسي وقيعالاردىڭ شيەلەنىستى تۇردە ءجۇرىپ جاتقاندىعىنان بەيحابار ەدى. كەيىن ەس ءبىلىپ, ەتەك جيعان شاقتا اسقار تاۋداي اعا بۋىننىڭ ونەگەسىن كورگەن ورتا بۋىننان كوپ نارسە ەستىپ, جادىنا ءتۇيدى. اسىرەسە, ەلباسىنىڭ «قازاقستاندىق جول» شى­عارماسىن وقىپ وتىرىپ ول, سول ءبىر الەم جۇرت­شىلىعىن ەلەڭ ەتكىزگەن ەل تىنىسىنىڭ ءدۇ­بىرىن كوز الدىنا ەلەستەتەدى, سول سەبەپتى بۇل كىتاپ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ بارلىق وفيتسەرلەرى سەكىلدى ونىڭ دا باعىت بەرۋشىسىنە, اقىلشىسىنا اينالدى. ونىڭ دەپ وتىرعانىمىز بالا كەزدەن وتان قورعاۋشىسى ماماندىعىن تاڭداپ, كەيىن ونى جانىنا اينىماس سەرىك ەتكەن كاپيتان-لەيتەنانت ق. ۋماروۆ. بىردە قورعانىس مينيسترلىگى دەلەگاتسياسىنىڭ كورەياعا ساپارى بارىسىندا كورەيا رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ۇلتتىق قورعانىس مينيسترلىگىمەن قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس ءاربىرىنىڭ سۋ ىعىستىرعىشتىعى 150 توننالىق كەمەلەر ءبىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە بەرىلگەن بولاتىن. اتال­عان كەمەلەردى قيىر شىعىستان باتىس قازاقستانعا ءدىن امان جەتكىزۋ كوپ كۇشتى قاجەت ەتتى. سول كەزدەگى تەڭىزدەگى العاشقى ساپارى مەن تۇڭعىش مەملەكەتتىك تاپسىرمانى قالاي ورىنداعانى ءار تەكتى كورابلدەر جەكە ديۆيزيونىنىڭ كومانديرى كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن الدابەرگەن ۇلىنىڭ ەسىنەن كەتپەيدى. – ءبارى دە كۇنى كەشەگىدەي ەسىمدە. اكەلەتىن كەمەلەر كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ءتيىستى مودەرنيزاتسيالاۋدان ءوتتى. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 30 ادام شاماسىنداعى قازاقستاندىق جيىنتىق ەكيپاج قويىلعان مىندەتتەردى ءىس ءجۇ­زىندە پىسىقتاي وتىرىپ كورەيا رەسپۋبلي­كاسىندا دايارلىقتان وتتىك. وقۋ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا سەرتيفيكاتتار الدىق. كەمەلەر مەن ەكيپاجدىڭ ءوز كۇشىمەن اقتاۋ قالاسىنا دەيىن ءجۇزىپ ءوتۋىن دايىنداۋعا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ باس شتابى ۇلكەن كومەك كورسەتتى. ءبىزدىڭ تەڭىزشىلەر گەلدجۋك قالاسىن­داعى تۇركيا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ وقۋ ورتا­لىعىندا قوسىمشا دايارلىقتان ءوتتى . ءبىرىنشى رانگالى كاپيتان جانداربەك جانزا­قوۆ­تىڭ باسشىلىعىمەن كەمە جاساعى قارا جانە ازوۆ تەڭىزدەرى, ۆولگا-دون سۋ جولى ارقىلى جەرورتا تەڭىزىنەن كاسپي تەڭىزىنە دەيىن ءۇش مىڭ تەڭىز ميلىنەن استام ءجۇزىپ ءوتىپ, اقتاۋ پورتىنا تابان تىرەدى. بۇل 2006 جىلعى 30 مامىر كۇنى ءجۇ­زەگە استى. دەمەك, بۇل كۇندى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ قازىرگى زامانعى تاريحىنىڭ باستالعان كۇنى دەسە دە بولادى. تاپ­سىر­مانىڭ ايتا سالۋعا وڭاي بولعانىمەن ءىس ءجۇ­زىندە وزىندىك قيىنشىلىقتارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى مول ەدى. ءبىرىنشى رانگالى كاپيتان جانداربەك جانزاقوۆ ۆلاديۆوستوك قالاسىنداعى س.­و.ما­كاروۆ اتىنداعى تىنىق مۇحيتى جوعارى اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى. تىنىق مۇحيتى فلو­تىن­دا اتوم سۋ استى كەمەسىندە قىزمەت ەتىپ مول ءتا­جىريبە جيناقتاعان ءاس­كەري مامان. تۇركيا مەن اق­تاۋ قالاسى ارالىعىندا كۇندىز-ءتۇنى ءجۇزىپ وتىر­دىق. بوسفوردان وتەر كەزدە اۋا رايى كۇرت بۇزىلدى. «شاپشاڭ», «باتىل», «وجەت» كەمەلەرىن توڭكەرە جازداعان اقجال تولقىنداردىڭ ارىنى باسىلار ەمەس. الىسىپ كەلەمىز, ءبىر-بىرىمىزدەن قالىسپاۋعا تى­رىسامىز. بۇعان دەيىن ءوز ەلىمىزدە العان ءبىلىمىمىز بەن شەتەلدەردە جيناقتاعان ءتاجىري­بەمىز كادەگە اسىپ, ءوز ناتيجەسىن بەردى دەۋگە بولادى. ءبىرىنشى ران­گالى كاپيتان جانداربەك جانزاقوۆتىڭ كاسى­بي­لىگىنە شىنىمەن تەڭىزدەگى جورىقتا كوز جەت­كىزدىك, دەيدى قۇسايىن. ۇكىمەت قامقورلىعى ارقاسىندا كوپتەگەن جاس قازاقستاندىقتارمەن بىرگە اسكەري وفيتسەرلەرىمىز دە الەمنىڭ ەڭ مىقتى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ قۇقىنا يە بولدى. اڭگىمە ەتىپ وتىرعان كەيىپكەرىمىز دە الەمدەگى ەڭ بەدەلدى دەگەن اسكەري-تەڭىز وقۋ ورىندارىندا ءدارىس الىپ, ءىرى اسكەري بازالار مەن ۇلكەن كەمەلەردە تاجىريبە جيناقتاۋعا مۇمكىندىك العان ازامات. ءسوزىمىزدىڭ دالەلدى بولۋىنا مىنا فاكتىلەر كۋا. ول 2003 – 2006 جىلدار ارالىعىندا تۇركيانىڭ كارامۋسەل وقۋ-جاتتىعۋ اسكەري-تەڭىز بازاسىندا تەڭىزدە بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىن ءجۇر­گى­زۋ جونىندە ءدارىس الدى, اقش-تىڭ ۆيردجينيا شتا­تى يوركتاۋن قالاسىندا كوماندالىق- شتابتىق كۋرستا وقىپ, تەحاس شتاتى سان-انتونيو قالا­سىندا تىلدىك تاجىريبەسىن دامىتتى. كورەيادا كەمەلەردى باسقارۋدى ۇيرەنىپ, كورابل كومان­ديرىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى. باحرەين كورولدىگىندەگى اقش اسكەري تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك كەمەلەرىندە تاعىلىمدامادان ءوتتى. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كەنجە دامىعان اسكەر ءتۇرى بولسا دا, بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن جاۋاپتى ءمىن­دەتتەردى اتقارىپ كەلەدى. كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن الدا­بەرگەن ۇلى ۋماروۆقا سەنىپ تاپ­سىرىلعان ءار تەك­تى دي­ۆيزيوننىڭ جەكە قۇرامى قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ءتا­ۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىن لايىقتى قارسى الۋ جو­لىن­داعى جاۋىن­گەرلىك سايىسقا قو­سىلدى. وتكەن 2010 جىلى العا قويىلعان تاپسىرمالار ورىندالدى. جاۋىنگەرلىك ازىرلىك تاپسىرمالارىن ورىن­داۋ­­مەن قاتار, ديۆيزيون عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە دە بەلسەندى تۇردە قاتى­سىپ ءجۇر. اسكەري كەمەلەردىڭ كەزەكتى ايدىنعا شىعۋى كەزىندە كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستاندىق سەكتوردىڭ ۇستىڭگى جانە استىڭعى قاباتى زەرتتەلۋدە. جەر رەسۋرستارىن باس­قارۋ جونىندەگى اگەنتتىك ماماندارىمەن بىرلەسىپ توپوگرافيالىق جانە تەڭىز كارتاسىن جاساۋ ماق­سا­تىندا تەڭىز ءتۇبى بەدەرلەرىن زەرتتەۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلى ورال قالاسىنداعى «زەنيت» زاۋى­تىندا «بارىس-مو» كەمەسىنىڭ قۇرى­لىسى باستال­دى. بۇل كەمە 2012 جىلى قازاقستان اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندەگى كەمەلەردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ, ءوزىنىڭ جاۋىنگەرلىك جالاۋىن جەلبىرەتپەك. ءۇستى­مىزدەگى جىلى ءدال وسىنداي تاعى ءبىر كە­مە­نىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى باسقا كەمەلەرمەن سالىس­تىر­عاندا, قۋاتتى زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن جاب­دىق­تا­لاتىن­دىعىندا. سونىمەن بىرگە, تەڭىز ترەناجەرلەرىنە, كەمەنىڭ ۇزاق مەرزىمگە بەرىكتىگىن قورعاۋعا ارنال­عان وقۋ-جاتتىعۋ ستانتسيالارىنا يە بولۋ مۇمكىن­دىگى بار. اتالعان ءىس-شارالار, ديۆيزيون­نىڭ ۇرىس­قا قابىلەتتىلىگىن ەداۋىر ارتتىرۋعا سەبەپ بولارى انىق. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قاتارىن تولىق­تىراتىن جاڭا اسكەري تەحنيكالاردى مەڭ­گەرەتىن كاسىبي مامان­داردى دايارلاۋ باستى نازاردا. ءما­سەلەن, 2010 جىلى اسكەري-تەڭىز بازاسىنا جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىن­دارىن بىتىرگەن 49 مامان كەلىپ قوسىلدى. بۇگىنگى كۇنى ديۆيزيون ءبىلىمدى دە بىلىكتى تەڭىزشىلەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى دەۋگە بولادى تەڭىزشىلەردىڭ جالاقىسى دا تۇراقتى, سوڭعى ەكى جىلدا ەلۋ پايىزعا ءوستى. بيىلعى جىلى تاعى دا وتىز پايىزعا كوتەرىلمەك. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىر­ماسىنا سايكەس, كەلىسىم-شارت قىزمەتىندەگى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىنا قوسا بىلىكتىلىگى ءۇشىن ۇستەماقى تولەنەتىن بولدى. اسكەري اتاققا ىڭعايلاستىرۋ ارقىلى اقى تولەۋ ەنگىزىلدى. ەندى ءاربىر اسكەري قىزمەتشى ءوزىنىڭ كاسى­بي­لىگىن ارتتىرۋعا, اسكەري اتاعى مەن لاۋازى­مى­نىڭ وسۋىنە باسا نازار اۋدارادى. بۇگىندە قازاق­ستان ارمياسىنداعى اسكەري قىزمەت­شىلەردىڭ «الەۋ­­مەتتىك پاكەتى» تمد ارميالارى ارا­سىندا كوش باسىندا ەكەندىگى بەلگىلى. وعان اقتاۋ گار­ني­زونى اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن سالىنىپ جات­قان 240 پاتەرلى ەكى تۇرعىن ءۇي مەن 160 بولمەلى جاتاقحانا دالەل بولا الماق. دەمەك, كاپيتان-لەيتەنانت ق. ۋماروۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ديۆي­زيون­نىڭ اسكەري تەڭىزشىلەرىنىڭ دە قونىس تويىن توي­لايتىن كۇنى الىس ەمەس. ەندەشە, باتىس شەپتەگى تەڭىز شەكاراسى سەنىمدى قولدا دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. «جاۋىن­گەرلىك ەرلىگى ءۇشىن مەدا­لىنىڭ» يەگەرى كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن ۋماروۆ باس­قاراتىن اسكەري تەڭىزشىلەر ەلباسى – قارۋلى كۇش­تەردىڭ جوعارعى باس قول­باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قويعان كەز كەلگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ءازىر. ءجۇنىس ومار, پولكوۆنيك.   اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى: * كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەك­ارا­سىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, ەگەمەندىگى مەن ەكو­نوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاۋ. * اگرەسسوردىڭ شاپقىنشىلىعىنا لايىقتى تويتارىس بەرۋ, قارۋلى قاقتىعىستاردى وقشاۋلاۋ جانە الدىن الۋعا ات سالىسۋ. * پورتتىق ايماقتى, مۇناي تابۋ نىساندارى ورنالاستىرىلعان جاساندى ارالدار جانە پلات­فور­مالاردى قوسا العاندا سۋلى اۋدانداردى قور­عاۋ جانە كۇزەتۋ. * سۋ استى-ديۆەرسياسىنا قارسى قورعانىس جۇرگىزۋ. * قۇرلىقتاعى اسكەرلەردىڭ قيمىلىن تەڭىزدەن قامتاماسىز ەتۋ, تەڭىز دەسانتىن تۇسىرۋگە جاعداي جاساۋ, اسكەرلەر مەن ماتەريالدىق قۇرالداردى تاسىمالداۋ, تەڭىز مينالارىن ورنالاستىرۋ. * ەلىمىزدىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى كۇرەس مۇددەسىندە تەڭىزدەگى راديولوكاتسيالىق باقى­لاۋدى قوسا العاندا بارلاۋ قيمىلدارىن جۇرگىزۋ. * حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە سايكەس بىرلەسكەن قورعانىس بويىنشا كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىمەن بىرلەسكەن تاپ­سىر­مالاردى ورىنداۋ. * مۇناي قۇيىلعان جانە باسقا دا ازاماتتىق كەمەلەردى شىعارىپ سالۋ. * تەڭىزدە ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن ناۆيگاتسيالىق-گيدروگرافيالىق قامتاماسىز ەتۋ. * قازاقستان رەسپۋبليكاسى توتەنشە جاعداي­لار جونىندەگى مينيسترلىكپەن بىرلەسە تەڭىزدە ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرۋ. * قارۋلى كۇشتەردىڭ بولىمدەرى مەن قۇ­رامالارى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا دا اسكەرلەرى, اسكەري قۇرىلىمدارىمەن بىرلەسە وقۋ-جاتتىعۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ. * قر قم اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتىنىڭ بازا­سىندا اسكەري-تەڭىز ماماندارىن دايارلاۋ. * قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا تابيعاتتى قورعاۋ جانە باقىلاۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋ, سونداي-اق تەڭىزدەگى اپات نەمەسە ەكولوگيالىق اپاتتىڭ زاردابىن جويۋ بارى­سىندا كومەك كورسەتۋ.