قىزىر بابا كوشەسىندەگى قۋانىش

اقسەڭگىرلىكتەر حالقىمىزدىڭ سالت-داستۇرىنە ادال ەكەنىن ايگىلەدى التى الاشتىڭ بالاسى باس قوس­قان اقسەڭگىر اتتى اۋىلعا بيىل ءاز ناۋرىزدىڭ شۋاعى مولىنان قۇيى­لىپ­تى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى 20 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىستا كو­تە­رىلگەن ءار ەلدى مەكەندە 20 مىڭ ءتۇپ اعاش كوشەتىن ەگۋ باستاماسىن قىزۋ قۇپتاعان ولار كوكتەم مەرەكەسىندە وزگە دە كوپتەگەن مادەني شارالاردى جۇزەگە اسىردى. اتاپ ايتساق, اقسەڭ­گىر اۋىلىنداعى ورتالىق ستاديونعا 13 كيىز ءۇي تىگىلىپ, ارنايى ءىس-جوس­پارعا ساي ازىرلەنگەن شارالار كورى­نىسى ءدۇيىم جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىنەن شىققانى بىردەن كوزگە تۇسەدى. مۇسىلماندىق پارىزىن ادال وتەۋ ماقساتىندا مەككەگە ءۇش رەت قاجىلىق ساپار شەككەن ساۋىتاقىن قاريانىڭ جاسى بيىل توقسانعا كەلىپتى. اۋىلداستارىنا اق باتا ارناۋ­دىڭ رەتى, ارينە, وسى كىسىنىڭ ءجونى دەپ ۇيعارىلعانى, قانداي جاراسىمدى. جالپى, بۇل وڭىردە جاسى توقساننان اسقان قاريالار از ەمەس ەكەن. وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى ورىسبەك راحيموۆ, ءمۇتاش, ىنتىباي اتا, سارا, كەۋەرحان اپا ءتارىزدى سۇيەگى اسىل جان­داردىڭ قۇرمەتى ءوز الدىنا ءبىر بولەك. ال, التىن جانە كۇمىس القا تاعىن­عان ارداگەر انالار قاتارى 80-نەن اسىپ جىعىلادى. وعان ءبىر عانا مەلس پەن ماكەننىڭ شاڭىراعىنان ءوسىپ-ونگەن 16 بالانى قوسىڭىز. ول بولەك ايتىلىپ, جەكە جازىلاتىن تاقىرىپ. مىنە, كۇن شۇعىلاسىنا مولىنان ما­لىنعان بيىلعى مەرەيلى مەرەكەدە وسىناۋ ارداگەرلەردىڭ ءبارىن قۇرمەت­تەپ, ولارعا سىي-سياپات جاساعان, ار­داقتى انالارعا كاجەكەي كيگىزىپ, ورامال سال­عان اكىمدىكتىڭ ىقىلاسىنا جينالعان ەل ءدان ريزا. ناۋرىز – ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ساناعا سىڭىرەتىن ساليقالى مەيرام. سوندىقتان ءاربىر ءۇي ءوز دايىندى­عى­نا ساي ازىرلەگەن كورىنىستەرىن ورتاعا سالدى. قىز ۇزاتۋ, كەلىن ءتۇسىرۋ, قۇدا كۇتۋ, شىلدەحانا, بەسىك توي ءراسىمىن جاساۋ, تۇساۋكەسەر, سۇندەت توي سالتا­ناتىن ايشىقتاۋ نە دەگەن ونەگەلى داستۇرلەر دەسەڭىزشى. مارە-سارە بو­لىسقان جۇرتشىلىق, ءبىر-ءبىرىنىڭ ءمار­تە­بەسىن كەۋ-كەۋلەي كوتەرىسكەن اعاي­ىن. ەجەلگى سالتىن ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ قولىنا داۋىرلەتە تاپسىرىپ وتىرعان وسىنداي ورەلى ەلدىڭ ءوزىڭ دە ءبىر بولشەگى ەكەنىڭدى سەزىنگەندە, كەۋدەڭ­دى ەرەكشە سەزىم بيلەيدى ەكەن. بۇل كۇن اقسەڭگىرلىكتەر ءۇشىن ەستە قالارلىق بولدى. ماسەلەن, الدىن الا ارنايى ساتىلعان 300-دەن اسا لوتورەيا بويىنشا ۇتىس العاندار مارە-سارە. جۇلدەلەرى دە اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. توڭازىتقىش, تەلەديدار, كىلەم, ميكروتولقىندى پەش, ۇيا­لى تەلەفوندار, ۇتىك, تاعى باسقا ۇتىستار تىزبەسى جەتەرلىك. ءان ايتىپ, بي بيلەگەندەر دە سىيلىقتان قۇر قالمادى. ناۋرىز كوجە ىشۋدەن وتكەن جارىس ءتىپتى قىزىق. ساحنادان ءان اۋە­لەدى. التىباقاندا تەربەتىلگەن جاس­تار­­دىڭ الاۋلاعان جۇزىنەن نۇر شاشىلدى. الماتىدان ارنايى شاقىرىلعان ەسترادا ءانشىسى ەرمەك بالجىگىتتىڭ ونە­رىنە جەرلەستەرى ءتانتى كوڭىلمەن قول سوقتى. كوپتەن بەرى مۇنداي كەڭ كولەم­دى شارانى تاماشالاماعان اۋ­ىل ادام­دارىنىڭ شاتتىعىندا شى­نىن­دا شەك جوق. ءيا, ۇيىمداستىرا بىلسە, كوپ­شىلىكتىڭ جىلدا ءبىر كەلەر كوك­تەمگى ءتول قۋانىشىن ايتا جۇرەر­لىكتەي ەتىپ وتكىزۋگە ابدەن بولادى ەكەن-اۋ. اقسەڭگىر اۋىلى اسىل تۇقىمدى اقتىلى قوي وسىرۋدەن اتاعى اۋماققا كەڭ جايىلعان قۇتتى مەكەن ەدى. كەزىندە تىڭ يگەرۋ دۇرمەگىمەن ۇيىم­داستىرىلىپ, كەيىن مال شارۋاشى­لىعىن ورىستەتۋدە باعى جانعان. قا­زىر بۇل وكرۋگكە قاراستى اقسەڭگىر, جايساڭ, كوكدالا اۋىلدارى مەن جي­رەنايعىر تەمىر جول بەكەتىندە 704 اۋلا بار, وندا 6449 ادام تۇرادى. وسىندا ابدەن ورنىعىپ قالعان ورىس, ۋكراين, تۇرىك وتباسىلارىنا ءبىرلى-جارىمدى وزگە ۇلىستاردى قوسا ەسەپتەگەندە, وننان استام ۇلت وكىلدەرى مەكەن ەتەدى. دەنى ءوزىمىزدىڭ قازاقتار. سوڭعى جىلدارى موڭعوليادان, قى­تاي­دان, وزبەكستاننان كوشىپ كەلگەن قان­داستارىمىز قوسىلىپ, دەموگرا­فيا­­لىق احۋال مەيلىنشە تۇزەلە ءتۇسىپتى. وكرۋگتە 2 ورتا, ءبىر باستاۋىش مەك­تەپ بار. 17 شارۋا قوجالىعى ەڭ­بەك ەتەدى. حالىققا قىزمەت كورسە­تەتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك جانە ساۋدا نىساندارى تۇراقتى جۇ­مىس ىستەيدى. وتپەلى كەزەڭدەردىڭ ءتۇر­لى قيىنشىلىقتارىن باستان كەشىرگەن وكرۋگتەگى جالپى تۇرمىستىق جاع­داي جىل سايىن جاقسارا تۇسۋدە. ءما­سە­لەن, بيىل اقسەڭگىر اۋىلىنان با­لا­باقشا اشۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 46 ملن. تەڭگە قارالعان. قۇر قاڭقاسى عانا قالعان بۇرىنعى مادەنيەت ءۇيى­نە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزۋگە 85 ملن.تەڭگە بولىنسە, ور­تا­لىق كوشەگە تولىقتاي اسفالت ءتو­سەلمەك. جانە ءبىر ايتا كەتەتىن جاي, جىل سايىن كوكتەمگى سۋ تاسقىندارى كەزىندە اۋىلعا ايتارلىقتاي قورقى­نىش تۋدىراتىن ىرگەدەگى وزەن ارنا­سىن باتىسقا قاراي 400 مەترگە جىل­جىتۋ كوزدەلگەلى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ­تى. بيىل وسى ماقساتقا قاجەتتى 12 ملن.تەڭگە مولشەرىندە قارجى سۇرا­لىپ, اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ ال­عاشقى شارالارى قولعا الىنا باس­تاعانى قۋانىشتى جايت, ارينە. راس, وسىنىڭ ءبارى «بولار ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا» دەگەن حالىق قاعيداسىنان تىم الشاق كەتپەگەن. اۋدان اكىمى ماحاببات بيگەل­ديەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسى­رىلماق شارالار. جانە, وسى اۋىل­دىق وكرۋگتىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ءالىم­حان قوسباساروۆتىڭ دا ۇيىمداستى­رۋ­شىلىق قابىلەتىنە اۋىلداستارى ريزاشىلىق بىلدىرۋدە. تىڭ يگەرۋ كەزىندە تۇلەگەن اۋىل كوشەلەرى دە ءتۇپ-ءتۇزۋ. ورىسشا اتاۋلار ءوز ىڭعايىمىزعا ساي تۇزەلگەن. «شۇ­عى­لا», «وتان», «قىزىر بابا», الماتى, جامبىل, تاعى سولاي جال­عاسا بەرەدى. جاراسىمدى. اسىرەسە, قى­زىر بابا كوشەسىندەگى ناۋرىز قۋا­نىشى قىزىق­تىردى. داستارقان باسىندا ءتورت ۇر­پاقتىڭ وكىلى تۇگەل­دەي باس قوسقان. ورتا تولتىرعان ورالمان اعايىنداردان ءسوز العان وكەي ءۇرىمحان ۇلىنىڭ ءجۇ­رەك­جاردى لەبىزى ءتىپتى جان تەربەتەرلىك. – مەن موڭعوليادا تۋىپ-ءوسىپ, ەرجەتىپ, ءبىلىم الدىم. وتباسىن قۇراپ, ۇرپاق ءوسىرىپ, ەل قاتارلى ءومىر ءسۇر­دىم, 26 جىل ەڭبەك ەتتىم. قايتا قۇرۋ باستالىپ, «قازاقستاندا قازاق سانى از, كوبەيمەسە بولمايدى. سوندىقتان قازاقستانعا كوشۋ قاجەت» دەگەن ءۇن­دەۋ ارقاۋ بولدى دا, اتامەكەنگە بەت بۇردىم. اعايىن تۋىسقا بۇل پىكىرىمدى ايتىپ ەدىم, «تانىس-تۋىسىڭ جوق, بولماسا بۇرىن بارىپ كورگەن جەرىڭ ەمەس, كوشۋگە بولمايدى» دەپ ىمى­راعا كەلمەدى. ايتقانىمنان قايتپا­دىم. تۋ­عان-تۋىس, دوس-جاران, مال-م ۇلىك, ءۇي باسپانا, جۇمىس-مانساپتى تاستاپ, بو­لاشاقتى بولجاپ, اتامەكەنگە موڭ­عو­ليانىڭ ەڭ العاشقى كوشىن باستاپ, وتباسىمداعى 10 اداممەن كەلدىم. وقۋلىقتاردان اسىل ءسوزىن ەستىپ تانىعان جامبىل بابانىڭ كيەلى جەرىنە جەتۋدى ارمانداعانمىن. سودان دا بولار, قۇداي قولداپ, 1991 جىلى تامىز ايىندا 4 وتباسى كەلىپ, وسى اقسەڭگىر اۋىلىنا قونىستاندىق. ال­عاشقى كەزدە قيىنشىلىقتار بولدى. «جامانشىلىقتى امانشىلىق جەڭە­دى» دەگەن ءسوز راس ەكەن. ءتوزىم­دى­لى­گى­مىز­دىڭ ناتيجەسىندە اعايىن, تۋىس جي­نالدىق. قازىر تەك اقسەڭگىردىڭ ءوزىن­دە موڭ­عو­ليادان كەلگەن 60-تاي وتباسى بار. كيەلى جەردىڭ توپىراعىنان ءنار الىپ, ەل قاتارلى ءومىر ءسۇرىپ جا­تىر­مىز. زايىبىم مادەنيەت ەكەۋمىز دە زەينەتكەرمىز. ول دا مۇعالىم مامان­دىعىن العان. قىرىق جىل ۇستاز بولدىم. سوڭعى 15 جىلدا اقسەڭگىر ورتا مەكتەبىندە شاكىرت تاربيەلەدىم. وسىرگەن ۇل-قىزدارىمىزدان 15 نەمەرە, ءبىر شوبەرە سۇيدىك. تاعدىرعا ريزامىز, – دەيدى وكەي. ءيا, اقسەڭگىردەگى اعايىننىڭ ءبۇ­گىنگى باقىتى – وسىنداي اۋىزبىرلىك پەن ىنتىماقتا. ونى سۇتتەي ۇيىتىپ وتىرعان وكەيدەي ەل اعاسى اتانعان ەرلەردىڭ, مادەنيەتتەي اسىل انالار­دىڭ اق نيەت, شىن پەيىلدەرى. ەندەشە, التى الاشتىڭ بالاسى تۇگەل جي­نال­عان باق-بەرەكەلى, ىرىستى اق­سەڭ­گىر­دىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشا بەرسىن دەپ تىلەدىك. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى. ––––––––––––– سۋرەتتە: ناۋرىزدى تويلاۋ ساتىنەن.