ءبىر كەزدە الەمدەگى ۇلكەن تەڭىزدەردىڭ ءبىرى بولعان ارالدىڭ اۋماعى 50 جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەسە, سۋ كولەمى 5 ەسە ازايدى. سۋدىڭ تەرەڭدىگى 18 مەترگە تومەندەدى.
ارالدىڭ اپاتقا ۇشىرۋىنان تۋعان ەكولوگيالىق پروبلەما قازاقستان مەن وزبەكستانعا تىكەلەي اسەر ەتتى. تارتىلعان سوڭ تەڭىز ەكىگە ءبولىندى: ۇلكەن ارال – وزبەكستاندا, كىشى ارال – قازاقستاندا.
ءامۋداريا سۋى كانالدار ارقىلى ەگىستىكتەرگە بۇرىلدى
ارال ماسەلەسىن شەشۋگە قاتىستى اتالعان ەكى ەلدىڭ كوزقاراسى ەكى ءتۇرلى. قازاقستان ءوز تەرريتورياسى ارقىلى وتەتىن سىرداريانىڭ سۋىن دۇرىس پايدالانۋ جانە كوكارال بوگەتىن سالۋ جولىمەن ارالدىڭ وزىنە قاراستى بولىگىن قۇتقارىپ قالعىسى كەلەدى. كىشى ارالدا سوڭعى 13 جىلدا سۋ دەڭگەيى بىرنەشە مەترگە كوتەرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا مۇندا بالىق شارۋاشىلىعى قايتادان بىرتىندەپ دامي باستادى. كوكارال بوگەتىن تاعى ەكى-ءۇش مەترگە بيىكتەتسە, تەڭىز 20 شاقتى جىل ىشىندە ارال قالاسىنا كەلەدى دەگەن بولجام بار. قازىر قالا مەن تەڭىزدىڭ اراسىندا 17 كم قاشىقتىق جاتىر.
كىشى ارالدىڭ دەڭگەيى 6 جىلدا 12 مەترگە كوتەرىلدى
ال وزبەكستانعا كەلسەك, ارالعا قۇياتىن تاعى ءبىر وزەن ءامۋداريا بۇل ەلدىڭ شارۋاشىلىعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وزەن سۋى تۇگەلدەي ەگىستىك سۋارۋعا جۇمسالادى دا, تەڭىزگە مۇلدەم بارمايدى. سوندىقتان وزبەكستانعا ارالدى قۇتقارۋدان گورى, ءوزىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتۋ ماڭىزدى. ەكىنشىدەن, تەڭىزدىڭ قۇرعاعان تابانىندا مۇنايدىڭ مول قورى جاتىر دەگەن جورامال بار. تاشكەنت سونى يگەرگىسى كەلەدى. 2006 جىلدىڭ تامىز ايىندا وزبەك ۇكىمەتى حالىقارالىق كونسورتسيۋممەن 40 جىلعا كەلىسىم جاسادى. كونسورتسيۋم قۇرامىندا قازىر «وزبەكمۇنايگاز», رەسەيلىك «لۋكويل وۆەرسيز», قىتايلىق CNPC بار. ولار ارالدان مۇناي بارلاۋ جۇمىستارىنا 110,2 ملن دوللار جۇمسادى.
ارالداعى تۇزدى بوران
قۇرعاعان تەڭىزدىڭ ورىندا قالعان ميللياردتاعان توننا تۇز ايماقتىڭ تابيعاتى مەن تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا وراسان زيان كەلتىرۋدە. وزبەكستان قۇرعاعان تەڭىز تابانىنان ۇشقان تۇزدى شاڭدى توقتاتۋ ءۇشىن سەكسەۋىل ەگۋدى قولعا الدى. بۇگىنگە دەيىن ۇلكەن ارالدا 500 مىڭ گا اۋماققا 4 ملن سەكسەۋىل كوشەتى وتىرعىزىلعان. قۇمعا ەگىلگەن ءار 100 كوشەتتىڭ 40-ى عانا وسسە دە, قازىر تەڭىز ورنىندا كادىمگىدەي سەكسەۋىل توعايى پايدا بولعانىن كورۋگە بولادى.
