تاۋبە ەتەرلىك تىرلىك بۇل!

تاياۋ كۇندەردە 25 جىلدىق مەرەيتويى كەڭىنەن اتالىپ وتكەلى وتىرعان تاۋەلسىزدىكتىڭ قازاققا جانە قازاقستاندىقتارعا بەرگەن پايداسى, جاقسىلىعى شاش-ەتەكتەن. مۇنى جۇرەگىندە يمانى, اۋزىندا تاۋبەسى بار ءاربىر ادامنىڭ مويىندارى حاق. ارينە, كوپشىلىك بولعان سوڭ ءتۇرلى مىنەزدى ادامدار بولادى, ونىڭ ۇستىنە ادام پەندە جاقسىلىققا بويىن تەز ۇيرەتىپ, بولا تۇسكەن ۇستىنە بولا تۇسسە دەيدى ەمەس پە. شىنداپ كەلگەندە, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىن­داعى قازاقستاننىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى دا «تار جول, تايعاق كەشۋدەن» تۇرعانىن ايتقان ءجون. راسىندا, وسى شيرەك عاسىر ىشىندە قازاقستانعا بىرنەشە رەت الەمدىك ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق داعدارىستى باسىنان كەشۋىنە تۋرا كەل­دى. اسىرەسە, جول باسىنداعى مەملەكەتتىڭ جاع­دايىن سوزىلمالى دەرتكە ۇقساستىرۋعا تو­لىق بولاتىن. قازىنا قالتاسىندا كوك تيىن بولمادى, كاسىپورىنداردىڭ كوپشىلىگى كو­تە­رەم مالدىڭ كۇيىن كەشىپ جاتتى, ينفلياتسيا دەڭ­گەيى 1000 پايىزدان اسىپ, اۋىل ادامدارى كا­دىمگى كىر سابىندى ءبىر قويعا ساتىپ الۋعا ءماج­بۇر بولدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, بۇل كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ جاعدايى, ادامداردىڭ رۋحاني دۇنيەسى كۇيزەلىستىڭ ەڭ اۋىر ساتتەرىن باسىنان وتكەرۋىنە تۋرا كەلدى. وسىناۋ كۇردەلى جاعدايدان ساياسي پارتيالاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, قاراپايىم ازاماتتاردىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن قازاقتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزگەن ساۋاتتى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا شىعا الدىق. قازاقستان بۇگىندە وتە جاۋاپتى شەشىمدەر قابىلدانىپ جاتقان بىرەگەي ەلگە اينالدى. اتاپ ايتقاندا, جاھاندىق قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان, مەملەكەت ەشبىر ابىرجىماي, ءىستىڭ بايىبىنا تەرەڭ ۇڭىلە وتىرىپ, جاعدايدى ۋىسىنا ۇستاي ءبىلدى. ءسويتىپ, قاس-قاعىم ساتتە ەلىمىز مۇمكىندىگىنىڭ جانە كەمەل كەلەشەگىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان مۇلدەم جاڭا ەلوردا – استانا سالىندى, ەكونوميكامىز مەيلىنشە قۋاتتى ءارى اشىق بولا ءتۇستى. جان باسىنا شاققاندا ىشكى جالپى ءونىم ء(ىجو) 18 ەسەگە ءوسىپ, ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە جەتتى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وتە تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. وسى رەتتە, اسا ءىرى نارىقتاردى جالعايتىن ستراتەگيالىق كولىكتىك ءدا­لىز بولىپ سانالاتىن, جالپى ۇزىندىعى 8 مىڭ شاقىرىم «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوكولىك جولىنىڭ 2800 شاقىرىمدى قۇرايتىن قازاقستاندىق بولىگىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلە جاتقانىن ايتۋ ءلازىم. بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وسى باعىتتاعى ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى ەكى ەسەدەن استام ءوسىپ وتىر. ەرەكشە اتاپ وتەرلىك تاعى دا ءبىر جايت, قازاقستان ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى مىقتى, بۇل سالادا تارتىمدىلىعى جوعارى ەل رەتىندە تانىلىپ كەلدى. ماسەلەن, سوڭعى ون جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا 200 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدىك ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. وسى ورايدا, مەملەكەتىمىز ينۆەستيتسيالاردى تاۋ-كەن, مۇناي مەن گاز سالالارىنا عانا ەمەس, وڭدەۋ, قايتا وڭدەۋ سەكتورلارىنا دا باعىتتاپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. سونداي-اق, قازاقستان وسى جىلدارى ءوز ەكونوميكاسىن الەمدىك نارىققا بەيىمدەپ, ينتەگراتسيا­لاۋ ماقساتىندا تاجىريبە جيناقتاي ءبىلدى. ناتيجەسىندە, دۇنيەجۇزىلىك بانك توبىنىڭ جەتەكشى باسىلىمى «Doing Business-2017» بايانداماسىنا سايكەس, قازاقستان الەمدىك رەيتينگتە 35-ءشى ورىندى يەلەنىپ, «Doing Business-2016» كورسەتكىشىندەگى 51-ءشى ورىنمەن سالىستىرعاندا 16 ساتىعا جوعارىلادى. وسىلايشا, بيزنەس-احۋالدىڭ قولايلىلىعى دەڭگەيى تۇرعىسىنان قازاقستان رەيتينگتە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيى­مى­نىڭ بەلگيا, يتاليا, يزرايل, گرەكيا, تۇركيا مەملەكەتتەرىنىڭ الدىن وراسا, ەۋرا­زيا­لىق ەكونوميكالىق وداق ارىپتەستەرىنىڭ ىشىندە توپ جارىپ, مەرەيىمىز ءوستى, بەلەسىمىز بيىكتەدى. ەلىمىز حالىقارالىق ارەنادا دا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي تابىستارعا قول جەتكىزدى. قازىر ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى قورعاي وتىرىپ, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى اتاندىق. مەملەكەت باسشىسى وسىعان بايلانىس­تى قازاقستاندىقتارعا جولداعان ۇندەۋىندە: «دسۇ-عا مۇشە بولۋ – كۇللى قازاقستاننىڭ جەڭىسى. بۇل – ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بولىنبەس بولشەگى رەتىندە مويىندالۋىنىڭ ايعاعى», – دەپ ەرەكشە اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي, استانادا وتەتىن حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىنە 105 مەملەكەتتىڭ قاتىسۋعا تىلەك ءبىلدىرۋىن كەزدەيسوق دەي المايسىڭ. ارينە, مەن يدەاليست ەمەسپىن جانە بارلىق ادامدى بىردەي باقىتقا كەنەلتۋ وڭاي ەمەستىگىن تۇسىنەمىن, الايدا, ىنتا بولسا جاقسى ناتيجەگە جەتۋگە بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. ءبىر نارسە ايقىن. داڭقتى ۇلتقا, «ماڭگىلىك ەلگە» اينالۋ جانە ەڭ باعالى دا اسىل قۇندىلىق – تاۋەلسىز قازاقستاندى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, بولاشاق ۇرپاققا امانات ەتۋ – ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدا. كەنجەبولات جولدىباي, ساياساتتانۋشى