ەۋرازياعا اشىلعان مىڭجىلدىق قاقپا

مەن كورگەن الماتى وتە ادەمى قالا, اسىرەسە, جازدا. ىلە الاتاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان شاھاردىڭ كەز كەلگەن جەرىندە تۇرىپ, باسىڭ­دى كوتەرسەڭ, شىجىعان ءشىل­دە­دە دە ۇشار باسىن مۇز باس­قان تاۋلاردى كورەسىڭ. الا­تاۋ شاتقالدارىنان اساۋ­لا­نا اققان مۇزداي سۋ ال­ماتى اۋا­سىن سالقىنداتا سار­قى­رايدى. مۇنان دا بولەك, 130 ۇلتتان قۇرالعان شاھار­دىڭ تاتۋ تۇرعىندارى سياق­تى, قالانى كومكەرگەن جايقالعان اعاشتار ونىڭ اجارىن اشا تۇسەدى. ايتقانداي, ءدال وسى جول­داردى مەن اياقتالعان جىلدا كورەيا­دا كورەي, اعىلشىن, جاپون, قىتاي تىلدەرىندە كۇن سا­يىن جارىق كورەتىن «ادجۋ بيزن­ەس دەيلي» حالىقارالىق ءىس­كەر­لىك گازەتىندە جازدىم دا. وسى ماقالام 2016 جى­لى 24 قاراشادا كورەي ءتىلىن­دە جارىق كوردى. ەندى ما­قالام­نىڭ مازمۇنىن بۇزباي, قازاق­ستان­داعى ەڭ تارالىمى ۇلكەن گازەتكە ەلشى رەتىندە دوستىق نيەتپەن ۇسىنىپ وتىرمىن. مۇنداي سۇلۋ سيپاتتى, شە­جى­­ر­ەلى الماتى تاۋەلسىز قا­زاق­­­­ستان مەن جاڭا تاريح­ت­ىڭ كۋا­لىگى ىسپەتتەس. قازاق­ستان بۇ­عان دەيىن دە ەكى رەت استا­نا­سىن اۋىستىرعان. قازاق اسسر-ءىنىڭ تۇڭعىش استاناسى قىزىل­وردا بولسا, 1927 جىلى بۇل ستاتۋس الماتى قالاسىنا كوشىپتى. قازاقستان 1991 جى­لى تاۋەل­سىزدىككە قول جەت­­­كىز­­گ­ەننەن كەيىن, ايماق­تار­دى ءبىر­كەلكى دامىتۋ ماق­ساتىن­دا ەلورداسىن قازىرگى استانا قالا­سىنا اۋىستىرعان. الاي­دا, الماتى اكىمشىلىكتىك قالا دارەجەسىنەن ايىرىل­عانى­مەن, بۇل مەملەكەتتىڭ ءما­دە­ني جانە قارجىلىق-ەكو­نو­مي­كالىق ورتالىعى سانا­لادى. وڭتۇستىك مەگاپوليستىڭ 1 ميل­­­­­­ليون 700 مىڭ تۇرعىنى بار, قا­زاق­ستاننىڭ ءىجو-ءنىڭ 22 پايى­زىن بەرەدى. رەس­پۋب­ليكا بويىنشا ساۋدا-سات­تىق كولەمىنىڭ 41 پايى­زىن قۇرايدى. الماتىدا قارجى­لىق ينستيتۋتتاردىڭ 90 پا­يى­زى ورنالاسقان. اقش, رە­سەي فەدەراتسياسىنىڭ, قحر, گەر­مانيا ەلدەرىنىڭ باس كون­سۋل­دىقتارى دا وسىندا. اسا بە­دەلدى بۇۇ, ەقدب, يۋنەسكو, بۇۇدب, حۆق, ەقىۇ, اوسشك سياقتى حا­لىق­­­ارا­لىق ۇيىمدار­دىڭ كەڭ­­­سە­­­لەرى دە الماتىدا ورنالاسقان. مەن قالا كوشەلەرىمەن ءجيى قىدىرامىن. سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداعى ەلەكترون­دىق تابلو­لار­دان, اۆتو­بۋس­تاردان, ءتىپتى كىشى­گىرىم دۇكەن اينەك­تەرى­نەن دە الماتىنىڭ جاڭا لوگوتيپىن ءجيى كوزىم شالادى. وندا 1000 سانى مەن الاتاۋدىڭ كەلبەتى, قىزىل الما, كۇن شاپاعاتى سياقتى اتريبۋتتار بەينەلەنگەنىن كورىپ ءجۇرمىن. كەيىننەن بىلگەنىم: بۇل لوگو­تيپ ەڭ ۇزدىك نىشان رەتىندە «ال­م­اتى­نىڭ 1000 جىل­دى­عى» باي­قاۋىندا ۇزدىك اتان­عان ەكەن. وسى بايقاۋدان باستاۋ العان بۇل شاھاردىڭ 1000 جىلدىعى يۋنەسكو كولە­مىندە كەڭىنەن اتاپ ءوتىل­دى. قالا اكىمشىلىگى وسى حالىق­ارالىق ۇيىممەن بىرىگىپ, تاماشا مەرەيتويلىق شارا­لار ۇيىمداستىردى. بۇل – مەرە­كەنىڭ تاريحي ءمانى وتە جوعارى. قازاقستان ءوز تاۋەلسىز­دى­گى­نە قول جەتكىزگەننەن كە­يىن تاريحىن قالپىنا كەلتى­رىپ, ادەبيەتى مەن مادە­نيە­­تىن زەرت­تەپ, مەملە­كەت تۇتاس­تى­عى­نا سايكەس­تەن­دىرۋگە كوپ كۇش-قۋات, قارا­جات پەن قاجىر جۇمسادى. ءناتي­جەسىندە 2014 جىلى «الماتى حالىقارالىق مادەني فورۋمىندا» ءبىرىنشى قارار قابىلدانىپ, ياعني الماتىنىڭ جاسى تۋرا­لى يۋنەسكو اتىنا ءۇن­دەۋ جازىلدى. كەلەسى جىلى-اق يۋنەسكو اياسىندا 2016 جىلى اتاپ وتىلەتىن مەرەي­توي­لىق داتالارعا الماتىنىڭ 1000 جىلدىعى قوسىلدى. ارينە, قالالاردىڭ ءدال جاسى قاشاندا داۋلى ماسە­­لە. بىراق الماتىنىڭ جاي­لى كليماتى مەن گەو­گرا­فيا­لىق ورنالاسۋىنا قا­راپ, مۇندا الىمساقتان, ەجەلگى زامانداردان-اق ادام­دار ءومىر سۇرگەنىن ءتۇيسى­نە­سىڭ. جانە مۇنى ءبىزدىڭ ءداۋى­رىمىزگە دەيىنگى VII عاسىر­لار­دا وسى جەردە ءومىر ءسۇر­گەن سكيفتەردىڭ تاريحي زەرت­تەۋ­لەرى دە دايەكتەيدى. وعان قوسا, 1969 جىلى ءبىر توپ قازاق عالىمى ەسىك قورعانىنان التىن ادامدى تاپقان. بۇل ال­تىن كيىمدى ادام سول زا­مان­دارداعى مادەنيەتتىڭ جار­قىن ايعاعى. سول سياقتى ۇلى جىبەك جولى بويىندا, ياع­ني كىندىك ازيادا, ەۋرازيا ور­تا­لىعىندا دامىعان ەجەلگى مادەنيەتتىڭ بولعانى داۋسىز. عالىمداردىڭ ءمالىم­دەۋىن­شە, ح عاسىردىڭ ءوزىن­دە مۇندا مايدا ءوندىرىس, اكىمشىلىكتىك باسقارما, ساۋدا-ساتتىق پەن مادەنيەت, قالا­نىڭ قىزمەتتىك قۇرى­لى­مى بولعان. دەمەك, بۇل ح عا­سىر­دان باستاپ ءحى عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا جانە تۇركىستان اۋماعىندا ءداۋىر كەشكەن قاراحانيد اۋلەتى كەزىندە الماتى شاھارى بولدى دەگەن ءسوز. الايدا, مۇنى ايعاقتايتىن تاريحي قۇجات­تىق دەرەكتەر از بولعان­دىقتان, تۋرا 2016 جىلى الما­تىعا 1000 جىل بولادى دەپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان قا­زىر عالىمدار قالانىڭ جا­سىن ءالى دە زەرتتەۋدە. دەمەك, قالانىڭ جاسى مىڭ جىل­دان دا تەرەڭدە بولۋى بەك مۇمكىن. ال قازىرگى زاماناۋي ال­ماتى 2012 جىلدان بەرى ءداس­تۇرلى تۇردە «حالىقارا­لىق يننوۆاتسيالىق فورۋم» وتكىزىپ كەلەدى. ماقسات – قالا­نىڭ دامۋىنا ورتالىق ازيانىڭ نازارىن اۋدارىپ, الماتىنى الەمدىك ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالدىرۋ. ءوزىم دە V يننو­ۆاتسيالىق فورۋمعا قاتىس­تىم. مەندەگى وسى قالا­عا دەگەن قۇر­مەت ونىڭ دامۋى­نا, الەمدىك دەڭگەيدەگى قالاعا اينالۋىنا, بيزنەس پەن ءومىر سۇرۋگە جايلى بولۋعا ۇلەسىمدى قوسسام دەگەن قۇلشىنىسىمدى وياتتى. الماتى ەۋرازيانىڭ ءوازيسى رەتىندە بيىل وتەتىن ۋني­­ۆەرسيادا مەن استاناداعى ەكسپو-دان كەيىن الەم نازارىن وزىنە اۋدارادى. جاڭا جىبەك جولى بويىندا ەۋروپا مەن ازياعا اشىلعان الىپ قاقپا رەتىندە ءوز ورنىن اي­شىق­تاي تۇسەتىنىنە سەنەمىن. چجون سىنگ مين, كورەيا رەسپۋبلي­كاسى­­نىڭ الماتى­داعى باس كون­سۋل­دى­عىنىڭ باس كونسۋلى الماتى