وڭتۇستىكتە احۋال جاقسارا باستادى

حالقىن ەڭ ۇلكەن بايلىعىنا بالاي­تىن وڭتۇستىكتەگى وبلىستىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسى جاڭادان سالىنعان, جالپى اۋما­عى 10 گەكتار جەردى الىپ جاتقان, مە­دي­تسي­نالىق قوندىرعىلارى حا­لىق­­ارا­لىق ستان­دارت­تارعا نەگىزدەگەن جاڭا اۋرۋحاناعا كوشىپ جاتىر قۇ­نى 5 ملرد. 743,8 ملن. تەڭگە تۇرا­تىن مۇنداي كلينيكا ازىرگە باسقا وبلىستاردا جوق دەلىنەدى. سونى­مەن قاتار, جاڭا, ساۋلەتتى پەرزەنتحانا ءۇيى دە پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل ءۇل­كەن جاڭالىقتارعا وبلىس حالقى قۋانۋلى. سوڭعى ءۇش جىلدا وبلىس بويىنشا جىل سايىن 70 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ءار­بىر ءتورتىنشى تۇرعىنى. سالىس­تى­رىپ كورەيىك. ماسەلەن, الماتى وب­لىسىندا – 36235, شىعىس قازاق­ستان­دا – 23646, قوس­تاناي وبلى­سىندا – 12314, سولتۇستىك قا­زاقستان وبلى­سىن­دا – 8526 بالا ىڭگالاپ دۇنيە ەسىگىن اشادى ەكەن. مەملەكەتىمىزدى ادام بايلىعى­مەن ەسەلەپ, دەموگرافيالىق احۋا­لىن جاقسارتىپ وتىرعان ءوڭتۇس­تىك­تىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى كەشەگى دەيىن بورازداعا مۇرنىن تەسىپ مۇ­رىندىق سالعان كارى وگىزدەي شىقپا جانىم شىقپامەن كەلە جاتقان. وسى احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا تۇرعاي كەشەگى دوستاستىق ەلدەرىندە بالاماسى جوق قان ورتا­لى­عى مەن مە­ديتسينالىق قۇرال جاب­دىق­تاردى زالالسىز­دان­دىرۋ, زامان تالابىنا ساي اۋرۋحانالار سالىندى. ودان بەرى ءبىرتالاي ۋاقىت ءوتتى. اتىشۋ­لى ۆيچ وقيعاسىمەن رەس­پۋب­ليكانىڭ تۇڭدىگىن جەلپىلدەتكەن وڭتۇستىكتىڭ دەنساۋ­لىعى­نىڭ ب­ە­تى بەرى قارادى. بۇرىندارى وب­لىستا انا, نارەستە, قۇرت اۋرۋ­لارى جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋ­لارى بويىنشا ءولىم-ءجىتىم كوپ ەدى. وبلىستىق بالالار كليني­كاسى اۋ­رۋ­حاناسى مەن پەرزەنتحانا ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلۋ قارساڭىندا وب­لىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­ماسىنىڭ باستىعى, مەديتسينا عىلىم­دارىنىڭ دوك­تورى, پروفەسسور جۇماعالي قا­زىباي ۇلى يس­­مايلوۆ­قا جولىعىپ, كوڭىلىمىز­دەگى ساۋال­دارعا جاۋاپ العانبىز. – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى­نىڭ ەڭ ۇلكەن كورسەتكىشى – ادام ءومىرىن ساقتاۋ. ونىڭ ىشىنە ارينە, انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ كىرەدى دەسەك, وسى باعىتتا تياناق­تى جۇ­مىس جاسادىق, – دەدى جۇما­عالي قا­زى­باي ۇلى. – اتاپ ايتساق, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سا­لا­سىندا انا مەن بالا ءولىمىن ءتو­مەن­دەتۋ ماقساتىمەن وبلىس اكىم­­دى­گىنىڭ, دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گىنىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن ءجۇ­يە­لى وزگەرىس­تەر ورىن الدى: – 3 پەريناتالدىق ورتالىق قىز­مەت ەتەدى; – وبلىستا رەسپۋبليكامىز بو­يىنشا ال­عاش رەت نەوناتالدى قۇ­را­ماسى بار پەري­نا­تال­دىق كو­مەك­تىڭ اۋماقتان­دى­رىلۋى ەندىرىلدى; – كەڭەس بەرۋ-كولىك قىزمەتى ۇيىم­داس­تى­رىلدى; – وزات تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ با­عى­تىن­دا يۋنيسەف, يۋنفپا سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدارى­مەن ارىپتەستىك جۇمىس جۇرگىزىلۋدە; – 4 ترەنينگ-ورتالىق قۇرىلدى. (ونىڭ ۇشەۋى پەريناتالدىق ورتا­لىق جا­نىندا, بىرەۋى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ جا­نىن­دا ورنالاسقان); – ونكولوگيالىق اۋرۋلار ديسپانسەرى جانىندا وپەراتيۆتى گينەكولوگيا بو­يىن­شا ترەنينگ-ورتا­لىق جۇمىس ىستەي باستادى; – مەديتسينالىق قىزمەتكەر­لەر­دى جۇ­­­مىس ورىندارىندا وقىتۋدى ۇيىم­­داستىرۋ ماق­ساتىمەن وبلىس­قا رەس­پۋبليكالىق ورتالىق­تار­دان, سو­نى­­مەن قاتار الىس جانە جاقىن شەتەلدەن جەتەكشى ماماندار شا­قى­رىلدى; – بوسانۋعا كومەك كورسەتۋ ماق­سا­تىن­دا ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار جانە يۆبدۆ جانە ردرۆ حالىقارالىق باعدارلا­ما­لارى ەندىرىلگەن. جۇزەگە اسقان ءىس-شارالار ءنا­تي­جە­سىندە, 2010 جىلدىڭ قورى­تىن­دىلارى بويىنشا انا ءولىمىنىڭ كور­سەتكىشى 100 مىڭ ءتىرى تۋىل­­عان­دارعا قاتىستى 26,4-كە دەيىن ءتو­مەن­دەدى. بۇل – 28 پايىز. وسى ون­جىل­دىق­تاعى ەڭ تومەن كور­سەتكىش. رەسپۋبلي­كا­نىڭ­ باسقا  ايماق­تا­رى­­مەن سالىس­تىر­­عاندا, وڭ­تۇس­­تىك 5-ساناتتى ورىن­دى يەم­دەنىپ وتىر. ءسابي ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى 1000 ءتىرى تۋىل­عاندارعا قاتىستى 19,4-ءتى قۇرا­دى. 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش 20,7 بولاتىن, ياعني 7 پايىزعا تومەندەگەن. وبلىستار ارا­سىن­دا وڭتۇستىك قازاقستان ءۇشىنشى ورىندا كەلەدى. وپەراتسيادان كەيىنگى ءسابي ءولىمىنىڭ كور­سەتكىشى 1,5 ەسە, ياعني 46 پايىزدان 30 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بالالار حي­رۋرگ­تەرىنىڭ, انەستەزيولوگ-رەاني­ماتو­لوگ­تارى­نىڭ, مەيىر­بي­كەلەردىڭ بريگادا­سى ليتۆانىڭ, يزرايل­دىڭ, رەسەيدىڭ (سانكت-پەتەربۋرگ) جەتەكشى كلي­­ني­كا­لارىندا وقىتۋدان ءوتتى. وبلىستىڭ باس دارىگەرى جۇرەك-قان تا­مىر­لارى اۋرۋلارىنا باي­لا­نىستى جا­سال­عان جۇ­مىستاردى تومەندەگىنشە جىلىكتەدى: – اشىق جۇرەككە 306 وپەراتسيا ءجۇر­گىزىلىپ, پولشا كارديو­لوگ­تارى­نىڭ قاتى­سۋى­مەن تۋا بىتكەن جۇرەك اقاۋلارى انىق­تالىپ, بالا­لارعا حي­رۋر­گيالىق وپەراتسيالار جاسالدى; – 2010 جىلى العاش رەت ەكى كامەرالى ەلەكتروكارديوىنتالاندىرعىشتارىنىڭ يمپلان­تا­تسياسى جۇرگىزىلىپ, ينتراوپەرا­تسيالىق تەلەمەديتسينا وتكىزىلدى; 2003 جىل­­دان بەرى «مەيىرىمدى جۇرەك» اشىق قوعامى قىزمەت ەتەدى. 2010 جىلداعى تۋبەركۋلەز اۋرۋلارى بو­ي­ىن­شا ەپي­دەميولوگيالىق جاع­داي 2005 جىل­­مەن سا­لىستىرعاندا, تۇ­راق­­تانۋ تەن­دەن­تسيا­سىنا يە. اۋرۋ­عا شالدىعۋ كور­سەتكىشى 24,4%-عا ءتو­مەن­دەدى, ياعني 100 مىڭ تۇرعىنعا قا­تىستى 74,4%-دى قۇراپ وتىر. بۇل كور­سەتكىش 2005 جى­لى 98,4 % بو­لا­تىن. ءولىم 36,4%-عا تومەندەدى. رەسپۋبليكالىق تۋبەركۋلەز پرو­­ب­لە­ما­لا­رى­نىڭ ۇلتتىق ورتا­لى­عىن تارتۋمەن تۋبەركۋلەز قىز­مەتىن تۇ­تا­سىمەن قايتا قۇرۋ شا­را­لارى ءجۇر­­گىزىلدى. اتاپ ايتقاندا: ناۋ­قاس­تار ءتۇسىمىن تۋبەركۋلەزگە قار­سى ۇيىم­­داردا ءبولۋ; وبلىستىڭ بارلىق اۋ­دان­­دارى مەن قالا­لارىن­دا باك­تە­ريو­­سكو­پيالىق زەرتحانالار قۇرىل­دى. باكتەك ادىسىمەن ەكس­پرەسس-دياگنوستيكا جاساۋ جۇمىسى جۇيەگە كەلتىرىلدى: الدىن الا انىقتاۋ ءىسى جاق­ساردى (فليۋوروگرافيا, باكتەريوسكوپيا, 1 جانە 2 قاتارداعى پرە­پا­رات­تار­عا سەزىمتالدىقتى باكتەريو­سكوپيالىق انىق­تاۋ); ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازا كۇشەي­تىل­دى. رەس­پۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وب­لىس­تاعى تۋبەركۋلەزگە قارسى ۇيىم­دارعا ستا­تسيو­نار­لىق كوپفۋنك­تسيو­نال­دى دياگ­نوس­تي­كا­لىق رەنت­­گەن اپ­پاراتىنىڭ 9 داناسى ساتىپ الىن­­­دى; كۋيس جۇيە­سىمەن ۆەدومستۆو­ارا­لىق ءوزارا ارە­كەت­تەسۋ جوسپارى ءتۇزىلىپ, قول قوي­ىل­دى. بۇل جوسپار سوتتال­عان, جازا تارتۋ ور­ىندارىنان بوسا­تىل­عان ناۋقاس­تاردى, ەمدەۋدى تالاپ ەتەتىندەردى ىلەس­تىرىپ ءجۇرۋدى, «قول­دان قولعا» تاپسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارما­سىنىڭ باستىعى باسقا سا­لا­لار بويىنشا دا وسىنداي جۇ­مىس­تار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اي­تا­دى. بىرىندە كورسەتكىش جوعارى, بىرىندە ورتا. كوڭىلگە تۇيگەنىمىز, تومەندەۋ جوق. بۇل – وبلىستىڭ مەديتسيناسى اۋزىمەن قۇس تىستەپ تۇر دەۋگە كەلمەگەنىمەن, جۇمىس جاسا­لىپ جاتقانىن بايقاتادى. جوعارىدا باياندالعان دەرەكتەر اۋادان الىنعان جوق. وبلىستا جا­سال­عان جۇمىس­تار­دىڭ جەمىسى, وبلىس مەديتسينا قىزمەت­كەر­لەرى­­نىڭ ماڭدايتەرىنىڭ وتەۋى, كاسىبي ءبى­لىك­تى­لىكتىڭ قايتارىمى. وبلىس­تىق دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ باسقارما­سىنىڭ باستىعى جۇ­­ما­عالي يسمايلوۆ باستاعان ۇجىم­ن­ىڭ جۇ­مىس­تى دۇرىس جۇيەگە قويا العاندىعىنىڭ دالەلى. جۇماعالي قازىباي ۇلى – جا­ڭاشىل عا­لىم. رەسپۋبليكانىڭ, وب­لىستىڭ شەڭ­بە­رىن­دە قالىپ, قازا­نىندا قايناۋ جىل­دار وتە  جە­مىسىن بەرگەنىمەن, كوپ ۋاقىتتى جەپ قويا­دى. ونىڭ ۇستىنە شەتەلگە ماماندار جىبەرىپ وقىتۋ ۇنەمى پراكتيكامەن ۇشتاسپاعاننان كەيىن كۇتكەن ناتيجەگە جەتكىزە بەرمەيدى. وبلىس مەديتسيناسىنا سەرپىندى قادام­دى ءوزى ىزدەگەن. تاپتى. ليتۆادان. كسرو قۇر­ساۋى­نان بوساعان مە­زەتتە-اق 1991 جىلى مەدي­تسينا­نىڭ حالىقارالىق ستان­دارتىنا ءوتىپ كەتكەن ليتۆالىق اعايىندار قازاق­ستان­دى قوي­ىپ, الىپ رەسەي­دىڭ ءوزى­نىڭ الدىن وراپ كەتىپتى. مەدي­تسي­نا­لىق كوپ كورسەتكىش­تەر بويىنشا. جۇماعالي قازى­باي­ ۇلى نەگە ليتۆا مەديتسي­نا­سىنا تاڭداۋ جاساعانىن بىلايشا ءتۇسىن­دىرگەن. بىرىنشىدەن, ەكى مەملەكەت تە كسرو-نىڭ شەكپەنىنەن شىقتى. ياعني, كورگەنى, بىلگەنى ءبىر جۇيە بولعان. ەكىنشىدەن, ليتۆالىقتار ەۆرو­ستان­دارت­قا 1991 جىلى كىرىپ, حا­لىق­ارا­لىق جەتىس­تىك­تەر­دىڭ ءدامىن الدى­مەن تاتتى. ولاردىڭ دارىگەر­لەرى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كەز كەلگەن كلينيكا­لا­رى­نا بوگەتسىز الىنادى. ءۇشىن­شى­­دەن, تىلدىك قيىندىق جوق. وزگە ەلدىڭ دارىگەرلەرىمەن نەمىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە سويلە­سىپ, ءدارىس الۋعا قازاقستاندىق ءدا­رى­­گەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ءتىلى سىنا بەرمەيدى. ال كاۋناس ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ كلي­ني­كاسى­نىڭ پروفەسورلار قاۋىمىمەن ورىس تىلىندە ەركىن شۇيىركەلەسىپ, پراكتي­كالىق ساباق الۋعا ابدەن بولادى. كاۋناس دارىگەرلەرى وڭتۇستىككە اراعا اي سالىپ ەكى بريگادامەن ەكى رەت كەلگەن. ءتۇرلى دەرتتەر بويىن­شا وپەراتسيا جاسا­دى, جاڭا تۋعان سابيلەردى سىرقاتقا ۇرىن­دىر­ماۋ­دىڭ ءتيىمدى جولدارىن ءىس بارى­سىندا كورسەتتى. ەۋروپا ەلدەرىندە ۇلكەن بەدەلگە يە پروفەسسورلار رۋتا ناريماۋسكەنە مەن ۆاريمتاس باراۋسكاستار ماستەر-كلاسس وتكىزدى. جۇماعالي قازىباي ۇلى دا ار­نايى شا­قىرتۋمەن كاۋناس ۋني­ۆەر­سي­تەتىنىڭ كليني­كاسىندا وتكەن حا­لىق­ارالىق كونفەرەن­تسيا­عا قاتىس­قان. ءسويتىپ, ەكى تاراپ ءۇش جىل­عا مە­­موراندۋمعا قول قويدى. ياعني, كاۋ­ناس كلي­نيكاسىنىڭ بىلىكتى ءدارى­گ­ەر­لەرى ءوڭتۇس­تىككە ءوز قون­دىر­عى, قۇرال­دارى­مەن كەلىپ, وتا جاساپ, وبلىستىڭ دارىگەرلەرىن مەدي­تسي­نا­داعى وزىق ادىستەرگە ۇيرەتۋگە مىندەتتەندى. ال, وبلىس دارىگەرلەرى ءوز كەزەگىندە كاۋناس كلينيكاسىندا ءون­دى­رىستىك پراكتيكادان وتەدى, ساباق الا­دى. وسى پروتسەستىڭ ۇزدىكسىز وتە­تىن­دى­گىن ەسكەرسەڭىز, بۇل شەتەلدە 15-20 دارىگەردى قى­رۋار قارجىمەن ءدارىس تىڭداپ قايتۋعا جىبەرۋ ەمەس, وب­لىس­تىڭ جوعارى ءجا­نە ورتا بۋىن ءدا­رىگ­ەر­لەرىنىڭ باسىم كوپشى­لى­گىنە ەۆروستاندارت بيىگىندە بىلىكتىلىك دەڭ­گەي­ىن كوتەرۋ بولماق. وڭتۇستىك پەن ليتۆانىڭ ۇقساس جەرى ەكەۋىندە دە حالىق سانى شامالاس. مىڭ سابيگە شاققاندا بالا ءولىمى ءتورت ەسە ءتو­مەن بالتىق جا­عا­لاۋىنداعى ەلدەن ءۇي­رە­نەر جايتتار كوپ. وبلىس اكىمىنىڭ رۇق­­ساتى­مەن وڭتۇستىكتىڭ 20 باس ءدارى­گەرى ليتۆادا بولىپ, مەنەدجەرلىككە وقىپ قايت­تى. ون­داعى ارىپتەس­تەرىنىڭ جۇمىس پراك­تيكاسىن كور­دى. از ولجا بولماسا كەرەك. كاۋناستا بالالار پەديا­ت­ريا­سى, كارديو-حيرۋرگيا سياقتى ورتا­لىق­تاردى ارا­لاپ ءجۇر­گەندە ءوڭتۇس­تىكتىڭ باس ءدارى­گەرى جا­ساندى ءجۇ­رەك­پەن قولارباسىن زىرىل­داتىپ ايداپ ءجۇر­گەن سىرقاتتى كورىپ تاڭ قا­لىپ­تى. دونور كۇتىپ جۇرگەنگە ۇقسايدى. بىزگە تاڭ بولعانى­مەن, ولارعا ۇيرەنشىكتى جاع­داي. وزىق مەديتسينانىڭ جەمىسى. ونداي بولماق قايدا دەپ ايتۋ­عا بولماس. ەۋروپانىڭ ءتالى­مىن ال­عان كاۋناس كلي­نيكاسى ءوڭتۇس­تىك­كە ءدارىس بەرسە, كورشى وب­لىس­تار مۇن­داعى كادرلارعا قازىردەن قۇدا ءتۇسىپ جاتىر. جۇماعالي قازىباي ۇلى ءبىلىم بەرۋدى جۇيە­لەندىرۋ ءۇشىن شىمكەنتتە جىل سايىن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋگە دايار­لىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. مىقتى سانات­تاعى پروفەسسورلار كەلەدى. اپتالاپ ماستەر-كلاستار وتكىزەدى. ترەنينگ ورتا­لىق­تارىمەن جۇمىس جاسايدى. ءجۇز­د­ەگەن ءدارى­گەرلەر بىلىكتىلىگىن كوتەرەدى. مىنە, بۇل جۇمىس. وبلىستىڭ باس ءدارى­گەرى وسى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋدە وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ كوپ كومەك كور­سەتىپ وتىرعانىن ايتقان. ءيا, ءبىزدى قۋانتقانى كوپ جىلدان بەرى ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق بازا­سى سىن كوتەر­مەي, سوڭىنان جەل ءسوز ىلەسىپ جۇرەتىن وڭ­تۇس­تىك مەديتسينا­سىنىڭ كوشى تۇزەل­گەن­دىگى. ەل ءۇشىن ەڭ باستىسى دا وسى. باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.