ارحيۆ شىڭىراۋىنان ادەبي شىندىق تاپقان

تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ىرگەلى مەكەمەلەردىڭ كوپشىلىگى تاعىلىمدى شارالار وتكىزىپ, ۇلىق مەرەكەگە ورايلاستىرىپ ۇلتقا قاجەت تاقىرىپتار توڭىرەگىندە كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – «ماڭگىلىك ەل» قايراتكەرلەرى: اقىن عالىم جايلىباي» دەگەن تاقىرىپپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ارحيۆىندە قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, تاريحشى عالىمدار, ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن رۋحاني-تانىمدىق ءورىسى كەڭ شىعارماشىلىق كەزدەسۋ بولىپ ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­­زيدە­ن­تى­نىڭ ءارحيۆى قازاقستان جازۋشىلار وداعى باس­قارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اقىن عالىم جايلىبايدى كەزدەسۋ كەيىپكەرى ەتىپ كەزدەيسوق تاڭداما­عان. بۇل كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋعا 1932 جىلعى اشارشىلىقتان بوسقىنعا ۇشىراعاندار, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اسكەري تۇتقىندارى مەن قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى تۋرالى جازعان «قارا ورامال», «تاماكوشكەن» پوە­مالارى تۇرتكى بولعانى انىق. 780 مىڭعا جۋىق ءىس تىركەلگەن پرەزيدەنت ءارحيۆى – تاريحي دەرەكتەر مەن مالىمەتتەردىڭ ناعىز ورتالىعى. پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بوريس جاپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, پارتيانىڭ باسشىلىق ورگاندارىنىڭ, جالپى باسقارۋ قۇجاتتارىن جيناقتاپ, ساقتايتىن نەگىزگى ارحيۆ وسى مەكەمە بولعانىمەن, مۇندا ازامات سوعىسى, الاش قوزعالىسى, دەپورتاتسيا, ەۆاكۋا­تسيا, اشارشىلىق پەن بارلىق زۇلمات وقيعالارعا بايلانىستى دەرەكتەردىڭ دە مول مالىمەتى بار. ادەبي ورتادا جىلى قابىلدانىپ, كوپ تالقىلانعان بۇل پوەمالاردى جازۋ ءۇشىن اقىن شاڭ باسقان ارحيۆتەردەن سارىلىپ دەرەك ىزدەپ, تالاي تاريحتى قوپارۋىنا تۋرا كەلدى. ارحيۆ قويماسىندا تۇنىپ تۇرعان تاريحي مالىمەتتەردى كوركەم شىندىقپەن قابىستىرىپ, ناۋبەت زاماننىڭ سورعالاعان شىندىعىن ولەڭ سوزبەن كەستەلەگەن «تاماكوشكەن» مەن «قارا ورامال» پوەمالارىنىڭ جازىلۋ تاريحىن اقىن كوپشىلىكتىڭ الدىندا ءوزى باياندادى. جەزقازعان جەرىنەن تاما, تاراقتى سەكىلدى اشتىقتان ءسىڭىرى شىعىپ, سەڭدەي سوعىلعان ءبۇتىن ءبىر رۋلاردىڭ اق قار, كوك مۇزعا قاراماي, قارالى كەرۋەن قۇراپ, اۋا كوشكەن قاسىرەتىن جىرلاعان اقىن ءوز ولەڭىنە تاريحي دەرەكتەردى دالمە-ءدال كەلتىرەدى. ءتىپتى, وزەگى تالىپ, ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولعان شەرلى انالار ءوز بالاسىن ءوزى وزەنگە لاقتىرىپ, قارا سۋعا باتىرعان دەرەكتەردى ايتۋدىڭ ءوزى اۋىر بولسا دا, اينالىپ وتە الماي, پوەماسىنا ارقاۋ ەتكەن. اقىن پوەماسىنان ۇزىندىلەر وقىپ, وكىنىش پەن وكسىك كوكىرەكتى سىزداتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءارحيۆىنىڭ اقپاراتتى-ادىستەمەلىك باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى ايناش سەيسەنباەۆا «پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ عىلىمي جوبالارى اياسىندا اقىن عالىم جايلىبايدىڭ «تاماكوشكەن» جانە «قارا ورامال» پوە­مالارىنا تاريحي شولۋ» اتتى بايا­ن­- داماسىندا پوەمالارداعى اقىننىڭ شىندىعىن تاريحي دەرەكتەرمەن سا­باق­تاستىرىپ, كور­كەم جانە تاريحي مالىمەتتەردەگى وزەكتەس ويدى ءبىر-بىرىمەن بايلانىس­تى­را, سالىستىرا وتىرىپ ءوربىتتى. اقىن­نىڭ دەرەكتىك ىزدەنىسى تامىرلى تاريح پەن كوركەم ادەبيەت نەگىزىندە ۇتىمدى ۇش­تاستىرىلعانىنا كوڭىل اۋدارتتى. پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ زامانا شىندىعىن جىرلاعان اقىندى شاقىرىپ, اشارشىلىق قۇرباندارى مەن تۇتقىندار تۋرالى بىرەگەي دەرەكتەرىمەن ءبولىسىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋى قاسىرەت قۇرباندارىنا دەگەن قۇرمەت جانە ولاردىڭ ماڭگىگە سىزىلىپ تاستاعان ەسىمدەرىن قايتا جاڭعىرتۋعا ۇلەس قوسقانى دەسەك, ەش ارتىق ەمەس. بۇل كەزدەسۋ وسىنى راستادى. كەزدەسۋ سوڭىندا اقىن ع.جايلىباي پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ب.جاپاروۆقا بەيجىڭنىڭ «ۇلتتار باس­پاسىنان» جارىق كورگەن جاڭا كىتابى مەن قازاندا باسىلعان تاتار تىلىندەگى ولەڭدەر جيناعىن تارتۋ ەتتى. ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى