مۇعالىم قانداي بولۋى كەرەك؟

ءبىز بۇگىنگى تاڭدا عىلىم مەن تەحنيكا دا­مىعان, ونەر-ءبىلىمنىڭ ءتۇرلى سالاسىن­دا تىڭ جاڭالىقتار اسا قارقىندى ءۇر­دىس­پەن اشىلىپ جاتقان قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. دەمەك, وسىنداي قو­عام­دا زامانىنا ساي ۇرپاق ءتار­بيە­لەپ, جە­تىلدىرىپ شىعارۋ ءۇشىن جان-جاق­تى ءبى­لىم جانە تاربيە بەرۋمەن اينالى­سۋ وتە جاۋاپكەرشىلىكتى ءىس ەكەندىگى بار­شا­مىز­­عا ايان. «ءتالىم-تاربيە مەن وقىتۋ ءىسى­­نىڭ ناتيجەسى ءىس-ارەكەتتەردەن گورى مۇ­­عالىمدەرگە كوبىرەك تاۋەلدى», دەگەن  ى.­ال­­تىن­­ساريننىڭ كورەگەندىكپەن ايتقان ءپى­­كى­رى­نىڭ قازىرگى ۋاقىتتا دا ماڭىزدى بولىپ وتى­رعانى شىندىق. ۇستازدار بالالارعا تەك ءبىلىم بەرۋمەن عانا شەكتەلمەي, سونىمەن قاتار, ولاردىڭ دەنى ساۋ, اقىل-ويى تولىسقان, ىزگى نيەتتى, مادەنيەتتى دە ادەپتى, دۇنيەتانىمى جوعارى تۇلعا رەتىندە كەمەلدەنۋى ءۇشىن بەرەر تاربيەنىڭ ىقپالى دا زور بولماق. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, مۇعالىمنىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىن رۋحاني دامىتا وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق ىزدەنىسپەن جۇمىس ىستەپ, وزگەگە ونەگە بولارلىقتاي تۇلعا بولۋى شارت. ەندەشە, زامانىنا لايىق مۇعالىم بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ مەنىڭشە, قازىرگى زامانعا لايىق مۇعالىم بولۋ ءۇشىن بىرنەشە ءتۇرلى قاسيەتتەر اركەز ءبىزدىڭ بويىمىزدان تابىلىپ وتىرۋى ءتيىس. ول ءۇشىن مۇعالىم مەيىرىمدى دە قامقور جانە تالاپ قويا ءبىلۋى كەرەك, ۇستاز بەن شاكىرت اراسىندا ىنتىماقتى قارىم-قاتىناس ورنىعۋى ءتيىس, مۇعالىم مەن وقۋشى ءبىر-بىرىنە قۇرمەتپەن قاراۋى كەرەك, مۇعالىم ءوز كاسىبىنىڭ مامانى بولۋمەن بىرگە, وزگە دە پاندەردى جاقسى مەڭگەرۋى قاجەت. سەبەبى, بالالار ءوز مۇعالىمىن «ءبارىن بىلەدى» دەپ ويلايدى. سول ءۇشىن دە مۇعالىمنىڭ بىلىمىنە ەشقاشان شەك كەلتىرمەيدى. اتاقتى پەداگوگ ا.سۋحوملينسكي «وقۋ­شى­­لاردى ورتاق ينتەللەكتىلىك, اقىلاقتىق, ەستە­تيكالىق, قوعامدىق-ساياسي مۇددەلەر ءبىرى­ك­ت­ىرەدى», دەيدى. شىنىندا دا مۇعالىم ءوز ۇلگىسى ارقىلى عانا وقۋشىنى تالپىندىرا الادى. مۇ­عالىمنىڭ بالالار الدىنداعى بەدەلى جوعارى, بەي­نەسى جارقىن بولۋى ءتيىس. ياعني, مۇعالىمنىڭ بالالار الدىندا ءاربىر سويلەگەن ءسوزى, جاساعان ءاربىر ءىس-قيمىلى, ءتىپتى كيگەن كيىمى, ءجۇرىس-تۇرىسىنا دەيىن وقۋشىلارعا ۇنامدى نەمەسە ۇنامسىز جاعىنان قايتسە دە ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىراتىندىعى داۋسىز اقيقات. مۇعالىم پسيحولوگ تا بولا ءبىلۋى كەرەك.  الدىمىزعا كەلگەن ءاربىر بالانىڭ مىنەز-قۇلقىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ, سوعان سايكەس تۋرا شەشىم قابىلداپ, ولارمەن ءجيى-ءجيى سۇحبات وتكىزىپ, سىرلاس دوسىنداي جاقىندىق تانىتىپ, ىستىق ىقىلاسپەن اقىل-كەڭەس ايتىپ, كوڭىل-كۇيلەرىن يگەرە بىلسەك, دەمەك, ءتارتىبىن جاقسارتىپ, وقۋعا ىنتالاندىرا بىلەمىز. مۇعالىم وقىتۋداعى زاماناۋي وزىق تەحنولوگيانى ءتيىمدى پايدالانۋى, ءبىلىم سالاسىنداعى سوڭعى جەتىستىكتەردى وقۋشىلارعا دەر كەزىندە جەتكىزىپ, ورتاق يگىلىككە اينالدىرا بىلۋگە ىنتالى بولعانى ءجون. سوندا عانا تاربيەلى دە ءبىلىمدى ۇرپاق ءوسىرىپ, ەلىمىزگە قىزمەت ەتەتىن ازامات قالىپتاستىرىپ شىعارامىز. جالپى, ءبىلىم نەگىزى باستاۋىش سىنىپتان قالانادى. سوندىقتان باستاۋىش سىنىپ مۇ­عالىمدەرىنە بۇل باعىتتا جوعارى تالاپ قوي­ىلۋى دا زاڭدى. مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان ءار بالانىڭ كەلەشەگى وزىمىزگە باي­لا­نىستى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ۇستازدىق قىز­­­مەتتە بوساڭسۋعا بولمايدى. سەبەبى, قادىر مىرزا ءالى ايتقانداي, «تارىداي بولىپ كىرىپ, تاۋ­داي بولىپ شىعۋدىڭ» اراسىندا ۇلكەن جۇ­مىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. بۇل وتە ءمار­تەبەلى دە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى مىندەت ەكە­نى ءسوسىز. بەلگىلى قازاقستاندىق پسيحولوگ م.مۇحانوۆ «ءبىلىم دەگەنىمىز – ءتيىستى وبەكتىلەر تۋرا­لى ال­عان حابار. ول ادامنىڭ باسىندا قالىپ­تا­سىپ, ساقتالىپ وتىرادى», دەيدى. ارينە, ءبىلىمنىڭ ادام باسىندا ساقتالاتىنى راس. بىراق, ونى ساقتالۋ دارەجەسىنە جەتكىزۋ ءۇشىن قانشاما ءىس-ارەكەتتەردىڭ ورىندالۋى كەرەك ەكەنىن ۇمى­ت­پاۋ­عا ءتيىسپىز. قورىتا ايتقاندا, قازىرگى زامان مۇعالىمى دەگەنىمىز شىن مانىندە كەمەلدى ۇرپاق تاربيەلەۋدى ومىرلىك ماقسات-مۇراتى سانايتىن, وزگەلەرگە ونەر-ءبىلىم ۇيرەتە ءجۇرىپ, ءوزى دە ۇيرەنە جۇرەتىن سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى جان بولۋى قاجەت.  جانارگۇل ماعزىموۆا, №40 ورتا مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى  اقتوبە