انتاركتيدا ساپارى ءساتتى اياقتالدى

«تاۋەلسىزدىك ءپوليۋسى»  ەكسپەديتسياسى الماتىعا ورالدى وقىرمان ەسىندە بولسا, ءدال 1 جەلتوقسان كۇنى الماتى اۋە­جايىنان  ارنايى ەكسپەديتسيا انتاركتيداعا اتتانىپ كەتكەن-ءدى. اراعا 42 كۇن سالىپ «تاۋەلسىزدىك ءپوليۋسى» ەكسپەديتسياسى امان-ەسەن الماتى اۋە­جايى­نا سارسەنبى كۇنى تاڭ الدىندا ۇشىپ كەلدى.    وڭتۇستىك قيىردان ءوز­دە­رى­نە اماناتتالعان تاپ­سىر­ما­­لاردى ابىروي­مەن ورىنداپ ورالعان ەكسپەديتسيا ءمۇ­­­شە­لەرىن ادەت­تە­گىدەي باق­­ وكىلدەرى مەن  ەكس­پە­دي­تسيا­­ مۇشەلەرىنىڭ ەڭ جا­­قىن­­ ادامدارى قارسى ال­دى. وتانداستارىمىزدى تا­­عا­ت­­سىزدانا كۇتكەندەر ار­ا­­­- سىن­­دا قازاقستان حال­قى اسسام­­­­­­­بلەياسى مەن قازاقستان­ ۇلت­تىق گەوگرافيا قو­­عا­­­مى»­ رەسپۋبليكالىق قو­­عام­­­دىق ءبىر­لەستىگىنىڭ (Qazaq­Geo­graphy) وكىلدەرى بول­دى. اۋەجايعا كەلگەندەر كو­مان­دا كوشباسشىسى, بەل­گى­لى الپينيست ماعجان ساعىم­باەۆتى, تانىمال سپورتشىلار ءىلياس عالىمبەكوۆ, يۋري يۋشين  مەن داۋلەت ءشارىپوۆتى قۋانا قۇتتىقتادى. كوزى قا­راق­تى وقىرمان ءاۋ باستا ەكس­­پەديتسيانىڭ قۇرامىندا 7 ادام بار بولعانىن بىلسە كە­رەك. انتاركتيدانى بەتكە ال­عان قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىر بولىگى 23 جەلتوقساندا ءوز ءمىن­دەتتەرىن ورىنداپ, قايتىپ كەلگەن بولاتىن. ەكسپەديتسيا قۇرامىنداعى العاشقى توپتىڭ مۇشەسى ارمان بايمۇحامەدوۆ وزدە­رى­نە جۇكتەلگەن تاپسىرمالار­دى تيا­ناقتى تۇردە جۇزەگە اسى­ر­عانىن ايتتى. – ءبىزدىڭ توپ الماتىعا 23 جەلتوقساندا كەلىپ قون­­­دى. بۇل ەكسپەديتسيا نە­گى­زى­­نەن عىلىمي-زەرت­تەۋ جۇ­مىس­­تا­رىمەن اينا­لىس­قان­ىن ءبى­لە­سىزدەر. ال ءبىز­دەن كەيىن سا­پار­لارى جال­عاسقان, كەشە 11 قاڭ­­تاردا عانا قازاقستانعا قاي­تىپ ورالعان توپ­قا 16 جەل­توق­ساندا ەل ءتاۋ­ەل­­سىز­دىگى توي­­لانىپ جات­قان كەزدە مەم­­­لەكەتتىك تۋى­مىز بەن قازاق­­ستان حالقى اسسام­­- ب­لەيا­­­­سىنىڭ بايراعىن ان­تار­­ك­- تي­دانىڭ ەڭ قۇزار شى­ڭى – ۆين­سون بيىكتىگىنە قاداۋ جۇك­­­تەلگەن بولاتىن. ال مەن س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق مەدي­تسي­نالىق ۋني­ۆەرسيتەتى اتىنان قازاق­­ستان ۇلتتىق گەوگرا­فيا قو­عا­مىنىڭ مۇشەسى رەتىن­دە جول­­عا شىقتىم. بۇل ساپار­عا ءۇل­­كەن ىرىكتەۋ جۇرگەن. جاس عا­لىم­دار وزدەرىنىڭ زەرت­تەپ ءجۇر­گەن عىلىمي جو­با­ل­ا­- ­رى ارقىلى قازگەو ۇيىم­­داس­­تىرعان بايقاۋعا قا­تىس­تى. تاڭداۋ بىزدەرگە ءتۇس­تى. ءبىز­­دەر انتاركتيدا قۇر­لى­عىن­­­د­ا ميكروبيولوگ ءاليا ەر­نا­زاروۆامەن بىرگە الدىن-الا ما­قۇلدانعان عى­لىمي جوبا­لار بويىنشا زەرتتەۋلەر ءجۇر­گىزدىك. ەكس­ترەمالدىق جاع­­دايدا اتموسفەرانىڭ ادام اع­­زا­­­سىنا اسەرىنە قاتىستى سى­ناق­­­تار جاسالدى. بۇل ساپار ءوزىن ءوزى تولىعىمەن اقتادى دەپ ويلايمىن. قازىر ءوزىمىز جي­­ناعان مالىمەتتەر بويىن­شا ءبىرىنشى ەسەپ بەردىك. اق­پان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي, ات­قارىلعان عىلىمي جوبالار بويىنشا تەك قازگەو-عا تو­­لىقتاي ەسەپ بەرەمىز. سول سياق­­تى سۋعا قاتىستى دا قى­زىق­­تى مالىمەتتەر جينالدى. بۇل جوسپاردا قارالماعان جو­­با بولاتىن. مۇمكىندىگىنە قا­­راي مۇنى دا زەرتتەۋلەرگە قو­­سۋ قاراستىرىلۋدا, – دەدى ەپي­­­­دەميولوگ دارىگەر ارمان بايمۇحامەدوۆ. سول سياقتى ەكسپەديتسيا ءمۇ­­شەلەرىنىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوزىن­دىك عىلىمي جۇمىستارى بار بولعانىن ايتا كەتەلىك. ياع­ني, ەكسپەديتسيا اياسىندا ەكولوگيا, بيولوگيا جانە ادام فيزيولوگياسى بويىنشا دا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلگەن. ءاري­نە, ايدان استام ۋاقىتتا ادام اياعى تيە بەرمەيتىن ان­تار­­­كتيدا ماتە­ريگىندە قاز­گەو كومانداسى ءتۇر­­­لى قيىن­­شى­­­­لىقتارعا توتەپ بەر­گە­نىن ماق­­تانىشپەن اتاپ ءوت­كەن ءجون. ابدەن شىنىققان, ۇزاق تا قاۋىپتى ساپارعا ما­شىق­تان­عان سپورتشىلارىمىز بەن جاس زەرتتەۋشىلەرىمىز وسى­نىڭ ءبارىن ەڭسەردى. وسىلايشا قازاقستاننان باس­تاۋ العان «تاۋەلسىزدىك پو­ليۋسى» ەكسپەديتسياسى ەۋروپا مەن وڭتۇستىك افريكانى باسىپ ءوتىپ, ءچيليدىڭ پۋنتا-ارەناس قالاسىنا ايالداپ, ءوز­دە­رىنە بە­رىلگ­ەن تاپسىرما­لار­دى تۇگەل ورىنداپ, تۋ­عان ەلگە ورالدى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى