قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن 10 مىڭ تەڭگەلىك بانكنوتتىڭ ازىرلەنۋى كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىن تۋدىردى. كوپتەگەن ازاماتتار وزدەرىنىڭ قولداۋلارىن ءبىلدىرىپ, جىلى قابىلداپ جاتقاندىقتارىمەن بولىسۋدە. سولاردىڭ قاتارىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, وليمپيادا چەمپيونى ولگا شيشيگينا دا بار.
– ولگا ۆاسيلەۆنا, 1 جەلتوقسان كۇنى قولدانىسقا ەنگىزىلگەلى جاتقان جاڭا بانكنوتتى ءسىز قالاي قابىلدادىڭىز؟
– جالپى الەمدە اقشالارىندا مەملەكەت باسشىلارى بەينەلەنگەن ەلدەر بارشىلىق. سولاردىڭ قاتارىنا قازاقستاننىڭ قوسىلۋىن قۋانىشتى جاعداي دەپ بىلەمىن. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە ەلباسىنىڭ باستاۋىمەن كوپتەگەن جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارىنىڭ قولداۋ تاۋىپ جاتۋى ن.ءا.نازارباەۆپەن تىكەلەي بايلانىستى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن. اسىرەسە, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋعا قاتىستى كوپتەگەن ۇتىمدى شەشىم بۇۇ دەڭگەيىندە قابىلدانىپ جاتۋى سونىڭ جارقىن دالەلى بولسا كەرەك. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر قۇرىلتايىن وتكىزۋ دە – ۇلكەن جەتىستىك. ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋداعى ەڭبەگى ءبىر توبە. ءتىزىپ ايتا بەرسەك, ۇزاققا كەتەتىنىمىز انىق...
– ارامىزدا جۇرگەن ادامنىڭ بەينەسىن بانكنوتتا بەدەرلەۋگە كوزقاراسىڭىزدى بىلسەك...
– ادامدى تىرىسىندە قۇرمەتتەپ, ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن ۇلكەن سىي جاساساق, جاراسادى ەمەس پە؟ تۇلعا ءوزىنىڭ يدەياسى ءۇشىن كۇرەسكەنىن جانە سونىڭ جەمىس بەرە باستاعانىن انىق سەزىنۋى كەرەك. كىم-كىمگە دە قۇرمەتتى تىرىسىندە كورسەتكەن ابزال.
– قوعامنىڭ ءار ءتۇرلى سالاسىندا جۇرگەن ازاماتتارىمىز وزدەرىنىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن ەلباسىنىڭ اتىمەن بايلانىستىرىپ جاتادى. سىزدىڭشە, مۇندا نەندەي استار جاتىر؟
– مەن ساياساتكەرلىگىمدى بىلاي قويىپ, سپورتشى رەتىندە نە سەزىنگەنىممەن بولىسەيىن. وليمپيا ويىندارىنا قاتىسۋ الدىندا ەلباسى قولىمىزعا قازاقستاننىڭ تۋىن بەرىپ تۇرىپ, ۇلكەن سەنىم ارتاتىنىن ءبىلدىردى. سول سەنىم ماعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. بويىمدا جەڭىسكە دەگەن قۇلشىنىس وياندى. جانە دە سول سەنىم مەن قۇلشىنىس مەنى الدامادى. وزگەلەر تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. ەگەر ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاۋ ءۇشىن بارىن سالىپ ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن ازاماتتارىمىز بولسا, وندا ونداي جەڭىستى بارشا قازاقستاندىقتىڭ جەڭىسى دەپ بىلەمىن.
– قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋداعى ەلباسىنىڭ ءرولى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ەل ازاماتتارىنىڭ رۋحىن كوتەرۋدە ەلباسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتىن ايتىپ كەتكىم كەلەدى. اسىرەسە, «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ۇسىنۋى قوعام تاراپىنان ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلداندى. ويتكەنى, وندا حالىق كوپتەن كۇتكەن ۇتىمدى شەشىمدەر بار. اتاپ ايتقاندا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى ءۇشىن ناقتى قادامدار اتاپ كورسەتىلگەن. مەن بۇل رەتتە مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىگىن جولعا قويۋ ماسەلەسىنىڭ قولعا الىنۋى وتە ورىندى ەكەندىگىن ايتا كەتكىم كەلەدى. سەبەبى, قازىر كوپتەگەن قالتالى ازامات ءوز ءىسىن باستاۋىنا قارجىلارى جەتپەگەندىكتەن, مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا مۇقتاج. مىنە, سونداي كەزدە ارىپتەستىك نەبىر جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا وزىندىك وڭ ىقپالىن تيگىزەر ەدى.
ونىڭ ۇستىنە, قازىر قازاقستان الەمگە ايتارلىقتاي تانىلىپ قالدى. الەم ەلدەرىنىڭ دوستىق قولىن سوزىپ جاتۋى وسىنىڭ ناقتى دالەلى بولسا كەرەك. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەلىمىزگە قۇيىلعان قوماقتى ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋىنە دە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ مۇرىندىق بولعاندىعىن بىلەمىز.
– ەندى ۇلتتىق ۆاليۋتا ماسەلەسىنە قايتا ورالساق. ءسىز ءۇشىن تەڭگە نەنى بىلدىرەدى؟
– تەڭگە ءبىزدىڭ تولەم قۇرالىمىز عانا ەمەس, قۇندىلىعىمىز دا. ونىڭ بەتىندە بەدەرلەنگەن كورىنىستەردەن ەلدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىن, جالپى ەل تۋرالى مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. رەتى كەلگەندە, الەمدەگى ەلدەردىڭ كوپشىلىگى ءوز ۆاليۋتالارىنا وتە ۇقىپتى ءارى قۇرمەتپەن قارايتىنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. قازاقستاندىق وتباسىلار دا ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدى ساقتاۋ, جيناقتاۋ جانە ءتيىمدى قۇرالدارعا سالۋ سياقتى نارىقتىڭ كوپتەگەن ساباقتارىن مەڭگەرىپ تە الدى. سوندىقتان ءارى ورىنسىز شىعىندارعا جول بەرمەي, تەك قاجەتتىسىن عانا ساتىپ الىپ جاتىر. ارتىلعانىن قايىرىمدىلىققا باعىتتايتىن جومارت جاندار دا جوق ەمەس. قىسقاسى, قازاقستاندىقتار اقشاعا مۇقياتتىلىق تانىتىپ, ونى جاراتۋدا ۇقىپتىلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى.
– قىسقا دا تۇششىمدى اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
قۋانا قابىلدادىق
اتاقتى ۆولتەردىڭ «ءبىر مەملەكەتتى قۇتقارۋ ءۇشىن ءبىر ۇلى ادام جەتكىلىكتى» دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. قازاقستان ءۇشىن ءدال سونداي ادام ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى راس. ول – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاعان, مەملەكەت قالىپتاستىرۋشى تۇلعا, تۇڭعىش پرەزيدەنت. ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدى اينالىمعا ەنگىزىپ, وعان تاريحي اتاۋ بەرگەن دە – نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءيا, تەڭگەنى جاساۋ, اينالىمعا ەنگىزۋ وڭاي بولماعانىن ءبىز جاقسى بىلەمىز. ول كۇندەرى ەلدە تاجىريبەلى ماماندار جوقتىڭ قاسى, ال قاجەتتى ماتەريالدار جەتكىلىكسىز ەدى. بىراق ەلجاندى, ەڭبەكقور جىگىتتەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن بۇل كۇرمەۋى قيىن, كۇردەلى جۇمىستاردىڭ دا ءتۇيىنى تارقادى. 1993 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ءتول تەڭگەمىز اينالىمعا ەندى. ارينە, «تەڭگە جاسالدى, ەندى بولدى» دەگەن جاعداي جوق. الدىمىزدا ونى اينالىمعا ەنگىزىپ, ەلدىڭ قارجى سالاسىن نىعايتۋ جۇمىستارى تۇردى. دەگەنمەن, قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ءبارى ءوز قالپىمەن, جايلاپ جۇزەگە اسا بەردى. ەكونوميكالىق وسىممەن بىرگە تەڭگە دە نىعايا ءتۇستى. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءوزى قاداعالاپ, جەتەكشىلىك ەتتى. بارلىق سالالىق جۇمىستارعا تىكەلەي اتسالىستى. ال ەندى ەل ءۇشىن ەرەن ەڭبەك اتقارعان ەلباسىنا بيىلعى بەدەرلى 25 جىلدىق مەرەيتوي قارساڭىندا ەلدىڭ ەلدىك تۇرعىدا قۇرمەت كورسەتۋى وتە ورىندى. مەملەكەت باسشىسى بەينەسىنىڭ مەرەيتويلىق بانكنوتتا بەينەلەنۋىن مەن, مىنە, وسىنداي وراسان زور ەڭبەكتىڭ مويىندالۋى دەپ باعالايمىن. ۇلتتىق بانك تانىستىرعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن جاڭا بانكنوت – ەلدىڭ 25 جىلداعى جارقىن جەتىستىكتەرىنىڭ جەمىسى. ۇلتتىق بانك ەل ءۇشىن مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن ەڭبەك سىڭىرگەن ادامعا ەل حالقىنىڭ اتىنان لايىقتى سىي جاسادى. بۇل – ەلباسىنىڭ ەگەمەن رەسپۋبليكامىزدىڭ دامۋىنا قوسقان وراسان زور ۇلەسىنىڭ سيمۆولدىق كورىنىسى. ەلدىڭ ءتول ۆاليۋتاسى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تاۋەلسىزدىگىن, تۇراقتىلىعىن جانە بۇكىل بانك جۇيەسىنىڭ بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سوڭعى جىلدارى الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇراقسىزدىق بۇكىل جاھان جۇرتىن ابىگەرگە سالعانى بەلگىلى. بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دا وزىندىك سالقىنىن تيگىزدى. نارىقتىڭ ىرقىنا جىبەرگەن تەڭگەمىزدىڭ دە ءبىراز تەربەلگەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. ارينە, مۇنىڭ ءبارى ۋاقىتشا قيىندىقتار دەپ سەنەمىز. شۇكىر, قازىر تەڭگە ەلىمىزدىڭ قارجىلىق تاۋەلسىزدىگىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى. ءتول ۆاليۋتامىز دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە جول اشىپ, جاڭا نارىقتىق ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمدارىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتە الدى. ءتول ۆاليۋتامىز عانا تاۋەلسىز ەكونوميكالىق جانە قارجى-نەسيەلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋىمىزعا, ناقتى ەكونوميكالىق ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋىمىزگە مۇمكىندىك تۋعىزدى. ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ەل ءۇشىن مەملەكەتتىلىكتىڭ وتە ماڭىزدى ەلەمەنتى بولدى. ەلدىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن ايعاقتايتىن باستى بەلگىلەردىڭ ءبىرى دە وسى ءتول ۆاليۋتامىز بولىپ تابىلادى. سايلاۋ بايزاقوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورىبۇل – ەر قىزمەتىنىڭ ەلەنۋى
جاسىم 80-نەن استى, ەلدىڭ اقساقالى اتاندىق. الايدا, ەل ومىرىندەگى سونى جاڭالىقتاردى ءباسپاسوز بەتتەرىنەن قالت جىبەرمەي قاداعالاپ, ۇنەمى وقىپ تانىسىپ وتىرامىن. ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن الۋ كەزەڭىندە ءومىر ءسۇرۋ عانا ەمەس, سول تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويىنا كۋا بولۋ باقىتى بۇيىرعانىنا تاۋبە ەتەمىن. 25 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ بۋىنى بەكىدى, بۇعاناسى قاتايدى. اياعىن اپىل-تاپىل باسقان ءسابي شاقتان ءوتىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن اتپال ازامات جاسقا جەتتى. شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستان جەتكەن جەتىستىك از ەمەس. سىرتقى ساياساتتا بىرنەشە ەلدەرمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا ءتۇسىپ, بىرنەشە ەلدەردە ءوز ەلشىلىكتەرىن اشتى, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-الەۋمەتتىك تىعىز بايلانىس ورناتتى. ىشكى ساياساتتا اۋىزبىرشىلىك يدەياسىن تۋ ەتىپ, سان ۇلتتىڭ وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراق استىنا تاتۋ-ءتاتتى توعىستىرا العانىنىڭ ءوزى بۇگىندە الەم ەلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋدا. ءتۇرلى كونفەسسيالار مەن ءتۇرلى ۇلتتار ءوز موينىنىڭ وزىڭقىراپ تۇرعانىن قالاپ, كەڭ جەر بەتىنە سىيا الماي الاشاپقىن بولىپ جاتقاندا, قازاق دالاسىن مەكەن ەتكەن جۇزدەن استام ۇلت ۇرپاقتارى «ورتاق وتانىمىز, ءبىزدىڭ ەلىمىز» دەپ قازاقستاندى كوركەيتۋگە ۇلەس قوسۋدا. بۇل – ماقتانىش! قازاق جەرىنىڭ كەڭ دالاسىنداعى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن تابيعي كورىكتى جەرلەردى وزگەلەرگە تانىتۋ ءۇشىن تۋريزم سالاسىن دامىتۋ جولعا قويىلسا, جەر استىنداعى مول بايلىقتى يگىلىككە جاراتۋ ءۇشىن شەتەلدىك ينۆەستورلار كوپتەپ تارتىلۋدا. يندۋستريانى وركەندەتۋ ارقىلى ەلدىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ جولىندا جاسالىپ جاتقان شارۋالار, جوسپارلانعان جوبالار از ەمەس. جاستاردى قامقورلىققا الۋ, ولاردى شەتەلدەردىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىندا دايىنداۋ, تىلدەردى مەڭگەرۋ, اۋىل, قالالاردى اباتتاندىرۋ, جولدار سالۋ, مەكتەپ, اۋرۋحانالاردى جاڭعىرتۋ, سپورت كەشەندەرىن تۇرعىزۋ ارقىلى جاستاردى سپورت تۇرلەرىنە باۋلۋ – مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە از عانا جىلدار ىشىندە تۇبەگەيلى جاڭارا, جاڭعىرا الدى جانە ءوز ناتيجەلەرىن بەرە باستادى. مۇنىڭ ءبارى ءوز-وزىنەن جانە وڭايلىقپەن جۇزەگە اسا سالماعانى بەلگىلى. ياعني, بۇل ىستەردىڭ باستاماسىندا – ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇر, ەلباسىنىڭ كورەگەندىكپەن جاساعان ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالارى مەن تاپسىرمالارى تۇر. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن بانكنوتتىڭ ومىرگە كەلۋىن قۋانا قۇپتايمىز. بۇل – تەك قازاقستاندا عانا جاسالعان دۇنيە ەمەس, الەم ەلدەرىندە بار ءۇردىس, بۇل – جوقتان بار جاساۋ, جالعان ماقتان, داڭعازا تىرلىك ەمەس, الەم ەلدەرى تانىعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزگە ۇلكەن قۇرمەت, ەرەن ەڭبەگىنە بەرىلگەن باعا. ەردى باعالاۋ, ەردى قولداۋ – ەلدىڭ ەلدىگىنە سىن جانە مىندەت. تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى مەرەكەسىنە وراي جارىققا شىعارىلعان جاڭا بانكنوتتا ەلباسى بەينەسىنىڭ ورنالاسۋى ىنتىماققا ۇيىپ, ەرىن ارداقتاي العان ەلدىگىمىزدىڭ دالەلى دەپ بىلەمىن. دۇيسەمبى ءارىپوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرىونەردىڭ ۇزدىك تۋىندىسىنداي
الەمنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ بەزەندىرىلۋ ۇردىسىندە تانىمال تۇلعالاردىڭ سۋرەتتەرىن بەرۋ سالتى بۇرىننان بار. الىسقا بارماي-اق تەڭگەنىڭ ەنگىزىلۋ تاريحىنا كوز سالساق, جەتكىلىكتى. ءتول اقشا بەلگىلەرىمىز تەڭگە مەن تيىننىڭ ۇلگىلەرىن سۋرەتشىلەر تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, مەڭدىباي الين, اعىمسالى دۇزەلحانوۆ, قايروللا ابجالەلوۆتەر جاساعانى, 1992 جىلدىڭ 27 تامىزى كۇنى ۇلتتىق بانك سول نوبايلاردى بەكىتكەنى كوپشىلىككە ءمالىم.
1992 جىلدىڭ جازىندا ءبىزدىڭ ۆاليۋتامىزدى اعىلشىننىڭ پوشتا ماركىلەرى مەن بانكنوت جاساۋدى كاسىپ ەتكەن «حارريسون جانە ونىڭ ۇلدارى» كومپانياسى قۇپيا جولمەن شىعارعانىن, 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 نومينالداعى بانكنوتتاردا ابايدىڭ, كەنەسارىنىڭ, شوقان مەن ءسۇيىنبايدىڭ پورترەتتەرى بەرىلگەنىن بىلەمىز.
سوندىقتان دا 10 000 تەڭگەلىك بانكنوتتا زامانىمىزدىڭ كورنەكتى تۇلعالارىنىڭ بەينەلەرى كورىنىس تاۋىپ جاتسا, ول ادەپتەن وزعاندىق ەمەس. ويتكەنى, ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايدى. بۇگىنگى تەڭگەمىز قازاقستان اۋماعىندا كونە عاسىرلاردا-اق قولدانىستا بولعان. سىرداريادا, وتىرار مەن يسفيدجابتا, باسقا دا وركەنيەت ورتالىقتارىندا التىن, كۇمىس اقشا شىعاراتىن سارايلار جۇمىس ىستەگەن. قازاقتار بازارلاردا ءامىر تەمىر مونەتالارىمەن ساۋدا جاساعان. ول – بۇگىندە تاريح ەنشىسىندە. سوندىقتان دا اقشا بەلگىلەرىنە تەك تولەم قۇرالى رەتىندە عانا ەمەس, ونەر تۋىندىسى, نۋميزماتيكالىق بۇيىم رەتىندە دە قاراعان دۇرىس.
جاسۇلان شايماردانوۆ, وسكەمەن
د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى
ەلىمىز ءۇشىن ەلباسىنىڭ ورنى قاشان دا ەرەك
كيىز تۋىرلىقتى قازاقتى باستاپ شىققان كەرەي مەن جانىبەك حانداردان بەرى ارمان بولعان ازاتتىقتى العانىمىزعا 25 جىل ەندى بولدى. تاۋەلسىزدىك ەشقاشان وڭاي كەلگەن ەمەس, ءوز تاريحىندا «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇكىل الەمگە تانىلدى. ال كەشەگى كۇندى ويعا الساڭ, توبە قۇيقاڭ شىمىرلايدى.
پاتشالىق رەسەيدەن كەيىن كەڭەس وكىمەتىنە بودان بولدىق. ورتا ازياداعى سانى ەڭ ۇلكەن قازاق سان ءتۇرلى ازاپقا ءتۇسىپ, قىناداي قىرىلىپ قالدى. قازاق جەرىن جاۋلاۋ ءۇشىن ويلاپ تابىلعان تىڭ يگەرۋ كەزىندە ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە 30 پايىزعا جەتپەي قالدىق. تاۋەلسىزدىك الار تۇستا 40 پايىزدىڭ ارعى-بەرگى جاعىندا تۇردىق. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانداعى بارشا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ باسىن قوسىپ, ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددەگە بىرىكتىرگەندىكتەن, بۇگىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, ۇلتارالىق تۇسىنىستىك سالتانات قۇرىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا شيرەك عاسىردا ەلىمىز باعىندىرعان اسۋلار دا ايتارلىقتاي.
ەلباسىنىڭ قازاق تاريحىنداعى ەڭبەگى ەرەن, ەشقانداي ولشەمگە سىيمايدى. سەن دە ءوز مەملەكەتىڭ ءۇشىن كەرەك بولسا جانىڭدى اياما, سول ەلدى باسقارىپ, باس يە بولىپ وتىرعان ەلباسىڭنىڭ قاسىندا تۇتاس بول. اۋىزبىرشىلىگىڭ مىقتى بولسىن, وتانىڭنىڭ ەكونوميكاسى دامۋىنا ۇلەس قوس, ءتىلىڭدى, ءدىلىڭدى تۇزە, ەلدى كوركەيت. سوندا ەشكىمنىڭ الدىندا ايىلىڭدى جيمايسىڭ.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىنبەرىندە قازاق ءتىلى ەستىلسە, كەشە عانا ەشكىم بىلمەيتىن وتار ۇلت ەۋروپانىڭ تورىنە شىقسا, ول – ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ساياساتىنىڭ, الەمدىك بەدەلىنىڭ جەمىسى. جاقىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نۇر ديدارىن ءتول تەڭگەمىزدەن كورىپ, مارحاباتتانىپ قالدىق. دجوردج ۆاشينگتون امەريكا ءۇشىن قانداي ارداقتى بولسا, قازاقتىڭ باسىن تورگە شىعارعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ەلىمىز ءۇشىن سونداي تۇلعا. ءوز ۇلىڭدى ارداقتاماساڭ, كىم جاقسىسىن بەرەدى. «سۇيەر ۇلىڭ بولسا ءسۇي, سۇيەنەرگە جارار ول» دەگەن وسى.
بەكبولات تۇزەلباەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك «اسكەريلەندىرىلگەن تەمىر جول كۇزەتى» اق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى
وتاندىق تاريحىمىزدان سىر شەرتەتىن بولادى
وسىدان 23 جىل بۇرىن ەلباسى جارلىعىمەن تاۋەلسىز قازاقستاندا تۇڭعىش رەت ۇلتتىق ۆاليۋتامىز – ءتول تەڭگەمىز اينالىمعا ەنگەن بولاتىن. ياعني, 1993 جىلدىڭ 15 قاراشاسى – ءتول اقشامىزدىڭ تۋعان كۇنى ءارى قازاقستاندىق قارجىگەرلەر كۇنى بولىپ بەكىتىلدى. ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى ىشىندە ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ىرگەلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. ەگەمەندىكتىڭ جەتىستىگى رەتىندە ءتول تەڭگەمىز قازاق حالقىنىڭ ۇلى تۇلعالارى مەن تاريحىن, تابيعاتى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تەگەۋرىندى تابىستارىن تانىستىردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە قىرۋار جۇمىس جاسالىنىپ, كوپتەگەن تولىمدى جەتىستىك جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ات اۋىستىرعان وتپەلى زاماننىڭ قيىن سىنىنان سۇرىنبەي ءوتتى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي, ەلباسى بەينەلەنگەن جاڭا بانكنوتتىڭ شىعارىلۋى مەملەكەت تاريحىنىڭ ەرەكشە كەزەڭىنىڭ ەستەلىگى بولماق. الەمدىك تاريحتا كەڭىنەن تانىمال نەلسون ماندەلا, مۇستافا كەمال اتاتۇرىك, لي كۋان يۋ, ۋينستون چەرچيلل جانە تاعى باسقا كوشباسشىلار وزدەرى ءومىرى مەن قاجىر-قايراتىن ارناعان ەلدەرىنىڭ قازىرگى زامانعى ۆاليۋتالارىندا بەينەلەنگەن. سوندىقتان, جاڭا تۇرپاتتى مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋشى ءارى الەمدىك انتيادرولىق قارۋسىزدانۋ يدەياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەينەسى كورىنىس تاپقان بۇل بانكنوت تا ەل ەسىندە قالاتىنىنا سەنىمدىمىن. بانكنوت بەتىندەگى پرەزيدەنتتىڭ پورترەتى, استانانىڭ بويتۇمارى سانالاتىن «بايتەرەك», ىنتىماعى جاراسقان كوپۇلتتى xالقىمىزدىڭ ورتاق شاڭىراعى – قازاقستان كارتاسى ەلىمىزدىڭ قىسقا ۋاقىتتا قۇرعان ەرەكشە ەلدىك تاريحىنان سىر شەرتەدى. اتالعان بانكنوت قازاقستاندىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك تويى قارساڭىنداعى قۋانىشتى كوڭىل-كۇيىن ەسەلەي تۇسەتىن تارتۋ بولدى.
جەتپىسباي بەكبولات ۇلى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى
