جوعارى وقۋ ورىندارىن اككرەديتتەۋ

الەمدىك دەڭگەيدەگى سەرپىلىس اكەلەدى اككرەديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىگى (ارتا) – جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەۋروپالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ (ENQA) تولىققاندى مۇشەلىگىن العان ءبىرىنشى قازاقستاندىق اگەنتتىك بولىپ وتىر. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى مەرەكەسى قارساڭىندا بريۋسسەلدەن ءبىزدىڭ اگەنتتىكتىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەۋروپالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ (ENQA) تولىق مۇشەسى مارتەبەسىن العاندىعى جايىندا جاقسى جاڭالىق كەلدى. بۇل وتە ماڭىزدى وقيعانىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەرەيتويىمەن تستسسايكەس كەلۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ارتا-نىڭ ENQA مۇشەلىگىنە سەرپىنى ءوز­دى­گىنەن بولعان ۇدەرىس ەمەس ەكەن­دىگى دە بەلگىلى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبى­رىن­شى كۇنىنەن باستاپ بىلىمگە تە­رەڭ ءمان بەرىپ, تەگەۋرىندى جۇمىستارعا ۇيىتقى بولۋىنىڭ ناتيجەسى دەر ەدىك. ساپانى قامتاماسىز ەتۋدىڭ نە­گىزگى ەۋروپالىق جەلىسىنە قا­زاقستاندىق ۇيىمنىڭ ەنۋى ءۇل­كەن جەتىستىك قانا ەمەس, نا­رىق­تىق قاتىناستار مەن جەكە سەكتوردى دامىتۋداعى وڭ وزگەرىستىڭ قورىتىندىسى دا دەۋىمىز كەرەك. زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جۇيەلى جولعا قويىپ, قارجىلاندىرۋ مەن باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ قازىرگى زامانعى مازمۇنىن جانە وقىتۋ ءادىس­تەمەسىن جەتىلدىرۋ, سترا­تە­گي­يالىق باع­دارلامالاردى ەۋروپالىق ءبى­لىم بەرۋ كەڭىس­تى­گىمەن ۇيلەستىرە وتى­رىپ, وقۋدىڭ كرەديتتىك تەح­نولوگياسى مەن يكەمدى قۇ­رى­لىمدارىن, اكادەميالىق ۇتقىرلىق جانە كوپتەگەن باسقا دا ءپرينتسيپتى جاڭالىقتاردى ەنگىزبەي ماقساتقا جەتۋ ەكىتالاي. ياعني, بۇل ەكى ونجىلدىقتا بەلسەندى ىزدەنىستى تالاپ ەتكەنى انىق. وسى ءبىر ۇدەرىس مەملەكەتتىك ات­تەس­تاتتاۋدىڭ ورنىن باسىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىن تاۋەلسىز اككرەديتتەۋ تەتىگىن قالىپتاستىردى. بۇل باقىلاۋ ادىستەرىن جانە ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە تىكەلەي بايلانىستى بولدى. ەلىمىز 2011 جىلى بولون ۇدەرىسىنە قوسىلعاننان كەيىن بۇل ءىس رەسمي تۇردە باستالدى. سودان بەرگى 5 جىل ىشىندە ءبىز كوپ تاجىريبە جينادىق, پراكتيكا جۇزىندە راسىمدەردى جەتىلدىردىك. ءسويتىپ, ءبىز ناقتى ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن جۇمىستارعا قول جەتكىزدىك دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز. ارتا ءۇشىن ەۋروپالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيلەردە رەسمي مويىندالۋ ءتۇيىندى ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا حالىقارالىق جەلىلەرگە قوسىلۋ جۇمىستارى اگەنتتىكتى قۇرعان ساتتەن باستالدى. 2011 جىلدان باستاپ ارتا جوعارى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ حالىقارالىق جەلىسىنىڭ (INQAAHE) تولىق مۇشەسى بولدى. ول جەلى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تەورياسى مەن تاجىريبەسى سالاسىندا ارەكەت ەتەتىن 300-گە جۋىق ۇيىمنىڭ بەدەلدى دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىعى بولىپ سانالادى. ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ءارتۇرلى ءادىس-تاسىلدەرمەن جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتسەك دەيمىز. دەگەنمەن, ونىڭ ءبارى ءبىر ماقساتقا قول جەتكىزۋگە ۇمتىلاتىن, ساپا كەپىلدىگى جونىندەگى اگەنتتىكتەر بولعان جوق. سونىمەن قاتار, 2015 جىلدان باستاپ ارتا 29 ەلدى قام­تيتىن, بەدەلدى ەۋروپالىق جەلىلەردىڭ ءبىرى: CEENQA – ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى ءبى­لىم بەرۋ سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اگەنت­تىكتەر جەلىسىنىڭ تولىق مۇشەلەرى قاتارىن تولتىردى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى, ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە, ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپادا جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. اتالمىش ۇيىمدى قۇرۋ بويىنشا قۇرىلتاي 2000 جىلى بريۋسسەلدە ءوتتى. ENQA جانە ونىڭ مۇشەلەرى ءوز قىزمەتىندە بولون ۇدەرىسىنىڭ رەسمي قۇجاتى بولىپ تابىلاتىن جانە ەۋروپا كەڭىستىگى ەلدەرىنىڭ ءبىلىم مي­نيستر­لەرى كونفەرەنتسيالارىندا بەكىتىلەتىن «جوعارى ءبىلىمنىڭ ەۋروپالىق كەڭىستىگىندە ساپانى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ستاندارتتارى مەن نۇسقاۋلىعىن (ESG)» باسشىلىققا الادى. بۇل ENQA-نىڭ باسقا حالىقارالىق اككرەديتتەۋ جەلىلەرىنەن باستى ءبىر ايىرماشىلىعى دەۋگە بولادى. قازاقستان 2010 جىلى بولون ۇدەرىسىنە قوسىلعاندىقتان, ءبىز ءۇشىن ENQA تاسىلدەرى مەن ادىستەرى ايقىنداۋشى باعدار بولۋى ءتيىس. ال ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ENQA تالاپتارىنا سايكەستىگىنىڭ ونىڭ وسى سالاداعى الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەستىگىن بىلدىرەدى. ENQA ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيە­لە­رىن­دە رۋحاني مادەنيەتتى تەرەڭ ءبى­لۋدى ماقساتتى تۇردە جاقتايدى ءجا­نە جاعداي جاسايدى. سونىمەن ءبىر­گە, جوعارى مەكتەپتەردى دامى­تۋدا ۇلتتىق مۇددە ەسەپكە الىنادى. ءبىلىم بەرۋدىڭ ءارتۇرلى جۇيەلەرىنە اشىقتىق ساقتالادى. وندا ەل تاۋەلسىزدىگى, ىنتىماقتاستىق, ادالدىق سياقتى باستى قۇن­دى­لىق­تار بەرىك ۇستالىنادى. ENQA قالىپتاسۋ جولىندا كۇردەلى كەزەڭدەردەن ءوتتى. ءبۇ­گىن­دە ول بولون ۇدەرىسىندەگى ەڭ ىق­پالدى ۇيىمداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. الەمدەگى 28 ەلدىڭ 49 اگەنتتىكتەرى ENQA-نىڭ تولىققاندى مۇشەسى. ال 25 ەلدىڭ 53 ۇيىمدارى ۇلەستەس مارتەبەگە يە بولىپ تابىلادى. ارتا ENQA-نىڭ تولىق­قان­دى مۇشەلىگىن العان 49-شى ۇلتتىق اگەنتتىك. وسىنداي مارتەبەنى قازاقستاندا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە ءبىرىنشى بولىپ يەلەندى. ارينە, بۇل اگەنتتىك قىز­مەت­­كەرلەرىنىڭ عانا ەمەس, سون­داي-اق, ارتا ساراپشىلار قوعامداستىعىنىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ, اككرە­ديتتەۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى قا­تىسىپ جۇرگەن بارلىق مۇددەلى تا­راپ­تاردىڭ ەڭبەگى دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار, بۇل جوعا­رى مارتەبە ارتا-عا قا­زاقستان­دا, بولون دەكلاراتسياسىنا قول قويعان باسقا دا ەلدەردە, سونداي-اق, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە جوعارى وقۋ ورىندارىن حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. حالىقارالىق اككرەديتتەۋ قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا باسەكەلەستىك الاڭىندا ءوزىن الدەقايدا جوعارى كورسەتۋگە, شىنايى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ۇسىنىلاتىن ءبىلىم بەرۋدىڭ مارتەبەسى مەن سايكەستىگىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءبىر جاعىنان, جوو تۋرالى قوعامدىق پىكىردى جاق­سار­تۋعا, تالانتتى جاستاردى مولىنان تارتۋعا, ال ەكىنشى جاعىنان, ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورگانىنىڭ بەدەلىن نىعايتۋعا جانە ءبىزدىڭ اگەنتتىك قىزمەتىنە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ەۋروپالىق جەلىلەرگە تولىق مۇشە بولىپ تانىلۋ ارقاسىندا ءبىز اككرەديتتەگەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى مەن ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارى حالىقارالىق ءمار­تەبەگە يە بولادى. ءبىز وسى قول جەت­كىزگەن جەتىستىكتەرىمىزبەن توق­­تاپ قالمايمىز. ەندى اگەنتتىك جو­عارى ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قا­ماتاماسىز ەتۋدىڭ ەۋروپالىق ءتى­زىلىمىنە (EQAR) كىرۋدى الدىنا ماقسات ەتىپ قويىپ وتىر. اتالمىش تىزىلىمگە ەنۋ شارتتارىنىڭ ءبىرى ENQA-عا تولىق قۇقىلى مۇشەلىك بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ اگەنتتىك تولىق مۇشەلىك تۋرالى شەشىمىن قابىلدار الدىندا ENQA ۇيىمداستىرعان سىرتقى تەكسەرۋدەن ءساتتى ءوتتى. وسى تەكسەرۋدىڭ ماڭىزدى ءنا­تيجەلەرىنىڭ ءبىرى – ارتا ESG ستاندارتتارىن تابىستى جانە دايەكتى تۇردە باسشىلىققا الىپ وتىراتىنى دالەلدەندى. ايتا كەتەلىك, ESG ستاندارتتارى اگەنتتىك قىزمەتىنە ستەيك­حول­دەر­لەردى كەڭىنەن تارتۋدى, كو­مي­­سسيا قۇرامىنا حالىقارالىق سا­را­پشىلاردى قوسۋدى كوزدەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ساپانى سىرتقى باعالاۋدىڭ اشىقتىعىن قام­تاماسىز ەتەدى. وسى ماقساتپەن ارتا قۇرامىندا جو­­عارى مەديتسينالىق, تەحنيكا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ بويىنشا ساراپتامالىق كەڭەستەر, سونداي-اق, اپەللياتسيالار مەن شاعىمداردى قاراستىرۋ بويىنشا كوميسسيا قۇرىلدى. بۇل رەتتە اپەللياتسيا مەحانيزمى ارتا-نىڭ اككرەديتتەۋ راسىمدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن, ساپانى باعالاۋ ۇدەرىسىنە قاتىساتىن بارلىق تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ەرىكتىلىك قاعيداتىنا نەگىز­دەل­گەن اككرەديتتەۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ولشەم ارتا اككرەديتتەۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىنە, ياعني اككرەديتتەۋ جونىندەگى شەشىم قابىلدايتىن ادامدارعا دەگەن سەنىم بولىپ تابىلادى. ولارعا قويىلاتىن تالاپتار ايتارلىقتاي جوعارى: كاسىبيلىك جانە عىلىمي, اكادەميالىق نەمەسە كاسىبي قوعام­داستىقتا جاق­سى ابىروي-بەدەلگە يە بولۋى كەرەك. تەك وسى جاعدايدا عانا اككرەديتتەۋ بويىنشا شەشىم تاۋەلسىز جانە وبەكتيۆتى نەگىزدى سەنىمدى تۇردە قامتاماسىز ەتەدى. تاعى ءبىر قاعيدالى اسپەكتىگە كوڭىل بولمەۋگە بولمايدى. ول قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ۇلت­تىق جۇيەسى 2017 جىلدان باس­تاپ حالىقارالىق اككرەديتتەۋ راسىمىنە ءمان بەرەتىن دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا ءوتۋ نيەتىنە بايلانىستى. 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنگەن «ءبىلىم تۋرالى»  زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن ءوتۋى كەرەك. بۇل جاۋاپتى جۇمىس, ياعني ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ەۋروپالىق جەلىلەردىڭ تولىق مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن شەتەلدىك نەمەسە ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورگاندارىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بارلىق اككرەديتتەلەتىن جوعارى وقۋ ورىن­دارى زاڭ جۇزىندە بەكىتىلگەن. الينا جۇماعۇلوۆا, اككرەديتتەۋ جانە رەيتينگتىڭ تاۋەلسىز اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى