Airbus «ەير استانانىڭ» الەۋەتىن ارتتىرادى

تاياۋدا فرانتسيانىڭ تۋلۋزا قالاسىندا ورنالاسقان Airbus ۇشاق زاۋىتىندا قازاقستاندىق «ەير استانا» كومپانياسىنا «ا320 neo» ۇشاعىن تاپسىرۋ سالتاناتى ءوتتى. وتاندىق اۋە تاسىمالى سالاسىنداعى ماڭىزى زور شاراعا ءبىز دە تىكەلەي كۋا بولعان ەدىك. «ەير استانا» كومپانياسىنىڭ اۋە كەمەلەرىن كوبەيتىپ, ەل اۋماعىنداعى جانە حالىقارالىق قاتىناستارداعى رەيستەردى ارتتىرىپ جاتقانىنا كوزىمىزدى جەتكىزگەنبىز. ۇلتتىق تاسىمالداۋشى كومپانيانىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ, ەكولوگيالىق تالاپتاردى ورىنداۋ, ۇنەمدىلىك سىندى باس­تى-باستى قاعيدالاردى نازاردا ۇستاپ وتىرعانى كوڭىل قۋانتتى.

ارتىقشىلىقتارى كوپ «ا320 neo»

ءسوز باسىندا Qatar Airways, Doutsche Lutfhansa, Emirates سىندى الەمنىڭ ەڭ ءىرى اۋە كومپانيالارى قۇدا ءتۇسىپ جۇرگەن ۇشاق تۋرالى قىسقاشا بايانداپ وتەيىك. جالپى, ا320 ساناتىنداعى ۇشاقتار شاعىن فيۋزەلياجدى لاينەرلەردىڭ ىشىندەگى كوممەرتسيالىق تۇرعىداعى ەڭ تابىستىسى بولىپ سانالادى ەكەن. الەمدىك ۇشاق جاساۋشى كومپانيالاردىڭ اراسىنداعى ەكى كوشباسشىنىڭ ءبىرى سانالاتىن Airbus كومپانياسى بۇعان دەيىن ءدال وسى ساناتتاعى 12 800 ۇشاقتى ساتىپ ۇلگەرىپتى. جولاۋشىلارعا ىڭعايلى جاعداي جاساۋدا, جانارمايدى ءتيىمدى پايدالانۋدا, ءتيىستى باعىتتى جىلدام ۇشىپ وتۋدە, قاۋىپسىزدىك ساقتاۋدا جاڭا ستاندارت قالىپتاستىرعان ۇشاق جاقىن قاشىقتىققا دا, الىس قاشىقتىققا دا بىردەي قولايلى. سول ءۇشىن دە كاتار, رەسەي, امەريكا, ۇلىبريتانيا سىندى ەلدەردىڭ اۋە كومپانيالارى ا320-نى ساتىپ الۋعا بەيىل. بۇل ۇشاقتاردىڭ جولاۋشىلار تاسىما­لىن­دا­عى ورنىن باعامداۋ ءۇشىن ءاربىر ەكى سەكۋند سايىن جۇمىر جەردىڭ بەتىنە ا320 ۇشاعى ۇشىپ-قونىپ جاتاتىنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىز. كۇن سايىن الەمنىڭ 1500 اۋەجايى وسى ۇشاقتارعا قىزمەت ەتەدى ەكەن. سوناۋ 1988 جىلى سىناقتان ءساتتى ءوتىپ, سالونىنا العاشقى جولاۋشىسىن مىنگىزگەن ۇشاق سودان بەرگى ارالىقتا 100 ميلليوننان استام رەيس جاساپ, 10,5 ميلليارد جولاۋشىنى دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزگەن. ال «ەير استانا» كومپانياسى ساتىپ العان «ا320 neo» – وسى ساناتتاعى ۇشاقتاردىڭ سوڭعى, جەتىلدىرىلگەن ءتۇرى. جاڭا قوزعالتقىشتار ورناتىلىپ, قاناتتارى شاركلەت دەپ اتالاتىن تىڭ ءتاسىل بويىنشا تۇيىقتالعان. بۇل ونىڭ اتموسفەراداعى كەدەرگىنى وڭاي جەڭىپ, جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا, جانارمايدى از شىعىنداۋىنا اسەر ەتەدى. «ا320 neo» باسقا ۇشاقتارمەن سالىستىرعاندا, جانارمايدى 15 پايىزعا از تۇتىناتىنى ونىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى. 2020 جىلعا قاراي تەحنيكالىق تۇرعىدا تاعى دا جەتىلدىرىلىپ, جانارماي ۇنەمدىلىگىن 20 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋگە ءتيىس. شاعىن فيۋزەلياجدى رەاكتيۆتى ۇشاقتاردىڭ ەكى كلاسى بار. بىرەۋى 16 كرەسلولى, جەكە ويىن-ساۋىق جۇيەلەرىمەن جابدىقتالعان بيزنەس-كلاسس بولسا, ەكىنشىسى 132 ورىندى ەكونوم-كلاسقا جاتادى. «ەير استانا» كومپانياسىنىڭ قوعاممەن بايلانىس جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى بەللا تورمىشەۆانىڭ ايتۋىنشا, كومپانيا وسى جالعىز ۇشاقپەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس. Airbus-پەن ارادا وسىنداي 11 ۇشاق ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلىپتى. 2019 جىلعا دەيىن كومپانيانىڭ ۇشاقتار پاركىن تولىقتىراتىن اۋە كەمەلەرىنە ەلىمىزدىڭ ىشكى رەيستەرىنە, سونداي-اق, قىتاي, رەسەي ەلدەرىنە, اراب امىرلىكتەرىنە جانە ۇندىستانعا قاتىنايدى دەپ جوسپارلانعان.  

ۇشاقتان ءتۇسىپ – ۇشاققا

«ۇشاقتان ۇشاققا» دەگەن قالىپتاسقان ءتىر­كەس بار ەدى عوي. ءبىز, ياعني قازاقستاندىق جۋرناليس­تەر مەن بلوگەرلەردەن جاساقتالعان توپ تۋلۋزا قالاسىنا تابان تىرەگەننەن ازداپ جان شاقىرىپ الدىق تا, سالىپ ۇرىپ ۇشاق جاساۋ زاۋىتىنا جول تارتتىق. «ۇشاقتان ءتۇسىپ – ۇشاققا» دەپ وتىرعانىمىز سول. تۋلۋزا قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋ­ەتى Airbus كومپانياسىنا تىرەلىپ تۇر دەسەك ارتىق ەمەس سياقتى. الىپ كومپانيانىڭ شتاب-پاتەرى وسى شاعىن قالادا قونىس تەپكەن. باسقا قالالارداعى قۇرامداس كومپانيالارىن قوسقاندا Airbus-تا باس-اياعى 55 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى دەسەك, سونىڭ 21 مىڭنان استامى تۋلۋزاداعى زاۋىتتا تەر توگەدى. ۇشاق جاساۋ – ۆەلوسيپەد نەمەسە كولىك جاساۋ ەمەس. ونىڭ قاجەتتى بولشەكتەرىنىڭ ءبارىن بىردەي ءبىر قالادا جاساپ, قۇراستىرىپ شىعۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس كورىنەدى. Airbus ۇشاقتارىنىڭ باستى بولشەكتەرى فرانتسيا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا جانە يسپانيا ەلدەرىندەگى ءىرى زاۋىتتاردا جاسالادى. سولاردىڭ بارلىعى «بەلۋگا» اتالىپ كەت­كەن الىپ Airbus-پەن تۋلۋزاعا جەتكىزىلىپ, وسى جەردە قۇراستىرىلىپ, سوڭعى بۇرانداسىنا دەيىن بەكىتىلىپ, بويالىپ-سىرلانىپ, تاپسىرىس بەرۋشى كومپانيانىڭ لوگوتيپى بەدەرلەنىپ, ەڭ سوڭىندا ۇشاق سىناقتان وتكىزىلەدى ەكەن. سول ءۇشىن بلانياك اۋەجايىنىڭ توڭىرەگىندەگى 700 گەكتاردان استام جەردە كومپانيانىڭ باس كەڭسەسى مەن التى ءوندىرىس الاڭى ورنالاسىپتى. كونسترۋكتورلىق جانە ديزاين بيۋروسى, ۇشقىشتار مەن تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردى دايىنداۋ ورتالىعى دا وسى جەردە. جىلىنا 300 ۇشقىش دايىندايتىن Airbus ليتسەيى جانە بار. 21 مىڭ ادام دەپ وسى 700 گەكتار اۋماقتا جۇمىس ىستەيتىندەردى عانا ايتىپ وتىرمىز. ودان بولەك تۋلۋزا اۋماعىنداعى 100 مىڭنان استام ادام اەروعارىش سالاسىمەن تىكەلەي نەمەسە جاناما بايلانىستى تىرلىكپەن شۇعىلدانادى. جالپى, فرانتسيانىڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاس­قان شاھار فرانتسيانىڭ تاريحي-مادەني, عىلىمي ورتا­لىعى عانا ەمەس, ونەركاسىبى وركەندەگەن قالا­لا­­رى­نىڭ ءبىرى سانالادى. قالانىڭ ورتا­لى­عىن­دا­عى سوناۋ ورتا عاسىرلاردا سالىنىپ, مۇرتى بۇزىل­ماي ساقتالعان تاريحي ەسكەرتكىشتەردى, سىنى كەتپەگەن شىركەۋلەردى, كەزىندە ات پەن ارباعا ارنالىپ توسەلىپ, سودان بەرى ساپاسىن جوعالتپاعان, تاستان توسەلگەن تار كوشەلەردى كورگەننەن كەيىن قالانىڭ سىرتىنداعى الىپ ءوندىرىس ورنىنا بىردەن بوي ۇيرەتۋ قىزىق ەكەن. شاھار سىرتىنداعى كورىنىس مۇلدە باسقاشا. ىشىندە تۋرا ماعىناسىندا ات شاپتىرىپ الۋعا بولاتىن جابىق انگارلاردا جۇمىس قىز-قىز قايناپ جاتىر. بەي-بەرەكەت جۇرگەن ادام كورمەيسىز, ايقايلاپ بۇيرىق بەرىپ جاتقاندار دا جوق. ءبارى تارتىپپەن, ءمىنسىز جۇمىس ىستەيتىن ساعات سياقتى رەت-رەتىمەن ءجۇرىپ جاتىر. ءبىز باس سۇققاندا الىپ انگاردىڭ ىشىندە ءبىر مەزگىلدە 6 ۇشاقتىڭ قانات-قۇيرىعى, فيۋزەلياجى, ياعني ۇشاقتىڭ نەگىزگى تۇلعاسى ءبىر-بىرىنە قۇراستىرىلىپ جاتتى. انگاردىڭ سىرتىندا قۇراستىرىلىپ قويىلعان, ەندى سىرتقى ارلەۋ جۇمىستارى جاسالاتىن تاعى 3 ۇشاق قاڭتارىلىپ تۇر. ۇشاقتار جاقىن كۇندەرى بلانياك اۋەجايىنان ءبىرىنشى رەت كوككە كوتەرىلىپ, سىناقتان وتكىزىلۋگە ءتيىس. سىناقتان ءساتتى وتكەن, قازاقستانعا قايتاتىن ءساتتى كۇتىپ تۇرعان ءبىزدىڭ ۇشاق وڭاشالاۋ اۋماقتا بولەك تۇر ەكەن. بۇيىرىنە «ەير استانا», «ا320 neo» دەگەن جازۋى بەدەرلەنگەن ۇشاق الىستان مەنمۇندالاپ, كوزگە جىلى ۇشىرايدى. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا بەيبىت ماقساتقا ارنال­عان, ازاماتتىق اۆياتسياعا قاجەتتى ۇشاق­تارد­ى جاساۋ­مەن جارتى عاسىردان بەرى اينالىسىپ كەلە جات­قان Airbus-تىڭ تابىسى دا ميللياردتارمەن ەسەپ­تەلەدى. ا320-نىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى فرانك نوۆاللوننىڭ ايتۋىنشا, جىلدىق تابىسى 45,9 ميلليارد ەۋرونى قۇرايدى. امەريكالىق Boeing-تىڭ باستى باسەكەلەسى بولىپ تابىلاتىن كومپانيانىڭ تاپسىرىس پورتفەلى الداعى 10 جىلعا دەيىن جوسپارلانىپ قويىلعان. ياعني, ەكونوميكالىق داعدارىس, كىرىستىڭ كەمۋى سىندى قاۋىپ-قاتەرلەرىڭىزدەن ونشا قورقا قويمايدى. تابىسى – ءوزىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەگەنىنە عانا بايلانىستى, الەمدىك نارىقتاعى اناۋ-مىناۋ احۋالدار اسەر ەتە قويمايدى. ونىڭ ۇستىنە, قاجەتتى بولشەكتەر ازىرلەيتىن كومپانيالارى ەۋروپا مەن ازيانىڭ ەڭ بەدەلدى, ەكونوميكالىق لوكوموتيۆى بولىپ سانالاتىن ەلدەردە ورنالاسقان. – Airbus-تى جاھاندىق كومپانيا دەۋگە ابدەن بولادى. ءبىز العاش رەت ازاماتتىق ۇشاق­تار­دى بىرىزدەندىرۋ قاعيداتىن جۇزەگە اسىرعان العاشقى كومپانيامىز. ياعني, ۇشقىشتاردىڭ كابيناسى, سونداي-اق, بارلىق ۇشاقتاردى باسقارۋ ءتاسىلى بىردەي دەۋگە بولادى. سونىڭ ارقاسىندا اۋە كومپانيالارى ءۇشىن ۇشقىشتار مەن تەحنيكالىق پەرسونالدى ازىرلەۋ جولى وڭايلاپ, شىعىن بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ازايدى. ءبىزدىڭ كومپانيامىز ۇشاق­تى اۋە كومپانيا­لا­رىنا ساتىپ قانا قويماي, ودان كەيىنگى ارا­لىق­تا دا تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا, جەر شا­رى­نىڭ كەز كەلگەن نۇك­تە­سىندە ۇشاقتارعا تەح­نيكالىق قىزمەت كور­سەتۋدى جالعاستىرا بەرە­دى. كليەنتتەرىمىزدىڭ كوپ­­تىگى جانە ولاردىڭ ريزالىعى بۇل جۇمىستىڭ وتە ورىندى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر, – دەيدى نوۆاللون مىرزا. فرانك نوۆاللوننىڭ ايتۋىنشا, كومپانيا وندىرىستىك قۋاتى مەن ءونىمى ەكولوگيالىق مەنەد­جەمەنتتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارى­نا تولىقتاي جاۋاپ بەرەتىن العاشقى كوم­پا­نيالاردىڭ ءبىرى ەكەن. ونەركاسىپ پروتسەستەرىنىڭ قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن كەرى اسەرىن ودان ءارى تومەندەتۋ ءۇشىن جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋگە نيەتتى. ۇشاقتى تاپسىرۋ سالتاناتىنا «ەير استانا» مەن Airbus كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى, ءتۇرلى باق وكىلدەرى قاتىستى. فرانتسيانىڭ قازاق­ستان­داعى ەلشىسى فرانسيس ەتەن, قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىلىگىنىڭ وكىلدەرى دە سالتاناتتى شارانىڭ باسىنان تابىلدى. تاجىريبەلى ۇشقىشتار, باسقا دا ماماندار كوپ. وسى شارادا «ەير استانا» پرەزيدەنتى پيتەر فوستەردى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, ا320 ۇشاقتارىنىڭ پايدالانۋ كورسەتكىشتەرى, سيپاتتامالارى ونىڭ سەنىمدى, قاۋىپسىز ءارى ىڭعايلى لاينەر ەكەندىگىنە ەشقانداي كۇمان قالدىرمايدى. – «ا320 neo»-دا ءتيىستى كورسەتكىشتەردىڭ بار­لىعى جەتىلدىرىلگەن. ىڭعايلىلىق, قاۋىپسىزدىك جانە ۇنەمدىلىك سياقتى تالاپتاردىڭ بارلىعىنا تولىق­تاي جاۋاپ بەرە الادى. بۇل ۇشاق ءبىزدىڭ كوم­پانيانىڭ اۋە باعىتتارىن كەڭەيتۋگە جول اشا­دى. ونى جاپونيا, قىتاي, وڭتۇستىك ازيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە ۇشىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. استانا مەن الماتىعا جاڭا رەيستەر اشىلىپ, جولاۋشىلار اعىنى ارتۋعا ءتيىس, – دەيدى پيتەر فوستەر. سالتاناتتى شارا باسىنان «ەير استانا» كومپانياسىنىڭ اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەربول وسپانوۆتى كوردىك. وتىز جىلدان استام ءتاجى­ري­بەسى بار, «تۋ-154», «Boeing 747», «Boeing 757», «Boeing 767» سىندى تالاي ۇشاقتاردى ءتىز­گىن­دەگەن, ۇزاق ۋاقىت قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اۋە كەمەسىنىڭ كومانديرى بولعان ەربول ابىلاي­ ۇلىنىڭ جاڭا ۇشاققا كوڭىلى تولعانى بايقالادى. «ا320 neo» -نىڭ سالونىنا ءمىنىپ, شتۋرۆالعا وتىرىپ تا كورىپتى. – قازىر وسى شارا بىتكەننەن كەيىن ءوزىمىزدىڭ ۇشقىش­تار ەلگە ۇشىپ كەتەدى. ەرتەڭ الماتىنىڭ اۋەجايىندا تۇرۋعا ءتيىس. مەن سىزدەرمەن قالا­مىن. ءوزىمنىڭ دە بىردەن جاڭا ۇشاققا وتىرىپ, ۇشىپ كەتكىم كەلىپ ەدى. بىراق باسقا دا جۇ­مىستارعا بايلانىستى قالا تۇرۋىما تۋرا كەلدى, – دەيدى ول. ەربول وسپانوۆ ايتقانداي, «ەير استانا» كومپانياسىندا بۇرىننان بار Airbus-تارمەن ۇشىپ جۇرگەن ۇشقىشتار ءۇشىن جاڭا تەحنيكانى تىزگىندەۋ قيىنعا تۇسپەيدى ەكەن. ونلايندا بىرنەشە ساعات كۋرستان ءوتىپ, سىناق تاپسىرسا جەتىپ جاتىر. ۇشاقتى زاۋىتتان ساتىپ العاننىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – كابيناسىنا ءوزىڭ تاپسىرىس بەرەسىڭ. سالونىن وزىڭە ۇناعان بىلعارىمەن قاپتاۋعا, كەيبىر پريبورلاردى وزىڭە ۇناعانداي ەتىپ جابدىقتاۋعا بولادى. ا320 neo-نىڭ سالونى, ۇشقىش كابيناسى سولاي دەربەس تاپسىرىس بويىنشا ارلەنگەن. ايتپاقشى, «ەير استانا» مەن «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعانى بەلگىلى. ءسويتىپ, «ەير استانا» «ەكسپو-2017 رەسمي اۋە تاسىمالداۋشىسى» دەگەن ەكسكليۋزيۆتى مارتەبەگە يە بولعان-دى. دەمەك, حالىقارالىق كورمەگە كەلەتىن تۋريستەر تاسقىنىن ارتتىرۋعا, حالىقتى حالىقارالىق ءھام ىشكى رەيستەردە شارشاتپاي-شالدىقتىرماي تاسۋعا جاڭا ۇشاق ات سالىساتىن بولادى. سونىمەن, ءبىزدىڭ تۋلۋزا قالاسىنا بارىپ, ۇشاق زاۋىتىن ارالاپ كورىپ, وتاندىق اۋە كومپانياسىنىڭ فلوتى جاڭا اۋە كەمە­سى­مەن تولىققانىنا كۋا بولعانىمىزعا دا ءبىر­نەشە كۇن ءوتتى. جاڭا ۇشاق جۇرت نازارىنا ۇسى­نىلعاننان كەيىن بىرنەشە ساعاتتان سوڭ كوككە كوتەرىلىپ, قازاقستانعا سامعاپ كەتكەن بولاتىن. سالتاناتتى شارا كەزىندە بەلگىلى بولعانداي, 16 قاراشا كۇنى «ا320 neo» ەلوردا اۋەجايىندا جۇرت نازارىنا ۇسى­نىلدى. ال كەشەدەن باستاپ اۋە كەمەسى قازاقستاندىق ءھام شەتەلدىك جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋىن باستاپ كەتتى. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان» استانا – تۋلۋزا – استانا