كۇش اتاسى قاجىمۇقاننان كەيىن بوز كىلەمدە ولجا سالعان قازاق بالۋاندارى از بولعان جوق. سولاردىڭ ىشىندە ابىلسەيىت ايحانوۆتىڭ ورنى بولەك. ول حح عاسىردىڭ 60-جىلدارىندا سپورت دۇنيەسىن ءدۇركىرەتكەن ايتۋلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ەل ءىشىندە ايحانوۆ تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز ءاڭگىمەلەر بار. بۇل دەگەنىڭىز حالىقتىڭ ابەكەڭدى ەرەكشە قۇرمەت تۇتاتىنىن بىلدىرەدى. سەبەبى, قالىڭ جۇرتشىلىق ناعىز مىقتىلاردى عانا مويىندايدى. حالىق مويىنداعان ادامنىڭ ەل ىشىندە بەدەلى بيىك بولادى. وسىدان 40-50 جىل بۇرىن بالۋاندىعىمەن اتى شىققان ايحانوۆتى جۇرتشىلىقتىڭ ءالى كۇنگە دەيىن القالى جيىنداردان قالدىرماي قۇرمەتتەۋى, ءتوردەن ورىن ۇسىنىپ, الاقانىنا سالىپ ايالاۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى. ويتكەنى ابەكەڭ قازاقتىڭ نامىس تۋىن بيىك ۇستادى. حالىق بۇل جاعىنان ونىڭ الدىندا قارىز بولىپ قالعان جوق. ەلى وزىنە جاسالعان قىزمەتتى ۇلىنا دەگەن قۇرمەتپەن قايتاردى. سەبەبى, جەكە ادام الاقانداعى ءبىر تامشى سۋ بولسا, حالىق ۇشى-قيىرىنا كوز جەتپەيتىن ءتۇپسىز داريا.
ابىلسەيىت ايحانوۆ بۇرىنعى تالدىقورعان وبلىسى سارقانت اۋدانىنىڭ تۋماسى. اكەسى رۇستەم ۋاقىتىندا كولحوز باسقارعان, ەلگە سىيلى, اينالاسىنا ىقپالدى كىسى بولىپتى. ءابىلسەيىتى 4-5 جاسقا تولعاندا ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانىپ, سودان قايتپاعان ەكەن. اناسى راحيلانىڭ, اعايىن-تۋعاندارىنىڭ تاربيەسىندە وسكەن ابەكەڭ وقۋعا زەرەك بولىپتى. اسىرەسە, ماتەماتيكا, فيزيكا, تريگونومەتريا پاندەرىنەن الدىنا جان سالماعان ەكەن. ال الماتىعا وقۋعا بارعانشا كۇرەستىڭ ءادىس-ءتاسىلىن بىلمەك تۇگىلى, كىلەمگە شىعىپ كورمەپتى.
– اۋىلىمىزدا دەنە شىنىقتىرۋدان نيكولاي ستەپانوۆيچ سەرەبرياننيكوۆ دەگەن مۇعالىم ساباق بەردى, – دەيدى ابەكەڭ سول جىلداردى ەسكە الىپ. – شاشى اپپاق قۋداي كىسى بولاتىن. «ەسلي حوچەش بىت زدوروۆىم, تو زانيمايسيا سپورتوم», – دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتاتىن. وسى ءسوزدى ءۇلكەن ارىپتەرمەن كورنەكى جەرگە ۇران قىلىپ جازىپ تا قويدى. ءارى-بەرى ءوتكەن كىسىنىڭ نازارىن اۋدارادى. بىزگە ەرتەڭگىلىك بوي شيراتۋ جاتتىعۋلارىن نيكولاي ستەپانوۆيچ ۇيرەتتى. اۋىلدىڭ قارادومالاقتارىن جيىپ الىپ, جۇگىرۋگە شىعادى. ءوزى سەركە قۇساپ توپتىڭ الدىن باستاپ وتىرادى. الدىنا شىعۋعا رۇقسات جوق. سودان ۇستاز باستاعان توپ بالا «ەنەرگيا» كولحوزىن ءبىر اينالىپ, ءبىر-اق توقتايمىز. شاۋ تارتقانىنا قاراماستان سەرەبرياننيكوۆ بالالاردان قالىسپايتىن. تارتىپكە مىعىم بولاتىن.
جوعارىدا ابەكەڭنىڭ ەسەپكە جۇيرىكتىگىن ايتتىق. ايحانوۆ 10 سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە اۋداننان سول سىنىپتىڭ ەمتيحانىنا ارنالعان ەسەپتەر كەلەدى. اۋىلداعى ەكى مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرى جابىلىپ, الگىلەردىڭ شەشىمىن تابا الماي قينالادى. مۇعالىمدەر بۇل ەسەپتەر جوعارى وقۋ ورنىنىڭ باعدارلاماسىنا ارنالعان, 10 سىنىپتىڭ كىتابىندا جوق دەپ, اۋدانعا قايتارىپ جىبەرەدى. ساباق ۇستىندە ايىم دەگەن مۇعالىم الگى ەسەپتى تاقتاعا جازىپ, شەشۋىن ىزدەيدى. سوندا بوزبالا ابىلسەيىت ونى قينالماي شىعارىپ, بۇل حابار اۋداندىق وقۋ بولىمىنە جەتەدى. اۋدانداعى بىلىمگە جاۋاپتى ماماندار موتوتسيكلمەن كىسى جىبەرىپ, ەسەپتىڭ دۇرىس شىعارىلعاندىعىن, بۇل ەسەپتەر ونىنشى سىنىپتىڭ باعدارلاماسىندا بار ەكەنىن دالەلدەيدى. اۋىل مۇعالىمدەرى ايحانوۆتى ەرىكسىز مويىندايدى.
ابەكەڭنىڭ ەسەپكە بەيىمى, العىرلىعى شىنىندا دا تاڭعالارلىقتاي ەدى. ءۇي تاپسىرماسىنا بەرىلگەن ەسەپتى تاڭ اتقانشا شىعارىپ, بەت-ءجۇزى مايشامنىڭ كۇيەسىنەن قاپ-قارا بولعان ساتتەرى ءالى جادىندا. سونىمەن قاتار, حيميا پانىنەن دە قامشى سالدىرماپتى. سەگىزىنشى, توعىزىنشى سىنىپتاردا مەندەلەەۆ تابليتساسىن جاتقا سوققان ەكەن. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ ماتەماتيكا مەن فيزيكانىڭ قاي بەتىندە قانداي تاقىرىپ بار, قاي تەڭدەۋ قاي تاراۋعا جاتادى, تۇگەل جاتقا ءبىلىپتى. مەكتەپتە ەسەپتەن ءتورت دەگەن باعا الىپ كورمەگەن. اۋىل بوزبالاسى سەگىزىنشى, توعىزىنشى, ونىنشى كلاستاردىڭ ماتەماتيكاسى مەن فيزيكاسىن باستان-اياق جاتقا بىلسە, بۇل دەگەنىڭىز قازىرگى تىلمەن ايتقاندا فەنومەن ەمەس پە! ادام بالاسىنا مۇنداي قابىلەت وتە سيرەك بىتەدى. ايحانوۆ مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ-اق قاتارىنان وق بويى وزعان. «الماس قىلىش قىن تۇبىندە جاتپايدى», دەمەكشى, ابەكەڭنىڭ وسىنداي عاجاپ دارىنىمەن قيىرداعى اۋىلعا سىيمايتىنى, ۋاقىتى كەلگەندە تۋعان جەردەن ۇزاپ شىعىپ, قياعا قانات سەرمەيتىنى اڭعارعان ادامعا سول كەزدە-اق بەلگىلى ەدى.
ايحانوۆ 1957 جىلى الماتىداعى دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنا تۇسۋگە تالاپ قىلادى. العاشقى سىناقتان باستاپ ءساتتى تاپسىرعان ابەكەڭ سوڭعى ەمتيحانى فيزيكادان سۇرىنبەيتىنىنە سەنىمدى بولاتىن. وزىنە سەنگەن ول قاتارلاستارى فيزيكاعا جاتپاي- تۇرماي دايىندالىپ جاتقاندا, كىتاپتى قولىنا دا ۇستامايدى. سەبەبى, ءبارىن بىلەتىن ءتارىزدى. بىراق كۇتپەگەن جاعداي جاس ءابىلسەيىتتى ءبىراز قينالۋعا ءماجبۇر ەتەدى. ءالى ەسىندە, ەمتيحان قابىلداۋشى مۇعالىم الماتى مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنان كەلگەن اپاي ەكەن. بۇل كەلىپ بيلەت الادى. ەمتيحان بيلەتى ءتورت سۇراقتان تۇرادى ەكەن. ءماسساعان, ءبىرىنشى سۇراق ەسىنە تۇسپەيدى, ەكىنشى, ءۇشىنشى سۇراقتاردى دا بىلمەيدى. ءتورتىنشى سۇراق ەسەپ ەكەن. بىردەن شىعارىپ, مۇعالىمنىڭ الدىنا كەلىپ وتىرادى. سونداعى ويى, ۇستازدىڭ الدىنا بارعاندا ەسىمە تۇسەتىن شىعار دەگەن دامە عانا. مۇعالىم: «دايىنسىڭ با؟» دەيدى. بۇل بولسا, ەسەبىن عانا شىعارعان. ءۇش سۇراقتىڭ جاۋابىن بىلمەيدى. «جارامادى, اۋديتوريادان شىق», دەدى ەمتيحان الۋشى اپاي جايىمەن عانا. ايحانوۆ اۋديتوريادان سىرتقا شىعىپ, ەكى-ءۇش قادام ۇزاماي قايتا كىرەدى دە: «تاتە, مەن فيزيكادان ءتورت الىپ كورمەگەن ەدىم. تاعى ءبىر بيلەت الۋعا رۇقسات ەتىڭىزشى», دەپ قيىلادى. «بولمايدى», دەيدى مۇعالىم. ءابىلسەيىت تابالدىرىقتىڭ كوزىندە تاپجىلماي تۇرا بەرەدى. ءبىر كەزدە مۇعالىم ءجىبىپ: «ءبىر بيلەت الا عوي, بىراق ءبىر باعاڭدى تومەن قويامىن», دەيدى. قۋانىپ كەتكەن ايحانوۆ بيلەتتى الا سالا جاۋاپ بەرۋگە ءازىر ەكەنىن بىلدىرەدى. «وتىرىپ دايىندال», دەيدى مۇعالىم. «اپاي, ءبىلىپ تۇرمىن. ايتۋعا رۇقسات ەتىڭىزشى», دەپ تابانداپ تۇرىپ الادى. اقىرى ۇستاز كەلىسىپ, ابىلسەيىت ءتورت سۇراققا دا مۇدىرمەي جاۋاپ بەرەدى. مۇعالىم ريزا بولعان كەيىپتە ءبىر سۇراق قويادى. ايحانوۆتىڭ جاۋابى دايىن. ەكىنشى سۇراقتى كولدەنەڭ تارتادى. ابيتۋريەنت زۋىلداپ تۇر. ءۇشىنشى سۇراق. ايحانوۆ توسىلمايدى. «جاڭا نەگە وسىلاي جاۋاپ بەرمەدىڭ؟» دەپ سۇرايدى مۇعالىم. «تاتە, ونداي سۇراقتاردى مەكتەپتىڭ فيزيكاسىنان كورمەپپىن», دەيدى ءابىلسەيىت ساسپاي. مۇعالىم سىرىقتاي بوزبالانىڭ تاباندىلىعىنا, زەرەكتىگىنە ريزا بولىپ, فيزيكادان بەس قويىپ بەرەدى. ءسويتىپ, ايحانوۆ الماتى دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى اتانادى.
ابەكەڭ كۇرەستەن سپورتتىق دارەجەسى بولماعاندىقتان, شاڭعى بولىمىنە قابىلدانادى. ويتكەنى, اۋىلدا نيكولاي ستەپانوۆيچتىڭ قول استىندا ءبىراز شاڭعى تەپكەنى بار. ءبىر بولمەدە سەگىز ستۋدەنت بىرگە جاتادى. كەيىن قازاق سپورتىنىڭ تۇلعالى ازاماتتارىنا اينالعان ابىلسەيىت ايحانوۆ, امانشا اقباەۆ, عالىم جارىلعاپوۆ, سەرىك ءابدىناليەۆ, تۇرسىنبەك ابسەمبەتوۆ ءبىر قازاننان اس ءىشىپ, جارتى ناندى ءبولىپ جەيدى. كىلەڭ بۇلا كۇشى بويىنا سىيماعان باعلاندار. بولمەدە ىشتەرى پىسقان كەزدە ءبىر-بىرىمەن قول كۇرەستىرەدى. شاڭعىشى ابىلسەيىتتىڭ قولدارى كۇرەكتەي. ەشكىمدى شىداتپايدى. سونداي الاڭسىز ستۋدەنتتىك كۇندەردىڭ بىرىندە الماتى قالاسىندا قازاق كۇرەسىنەن وتەتىن رەسپۋبليكا بىرىنشىلىگىنە قالا كومانداسى جاساقتالا باستايدى. كىلەڭ سايدىڭ تاسىنداي جىگىتتەر ىرىكتەلىپ, ەكىنشى كومانداعا اۋىر سالماقتا بەلدەسەتىن بالۋان تابىلمايدى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن ارگۋنوۆ دەگەن ساحا جىگىتى باپكەرلەرگە قول كۇرەستەن دەس بەرمەيتىن ءابىلسەيىتتى ۇسىنادى. جاتتىقتىرۋشىلار بىردەن كەلىسەدى. كۇرەستەن ەش حابارى جوق 190 سانتيمەتر بويى بار, سالماعى 74 كيلو تارتاتىن ايحانوۆ ءشۇۋ دەگەندە قارسىلاسىن اۋىلداعىداي جاتا قالىپ لاقتىرادى. ونىڭ بۇل ارەكەتى قازاق كۇرەسىنىڭ ەرەجەسىنە قايشى كەلىپ, تورەشى قارسىلاسىنىڭ قولىن كوتەرەدى. جەڭىلىس باسىنا تاياق بولىپ تيگەن ءابىلسەيىت كىلەمدەگى امانجولوۆ, ءسادۋاقاسوۆ دەگەن بالۋانداردىڭ قيمىلدارىنا نازار سالادى. بۇل كۇرەستە شالىپ جىعۋعا بولادى ەكەن. بولماسا, شالۋعا ۇمتىلعان قارسىلاستى كەيىن قايىرىپ تاستاۋىڭ كەرەك. كۇرەستىڭ كىلتىن تاپقان ايحانوۆ بۇل سىندا قولا جۇلدەگە قول جەتكىزەدى. سول كۇنى ينستيتۋتتىڭ كۇرەس مامانى پەتر ماتۋششاك ابىلسەيىتكە: «ەرتەڭ ساعات تورتتە جاتتىعۋدا بول», دەپ تاپسىرما بەرەدى. بۇل – 1957 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا بولعان جاعداي. قازاقستان چەمپيوناتى قازان ءتوڭكەرىسىنىڭ 40 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن.
ايحانوۆتىڭ بالۋاندىق جولى وسىلاي باستالدى. پەتر ماتۋششاك پەن قابدەن بايدوسوۆتىڭ شاكىرتى ابىلسەيىت كۇن ساناپ ەركىن كۇرەستىڭ ءادىس-تاسىلىنە قانىعا ءتۇستى. العاشقى ءىرى جارىستارىنىڭ ءبىرى – باكۋدە بولعان كسرو كۋبوگى ءۇشىن باسەكە ءالى كوز الدىندا. قارسىلاسى – كسرو چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى, جاستار اراسىندا وداق چەمپيونى الەكساندر يۆانيتسكي. ايحانوۆتىڭ ءالى قازاقستان چەمپيونى بولماعان كەزى. بالۋان رەتىندە رازريادى دا جوق. كەيىن وليمپيادانىڭ – 2, الەمنىڭ 4 مارتە چەمپيونى اتانعان ا. يۆانيتسكي ءوزىنىڭ «رەشايۋششي پوەدينوك» ء(ماسكەۋ, «فيزكۋلتۋرا ي سپورت», 1981 ج.) اتتى كىتابىندا بۇل بەلدەسۋدى بىلاي سۋرەتتەيدى: «ۇزىن بويلى, دەنەسىندە ءبىر قىرىم ەت جوق بالۋان سۇيەگىنە ءىلىنىپ تۇرعان, ءالسىز ادامداي اسەر قالدىردى; ۋاقىت جوعالتپاي تەز ۇتۋدى كوزدەپ, اياعىنا ۇمتىلدىم دا, جامباستان وراپ كەۋدەگە قاراي تارتتىم; قازىر اياعىن بوساتۋ ءۇشىن ارەكەت جاسايدى, سول كەزدە قاقپانعا تۇسەدى دەپ ويلادىم; ول بولسا, تۇك بولماعانداي ءبىر اياعىمەن ورعىپ ءجۇر, ونىمەن قويماي مەنىڭ اياعىمدى جالعىز اياقپەن وراعىسى كەلەدى, وسىلاي ءبىر مينۋتتاي ايقاستىق, جالعىز اياقپەن قارسىلاسقان قازاققا تۇك ىستەي المادىم; مەنىڭ قۇرساۋىمنان بوساي سالا جابايى جىلقىشا ءبىر قىرىنداپ تۇرا قالدى; اشۋعا ءمىنىپ, ەڭكەيە بەرە وڭ اياقتان ىلگەنىم سول ەدى, قاس قاعىمدا توبىعىمنان ۇستاعان بويدا جويقىن كۇشپەن اۋدارىپ تاستادى; ...كەزەكتى شابۋىلىم ءساتىمەن بولىپ, اياعىنان تارتىپ قالعانىمدا ايحانوۆ كىلەمگە وتىرا كەتتى; مەن ونى شالقالاتا جىقسام دەپ كەۋدەسىنە مىنە ءتۇسىپ ەدىم, ول اۋدارىلىپ ەتپەتتەي جىعىلۋدىڭ ورنىنا ۇزىن قولدارىمەن مەنى جامباستان ۇستاپ, اياعىمدى اسپاننان كەلتىردى».
1961 جىلى ايحانوۆ كسرو قۇراماسى ساپىندا چەحوسلوۆاكيانىڭ استاناسى پراگاعا ءىرى حالىقارالىق جارىسقا اتتانادى. سول سىندا جەتى قارسىلاسىن تازا جىعىپ, فينالعا شىعادى. شەشۋشى سىنداعى قارسىلاسى چەحتىڭ ايگىلى تۇيە بالۋانى بوگۋميل كۋبات. بەلدەسۋ الدىندا كەڭەس وداعى كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكسەي زاحاروۆيچ كاتۋلين: «جارايسىڭ, ايحانوۆ! سەن سەنىمدى اقتادىڭ», – دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. كاتۋليننىڭ نەنى مەڭزەپ تۇرعانىن ابىلسەيىت ءتۇسىندى. ول شەت ەلگە العاش رەت شىعىپ وتىر. ەشقانداي سپورتتىق دارەجەسى بولماسا دا ارقايسىسى ءبىر-ءبىر مەملەكەتتىڭ نامىسىن جىرتقان جەتى بالۋاندى جولدا قالدىردى. بوگوميل كۋباتتىڭ سالماعى – 140 كيلو. ايحانوۆ 83-84 كيلو تارتادى. كۋبات الەمدىك سىنداردا ءبىر ەلدىڭ داڭقىن اسىرىپ, الەمگە تانىلعان اتاقتى بالۋان. اقتىق ايقاستا جەڭىلسەڭ دە ساعان كىنا تاقپايمىز, دەگەندى الەكسەي زاحاروۆيچ تۇسپالداپ جەتكىزىپ وتىر. ال ابىلسەيىت بولسا كۋباتتى جىقسام دەيدى.
سونىمەن تورەشى ەكەۋىن ورتاعا شاقىردى. كۋبات ايۋ ءتارىزدى بالپاڭ-بالپاڭ باسىپ كەلە جاتىر. دەنەسى شويىننان قۇيىلعانداي. ءوز-وزىنە سەنىمدى. ابىلسەيىت بولسا, بويشاڭ. اياق-قولى سىرىقتاي. بالۋاننان گورى جەڭىل اتلەتكە كوبىرەك ۇقسايدى. ەكەۋىنىڭ كۇرەسى اڭ پاتشاسى ارىستان مەن ءتۇز تاعىسى قاسقىردىڭ ايقاسىنا ۇقساپ كەتتى.
قالىڭ كورەرمەننىڭ ايقايىنان قۇلاق تۇنادى. جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەر كۋباتتىڭ جەڭەتىنىنە بەك سەنىمدى. بىراق قازاق بالۋانى الدىرتار ەمەس. ەكەۋى ۇزاق الىستى. ءبىر كەزدە تورەشى كۋباتتى پارتەرگە سالدى. ايحانوۆ ەتپەتتەگەن قارسىلاسىن جۋان مويىن مەن قولتىقتان وراي ۇستاپ, اۋدارىپ تاستاعاندا كەڭ سپورت سارايىنا جينالعان حالىق سىلتىدەي تىنا قالدى. كۋبات قۇرساۋدان شىعامىن دەپ, جانۇشىرا تىپىرلايدى. ابىلسەيىت ءبىر جارىم تسەنتنەر الىپتىڭ كەۋدەسىنە ءمىنىپ الىپ, ەزگىلەپ جاتىر. چەح الىبى قازاق بالۋانىنىڭ شەڭگەلىنەن قۇتىلا المادى. ابىلسەيىت ايحانوۆ پراگاداعى مىڭداعان جانكۇيەردىڭ كوز الدىندا كۋباتتىڭ جاۋىرىنىن كىلەمگە تيگىزدى. سول ساتتە الەكسەي كاتۋلين جۇگىرىپ كەلىپ, ايحانوۆتى شىنايى پەيىلمەن قۇتتىقتاعان ەكەن.
60-جىلداردىڭ باسىندا مينسكىدەگى كەزەكتى جيىن ۇستىندە گالكين دەگەن سپورت سالاسىنا قالام تارتىپ جۇرگەن ازامات «ەركىن كۇرەستىڭ 150 ءادىس-ءتاسىلى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاسايدى. سوندا كسرو ەركىن كۇرەس قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى الەكساندر ميحايلوۆيچ دياكين گالكينگە: «ەگەر ايحانوۆتىڭ جارىسى مەن جاتتىعۋىن كورگەن بولساڭىز, ءسىزدىڭ كىتابىڭىزدا 150 ەمەس, 151 ءادىس-ايلا بولار ەدى», – دەگەن ەكەن. بىلە-بىلگەن ادامعا بۇل دەگەنىڭىز ايحانوۆتى جاي بالۋان رەتىندە عانا ەمەس, تۆورچەستۆولىق قۋاتى زور, ءادىس-ايلاعا كەمەل تۇلعا رەتىندە مويىنداۋ. مويىنداپ وتىرعان ادام سول تۇستا الەمدەگى ەڭ مىقتى قۇرامانىڭ باس باپكەرى الەكساندر دياكين.
مەكتەپ قابىرعاسىندا ماتەماتيكا مەن فيزيكانى جاتقا سوققان ايحانوۆتىڭ بالۋاندىق جولدا دا ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءوز سوقپاعىن سالعانى زاڭدى قۇبىلىس. سەبەبى, تابيعاتىنان دارىندى ادامدار عانا ءوزى دەن قويعان سالادا جاڭالىق اشادى. مىسالى, ابىلسەيىت ايحانوۆتىڭ بەلدەسۋ ءۇستىندە قارسىلاسىنا وڭ اياعىن ۇسىنۋى ءالەمدىك كۇرەستەگى تىڭ قادام دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ەركىن كۇرەستە بالۋاندار كوبىنە قارسىلاسىنىڭ اياعىنان ىلۋگە ارەكەت جاسايدى. ەركىن كۇرەس جارىستارىن بايىپپەن تاماشالايتىن بولساڭىز, كۇرەستە اياقتى بەرۋ – فۋتبولدا ءوز قاقپاڭا پەنالتي ۇرعىزۋمەن بىردەي. ايحانوۆ نەبىر مىقتى قارسىلاستارىنا اياعىن ۇستاتىپ تۇرىپ, جەڭىسكە جەتكەن.
مەن كۇرەستىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن اداممىن. ۇزاق جىل كسرو قۇراماسىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا بولدىم. سامبودان كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى اتاعىنا قول جەتكىزدىم. جالپى, كۇرەس اتاۋلىنىڭ نەگىزى ءبىر. سوندىقتان ايحانوۆتىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن بالۋاندىق قولتاڭباسىن ءبىز, كۇرەس ماماندارى جاقسى تۇسىنەمىز.
1962 جىلى الەم چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ سىنى الۋشتا قالاسىندا ءوتتى. سول جيىندا اتاقتى الەكساندر مەدۆەد پەن ءابىلسەيىت ايحانوۆ اسا اۋىر سالماقتا الەم چەمپيوناتىنا بارۋ ءۇشىن تالاسقا تۇسەدى. ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ايقاس 12 مينوتكە سوزىلادى. ايحانوۆ مەدۆەدكە وڭ اياعىن قايتا-قايتا ۇسىنادى. مەدۆەد ونىڭ اياعىنان ۇستاماي, شەگىنە بەرەدى. سەبەبى, ايحانوۆتىڭ اياعىن ۇستاۋ ءوز ەركىڭمەن جەڭىلگەنمەن بىردەي. كىلەم شەتىندە تۇرعان الەكساندر يۆانيتسكي: «ساشا, اياعىن ۇستاما!» دەپ جان داۋىسىمەن ايقايلايدى. اقىرى, نە كەرەك, قاشا كۇرەسكەن مەدۆەدتى تورەشى تورتتاعانعا سالادى. ابەكەڭ پارتەردە مەدۆەدتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ, قاجەت ۇپايىن مولىنان الادى. تابان تىرەسكەن كۇرەستە دە ايحانوۆ باسىم تۇسەدى. بىراق اقش-تىڭ تولەدو قالاسىندا بولعان الەم چەمپيوناتىندا كەڭەس وداعىنىڭ نامىسىن مەدۆەد قورعايدى. ال ايحانوۆ تولەدوعا ەكىنشى ءنومىرلى بالۋان رەتىندە بارادى. ول كەزدە ماسكەۋ قازاق سەكىلدى شاعىن ۇلتتاردىڭ سپورتشىلارىن تۇساپ ۇستايتىن. بۇل ايقاس تۋرالى بىزگە سول تۇستاعى قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى, كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى پەتر ماتۋششاك دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى.
ايحانوۆ وليمپيادا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا توپ جارىپ, ءجۇلدە العان بوريس كۋلاەۆ, اناتولي البۋل, ساۆكۋس دزاراسوۆ, نيكولا ستانچەۆ, شوتا لوميدزە, الەكساندر يۆانيتسكي سەكىلدى ساڭلاقتاردان باسىم ءتۇستى. مىسالى, وليمپيادانىڭ قولا, الەمنىڭ كۇمىس ءجۇلدەگەرى اناتولي البۋل الەمدەگى تەحنيكالىق شەبەرلىگى ەڭ جوعارى بالۋانداردىڭ ءبىرى بولسا, ايحانوۆ البۋلدى تازا جىقتى. وليمپيادا جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى بوريس كۋلاەۆ «الەم تانكى» دەگەن لاقاپ اتىمەن بەلگىلى سپورتشى. بىراق كۋلاەۆ ابەكەڭنىڭ سان قىرلى ءادىسىنىڭ كىلتىن تابا الماي, جەڭىلگەنىن مويىندادى. 1956 جىلعى وليمپيادا چەمپيونى, بولگار باتىرى نيكولا ستانچەۆتى ايحانوۆ 1961 جىلى تىزە بۇكتىردى. سالماعى 120 كيلو تارتاتىن وليمپيادا جۇلدەگەرى دزاراسوۆتىڭ دا 85 كيلو سالماعى بار ايحانوۆقا شاماسى جەتپەگەنى تاريحتان بەلگىلى. ءبىر عاجابى, ءابىلسەيىت ايحانوۆ بۇل مىقتىلاردىڭ ارقايسىسىن ءارتۇرلى ادىسپەن جەڭىپتى. بۇل قازاق باتىرىنىڭ بالۋاندىق دياپازونىنىڭ كەڭدىگىن, تۆورچەستۆولىق قۋاتىنىڭ بيىكتىگىن بايقاتادى. ايحانوۆتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى قارسىلاستارىنىڭ كۇشتى, وسال جاقتارىن تەرەڭ تارازىلاپ, سالماقتاپ, تالداپ بارىپ كىلەمگە شىعادى ەكەن. ياعني, ايحانوۆ تەك قۇرعاق كۇشتىڭ بالۋانى ەمەس, وڭدى-سولىن بايىپتاپ, اقىل-ويىن العا سالىپ كۇرەسەتىن ءبىرتۋار تۇلعا. ابەكەڭ سپورتشى كەزىندە كۇندەلىك جازۋعا قاتتى ءمان بەرىپتى. كۇندەلىككە جەڭگەن, جەڭىلگەن بەلدەسۋلەرىن قالدىرماي, تاپتىشتەپ جازىپ وتىرادى ەكەن. ايحانوۆتىڭ جادىنىڭ مىقتى ەكەنىن اڭگىمە باسىندا ايتتىق. ول كىسى ءالى كۇنگە دەيىن وسىدان 45-50 جىل بۇرىنعى بەلدەسۋلەرىن تالداپ, تارازىلاپ وتىرادى. جاسى جەتپىستەن اسقان ادامنىڭ جارتى عاسىر بۇرىنعى وقيعالاردى قاز-قالپىندا اڭگىمەلەۋى دە ۇلگى الاتىن جاعداي.
ابىلسەيىت ايحانوۆ ەركىن كۇرەستە عانا ولجالى بولعان جوق. موڭعولدىڭ ۇلتتىق كۇرەسىنەن وسى ەلدىڭ نەبىر الىپتارىنان باسىم ءتۇسىپ, باس بايگە الدى. ايحانوۆتان تازا جەڭىلگەن بالۋانداردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق كۇرەستەن موڭعوليانىڭ بىرنەشە دۇركىن ءابسوليۋتتى چەمپيونى, وتانداستارى «جىعىلمايتىن الىپ» دەپ اتاعان تۋۆتەندورجدىڭ بولعانىن وقىرماننىڭ ەسىنە سالا كەتكەندى ءجون كوردىك. ءابىلسەيىتتىڭ سول ساپارداعى جەڭىسى سونداعى قازاق باۋىرلاردى كەرەمەت قۋانىشقا بولەدى. موڭعول جانكۇيەرلەرى دە قازاق بالۋانىنىڭ تاماشا ونەرىنە ءسۇيسىنىپ, ايحانوۆتى قۇتتىقتاۋ ءۇشىن كىلەمگە شىعىپ كەتكەن ەكەن.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, ايحانوۆ قازاق حالقىنىڭ قاجىمۇقان, بالۋان شولاق, مولداباي سىندى الىپتارىنىڭ ءىزىن باسقان ەرەن تۇلعا. اللا تاعالا ابىلسەيىت رۇستەم ۇلىنا ۇلتىمەن بىرگە جاساۋدى ءناسىپ ەتكەن ەكەن. ءبىز وسىنداي مىقتىمەن زامانداس بولدىق, تالاي مارتە بىرگە ءدام تاتتىق. ەندىگى ارمانىمىز قازاقتان قاجىمۇقان مەن ابىلسەيىتتەي كۇش يەلەرى شىعىپ, الاش تۋىن بيىكتە ۇستاسا دەيمىز.
تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى.
