تاۋەلسىزدىكتى تۋ ەتكەن پويىز

ارقالىق ءوڭىرى جۇرتشىلىعىنىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتسالىسۋىمەن ەلوردادان شىققان «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى جارتى اي كولەمىندە قاسيەتتى تورعاي ءوڭىرىنىڭ ەكىنشى ورتالىعى بولىپ ەسەپتەلەتىن ارقالىق قالاسىنا ات باسىن تىرەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ايتقاندا  ەشكىم «تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي» تورعايدى اينالىپ وتپەيدى. مۇندا حالقىمىزدىڭ ازاتتىعى ءۇشىن اتالاردىڭ قانى توگىلدى. الاش ارداقتىلارى احمەت باي­تۇر­­سىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆ ات جالىن ۇستاپ مىنگەن, ەرلىك ءىس­تەرى بۇگىنگە دەيىن ەل اۋزىندا اڭىز بولعان امانگەلدى مەن كەيكى با­تىر­لاردىڭ اتوي سالعان جەرى بۇل.تورعاي وڭىرىنە «تاۋەلسىزدىك پويىزى» جەتكەن كۇنى وبلىس اكىمى  ارحيمەد مۇحامبەتوۆ باستاعان جۇ­مىس توبى كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگىن جەر قوينىنا تاپسىراتىن ورىندى بەلگىلەپ قايتتى. قازاق دالاسىنا ءبىلىم ءدانىن شاشقان كەمەڭ­گەر اعارتۋشى  ىبىراي التىن­سارين العاشقى مەكتەبىن تورعاي دا­لاسىنان اشتى.   ۇلى دالا قازاق­تىڭ رۋحاني تەڭىزىنە ارنالى وزەن­دەردەي بولىپ قۇيىلاتىن زيالى تا­ريحىمىزدىڭ, ءان-جىرىمىزدىڭ, شەشەندىك ونەرىمىزدىڭ كەنىندەي كورىنەدى. تاريح دەمەكشى, سوڭعى جىلدارى, قوستانايلىق ارحەولوگتار تورعاي دالاسىنان ەجەلگى تاريح  ىزدەرىن دە بايقاپ جۇرەتىن, مادەنيەت اشۋدى ارماندايتىن. سول بولجام بەكەر ەمەس ەكەن, كەيىنگى 3-4 جىلدا تورعاي گەوگليفتەرى تۋرالى قىزىق مالىمەتتەر جەر شارىن شارلاپ كەتتى, ول الەم عالىمدارىن تاڭعالدىرىپ وتىر. «تاۋەلسىزدىك پويىزى» ارقا­لىق­قا كەلگەندە قاراشادا ەرتە ءتۇس­كەن قىستىڭ بەت شىمشىعان ايازى  كۇشىنە ءمىنىپ تۇر ەدى. بىراق بۇل تۇرعىندارعا وزدەرى   كۇتكەن پويىزدى كورۋگە كەدەرگى بولا المادى. قالا اكىمى امانتاي بالعارين قوناقتاردى ارقالىق وڭىرىنە كە­لۋى­مەن قۇتتىقتادى. نارىقتىڭ قانداي سىنىنا دا توتەپ بەرىپ كەلە جاتقان ارقالىق قالاسى مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار ارقاسىندا باۋىرىن جازىپ, نىعايىپ كەلە جاتقانىن ايتتى اكىم. «ارقالىق – شۇباركول» تەمىر جول جەلىسىنىڭ توسەلۋى ايدالادا اق وتاۋداي بولىپ تۇرعان قالانى تۇيىقتان شىعاردى, قازىر ودان ارتىلعان جۇك ەلىمىزدىڭ قاي شال­عايىنا دا جەتەدى. بۇگىندە ارقالىقتان جولاۋشىلار پويىزى جۇرە باستادى, مۇنىڭ ءوزى وسى اينالاداعى 19 ەلدى مەكەن تۇر­عىندارىنىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىن جە­ڭىل­دەتتى. «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنىڭ شتاب باستىعى ءامىرجان الپەيىسوۆ ارقالىق جۇرتىن كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىك تويىمەن قۇت­تىقتاپ, وسى اكتسيا اياسىندا  ات­قا­­­رىلار مىندەتتەر مەن ماقساتتىڭ  ما­ڭىزدىلىعىن ايتتى. ارقالىق قالاسى  تۇرعىن­دا­رى­نىڭ كۇندەلىكتى تىرلىكتە وزدەرىن ما­زالاعان ماسەلەلەرمەن  كۇندىك جەر جۇرەتىن قاشىقتا جاتقان استا­ناعا دا, وبلىس ورتالىعىنا دا بارا بەرۋى وڭاي ەمەس. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق اكتسيامەن جولعا شىققان پويىزدىڭ قىزمەتى ەل­دەگى اعايىنعا مىڭنان تيگەنى ارقا­لىقتىقتاردىڭ  ۇمتىلىسىنان دا كورىنىپ تۇردى. پويىزدىڭ شتاب باستىعى ءامىرجان الپەيىسوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن  قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى قوعام­دىق قابىلداۋ وتكىزدى. ولارعا ارقا­لىقتىقتار 13 سۇراق قويىپ, قانا­عاتتانارلىق جاۋاپتار الدى. سوڭعى جىلدارى ارقالىق قالاسى مەن ونىڭ توڭىرەگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا  كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. جۇرتتىڭ بۇل ىسكە تالابى دا جوعارى. پويىزداعى مامانداردان كوڭىلىندەگى كوپ ساۋالعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن قىرىق شاقتى كاسىپكەر جينالىپتى. – جينالعاندار نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا قىزمەت ەتەتىندەر ەكەن. ولار وتە ماڭىزدى ماسەلەلەردى قوزعادى. مىسالى, نەسيەسىز, سۋب­سيديا­سىز اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن دامىتۋ قيىن.   وبلىس ورتالىعىنان 600 شاقىرىمداي قا­شى­قتا جاتقان ارقالىق قالاسى كاسىپكەرلەرى نەسيە العاندا ەكىنشى دارەجەلى بانكتەرگە كەپىلدىككە ۇسىناتىن  جىلجىمايتىن م ۇلىك  ءما­سەلەسىنەن قينالاتىنىن ايتتى. بانكتەر ارقالىقتاعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى العىسى كەلمەيدى. سونىڭ ماسەلەسىمەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇجاتىن قابىلداۋ مەرزىمىن دە ۇزاققا سوزادى. ءبىز كاسىپكەرلەرگە  الداعى ۋاقىتتا  بارلىق بانكتەرگە  كەپىلدىككە الىناتىن م ۇلىك جونىندە بىرىڭعاي تالاپ ماسەلەسىنىڭ قارالاتىنىن جەتكىزدىك. كەزدەسۋدە ديقاندار تەك سۇراق بەرگەن جوق, «قازاگروقارجى» اكتسيونەرلىك قو­عا­مى ارقىلى الىپ وتىرعان مەم­لەكەتتىك كومەككە العىس سەزىم­دە­رىن دە ءبىلدىردى, – دەيدى پويىز شتابى­نىڭ مۇشەسى ارنۇر دارىباەۆ. «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزى قاي ستانساعا توقتاسا دا دارىگەرلەر تى­نىم تاپپاي جۇمىس ىستەيدى. ارقا­لىق قالاسىنداعى  وڭىرلىك اۋرۋ­حانانىڭ ەمحاناسىندا دا دارىگەرگە كورىنۋگە كەلگەن ادامنىڭ قاراسى وتە كوپ بولدى. – وسىندا كەلگەلى تاڭەرتەڭنەن جۇمىسقا كىرىسكەن دارىگەرلەر تىنىم كورگەن جوق. اسىرەسە, وفتالمولوگ, كارديولوگ, بالالار پۋلمانولوگى, بالالار كارديولوگى, نەۆروپاتولوگ ماماندارعا كوپ سالماق ءتۇسىپ جاتىر. ارقالىق توڭىرەگىندە كوز اۋرۋلارىنان, جۇرەك   اۋرۋىنان زارداپ شەگەتىندەردىڭ قاتارى كوپ سەكىلدى.   20 دارىگەردىڭ بارلىعىنىڭ دا الدى قۇر ەمەس, ادام كوپ. پويىز ءجۇرىپ وتكەن ءار ءوڭىردىڭ  ەرەكشەلىگى ءارتۇرلى. ارقالىقتا دارىگەرلەرگە كەلگەن ادامنىڭ كوپ بولۋى ەمحانالاردىڭ تار كولەمدەگى   ماماندارمەن جابدىقتالۋىنىڭ وسالدىعىن دا كورسەتەدى, – دەيدى پويىزداعى مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋشى سەرىكجان سابىرالى.  كەزەكتە تۇرعان كىسىلەردىڭ ءبىرى پويىزداعى دارىگەرلەردىڭ ءبىر كۇنگە ەمەس, ءۇش كۇنگە كەلگەنىن قالاي­تىن­دى­عىن دا ايتىپ قالدى. – «تاۋەلسىز قازاقستان» پوي­ىزى­نىڭ قالامىزعا كەلگەنىنە قۋاندىق, جاقسى باستاما ەكەنىن­دە داۋ جوق. بىراق دارىگەرگە قارالا­تىن­دار ءۇشىن ۋاقىت تىم از ەكەنىن دە جاسىرعىم كەلمەيدى, – دەيدى ءوزى­نىڭ اتىن جازباۋىمىزدى وتىنگەن ارقا­لىقتىق ايەل. دەگەنمەن, پويىز­داعى دارىگەرلەر بارلىعى­نا ءۇل­گەردى, كەتەرگە دەيىن 451 ادامدى قابىلداپ, ولارعا كەڭەستەر بەر­دى. ونىڭ ىشىندە 104 بالانى قا­رادى. 41 ناۋقاسقا ەلىمىزدەگى ور­تا­­لىق كلينيكالارعا كورىنۋگە كەڭەس جانە جولداما بەرىلدى.ولار­دىڭ اراسىندا دا 19 بالا بار. ارقالىق قالاسى توڭىرەگى­نىڭ  550 تۇرعىنى پويىزبەن كەلگەن ما­­­مان­داردان الەۋمەتتىك قورعاۋ, زەي­­نەتاقى تولەۋ, تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ, زاڭنامالار تۋرالى  سۇراقتارىنا جاۋاپتار الدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى­نىڭ دەپۋتاتتىق توبى, قوعامدىق كە­­لىسىم كەڭەسىنىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى قا­­­­لا­لىقتاردى قابىلدادى. «25 قاي­ىرىمدى ءىس» اكتسياسى اياسىندا «تاۋەلسىز قازاقستان» پويىزىنا قاتىسۋشىلار  بالالار ۇيىنە جۇم­ساق جيھاز جانە  سىيلىقتار تارتۋ ەتتى. تۇستەن كەيىن قالالىق اكىمدىكتە «تاۋەلسىزدىك تاريحى – ۇلت رۋحى­نىڭ ولشەمى» اتتى لەكتسيانىڭ تۇ­ساۋ­­كەسەرى ءوتتى. وندا تاۋەلسىزدىك اكەل­گەن جاڭعىرتۋلار جونىندە كە­لە­لى اڭگىمە ءوربىدى.  بولگار ەتنو­ما­دەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ولگا اندريەۆسكايانىڭ, «احىسكا» تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى اسكەر پيريەۆتىڭ ءسوزى ىنتىماققا, بىرلىككە ۇندەۋىمەن جي­نالعانداردىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى. كەشكە ارقالىقتىق ونەر­پازدار كونتسەرت قويدى. وندا  ءماڭ­گىلىك ەل رۋحى اسپانداپ, تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ لەبى ەسكەندەي بولدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» ارقالىق