ءاربىر ەتنوس – ءبىزدىڭ بايلىعىمىز

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. ەلىمىز ەگەمەندىگىن العاندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلەس سالماعى 40 پايىزعا دا جەت­پەيتىن. سونداي شاقتا ەلىمىزگە تاعدىر-تالايىمەن كەلگەن ەتنوس وكىلدەرى دە ءبىر كىسى­دەي جۇمىلىپ, دوستىقتى, بىرلىكتى ساقتاۋ جولىندا قاجىرلى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلىمدارى باسشىلارىمەن جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارىمەن كەزدەسۋىندە وسى جايتتار تاعى دا ايتىلدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىل­دىعى اياسىندا وتكەن كەزدەسۋگە وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى حاتشىلىعىنىڭ, «قوعامدىق كەلىسىم» كوم­مۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى, وبلىستىق قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى مەن باق وكىلدەرى قاتىستى. جيىن بارىسىندا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى-حات­شىلىق مەڭگەرۋشىسى ءمۇراتالى قال­مۇراتوۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا اتقارىل­عان جۇ­مىستار تۋرالى حابارلاما جاسادى. وبلىستىق قا­زاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى قوعام­دىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى ورىنباي راح­مانبەرديەۆ, وبلىستىق سلاۆيان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى, «يۋجنىي كازاحستان» وبلىستىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى مارينا ليمارەنكو, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامب­لەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, وبلىس­تىق تۇرىك ەتنومادەني بىرلەس­تىگىنىڭ توراعاسى لاتيپشا اسانوۆ, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى, وبلىستىق تاتار-باش­قۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتور­ايىمى اسيا مۋحامەدوۆا ءسوز سويلەدى. وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءمۇراتالى قالمۇراتوۆ بايانداماسىندا وبلىستىق اسسام­بلەيا جانىنان قۇرىلعان اقپا­راتتىق-ناسيحاتتىق توپ 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ءتورتىنشى باعىتى – «بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك» اياسىنداعى باستى ءمىن­دەتتەر مەن «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتى­سىنىڭ 7 تۇعىرىن ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا 148 ەلدى مەكەندە كەزدەسۋ مەن 232 ءىس-شارا وتكىزىلىپ, ولارعا 285 مىڭ ادام قاتىسقاندىعىن ايتتى. – اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك, مەكەمە فيليالدارىن اۋدانداردان اشۋ العاش وڭتۇستىكتە قولعا الىنعان بولاتىن. ءبىزدىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىمىزدى ەسكەرگەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قحا حاتشىلىعى وڭتۇستىك­قازاقستاندىق تاجىريبەنى رەسپۋب­ليكانىڭ باسقا وڭىرلەرىنە ەنگىزە باستادى, – دەدى ول. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا جاڭا فۋنكتسيونالدى باعىتتار, اتاپ ايتقاندا: قايى­رىم­دىلىقتى ۇيلەستىرۋ, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى مەن انالار كەڭەستەرىنىڭ قىزمەتىن جۇرگىزۋ, مەدياتسيا جەلىسىن دامىتۋ مىندەتتەرى جۇكتەلدى. وسىلاي دەپ ءسوزىن ساباقتاعان حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى وبلىس اكىمىنە جۇمىستى جانداندىرۋ باعىتىندا بىرنەشە ۇسىنىستارىن ايتتى: بىرىنشىدەن, وبلىستاعى بارلىق مەكتەپتەر مەن ارنايى ورتا وقۋ ورىندارىندا تولەرانتتىلىق كلۋبىن قۇرۋدى ۇسىنامىز. ءبىز وسى ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا قالىپتاسقان جالاڭ پاتريوتتىق سانادان ارىلۋ جانە تۋىنداعان ماسەلەلەردى قۇقىقتىق مادەنيەت ارقىلى شەشۋ باعىتىندا جۇمىس جاسايمىز. بۇل كلۋب وقۋ ورنى – ءبىلىم ءبولىمى – اكىم – اسسامبلەيا حاتشىلىعى قۇرىلىمى نەگىزىندە جۇمىس جۇرگىزەدى. ەكىنشىدەن, اۋدان, قالالاردا ءتۇرلى باعىتتى ۇستانعان كەڭەستەر كوپ. بىراق وسى كەڭەستەردىڭ مۇشەلەرى اكىمدىك بەلگىلەگەن جيىن­نان باسقا كەزدەرى باس قوسا بەرمەيتىنى بەلگىلى. قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ بەيرەسمي كەز­دەسۋلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىرۋدى قولعا الىپ, ناسيحاتتاۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. مۇنداي باسقو­سۋلاردا بۇگىنگى كۇننىڭ كۇيكى تىرلىگى ەمەس, جەرگىلىكتى جەردە بولىپ جاتقان وڭدى وزگەرىستەر مەن جاعىمسىز جايتتار جان-جاقتى ەكشەلەنىپ, تارازىلانادى. سونىمەن قاتار, ەل بىرلىگى مەن باۋىرمالدىلىقتى وياتۋ, داۋلاسقان تاراپتاردى تاتۋلاس­تىرۋ سىندى ماسەلەلەر دە قام­تىلادى. وسى ورايدا بۇكىل كەڭەستىڭ باسىن قوساتىن «كەلىسىم» قاۋىمداستىعىن جاساقتاپ, اۋدا­ن, قالالاردا سۇحبات الاڭىن قۇرۋدى ۇسىنامىز. ۇشىنشىدەن, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي وڭىردەگى بەلسەندى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن «قازاق ەلىنە مىڭ العىس!» تسيكلدى شاعىن بەينەروليكتەر ءتۇسىرۋدى باستادىق. مۇندا ءار ەتنوس وكىلى قازاق ەلىنە كەلۋ تاريحىن ەسكە الىپ, جەرگىلىكتى حالىقتان سەزىنگەن سىي-قۇرمەتكە العىسىن بىلدىرەدى. ازىرشە, روليكتەر الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاراتىلۋدا. دايىن ونىمدەردى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا تەلەارنالاردان تۇراقتى كورسەتۋدى ۇسىنامىز. تورتىنشىدەن, قحا-نىڭ جاڭا مىندەتتەرىنە ساي مەدياتسياعا باسىمدىق بەرىلگەنىن ەسكەرىپ, وبلىس­تىق دەڭگەيدە ارنايى مەدياتسيا ورتالىعىن اشۋدى ۇسىنامىز. وسى ارقىلى ءبىز جەرگىلىكتى جەر­لەردەگى شيەلەنىستەر مەن ءتۇسىنىس­پەۋشىلىكتەردى ءتيىمدى رەتتەپ, ازا­ماتتاردىڭ قۇقىقتىق ءما­دەنيە­تىن جەتىلدىرەمىز ءارى داۋ-جانجالداردىڭ وڭتايلى شە­شۋ ءۇردىسىن قولداناتىن بولا­مىز. وبلىستىق اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇ­راتالى قالمۇراتوۆتىڭ ۇسىنىس­تارىن وبلىس اكىمى جۇمىس بار­ىسىندا قاپەرگە الاتىندىعىن ايتتى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, وبلىستا 20 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ اۋداندار مەن قالالاردا 51 فيليالى مەن 17 جاستار قاناتى, 11 جەكسەنبىلىك مەكتەبى بار. وڭىردە جىل سايىن ءار ەتنومادەني بىرلەستىك ءوزىنىڭ ءتىلى, مادەنيەتى جانە ءداستۇرى كۇندەرىن اتاپ وتۋدە. سونىمەن قاتار, بەلسەندى ەتنوس وكىلدەرى جىل سايىن وبلىس اكىمىنىڭ «باۋىرمال» سىيلىعىمەن ماراپاتتالادى. جانسەيىت قانسەيىت ۇلى وسى قىز­مەتكە كەلگەنگە دەيىن قازاقستاننىڭ تۇرىك رەسپۋب­ليكا­سىنداعى توتەنشە جانە وكى­لەتتى ەلشىسى بول­عاندىعى بەلگىلى. وبلىستاعى تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى لاتيپشا اسانوۆقا ءسوز بەرەردە تۇرىك تىلىندە ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تۋىس­تىق بايلانىس تۋرالى ايتىپ, جۇرتتى ءبىر جەلپىندىرىپ الدى. وبلىستىق تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىگى ەشقاشان قايىرىمدىلىق شارالاردان باس تارتقان ەمەس. الماتى وبلىسىنىڭ قىزىلاعاش اۋىلىن جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ بىرقاتار اۋداندارىن قارعىن سۋ باسقاندا كومەك­كە كەلگەن تۇرىك باۋىرلار وڭتۇستىككە تۇركيا مەملەكەتىنەن ينۆەستيتسيا تارتۋعا بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. – قازاقستانداعى ءاربىر ەتنوس – ءبىزدىڭ بايلى­عىمىز. قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تۋعان جەرىنەن كوشىرىلىپ, قازاقستانعا اكەلىنگەن ءتۇرلى حالىق­تاردى قازاقتار تۋعانىنداي باۋىرىنا باسىپ, بارىمەن ءبولىستى. ونى بۇگىنگى ۇرپاق ۇمىتپايدى. وزدەرىڭىزدىڭ باستامالارىڭىزبەن «قازاق حال­قى­نا مىڭ العىس!» مونۋمەنتىن تۇرعىزىپ جات­قان­­دارىڭىز – جاقىندى بىلگەندىكتىڭ, باۋىر­مالدىلىق پەن بىرلىكتىڭ بەلگىسى. شىمكەنتتە ەتنومادەني بىرلەستىكتەرگە بەرىلىپ جاتقان بۇ­رىنعى «قازاقستان» كينوتەاترى وبلىستا عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى ىرگەلى عيما­راتتاردىڭ ءبىرى. سول «ۇلت­تار دوستىعى» ۇيىندە اتالارىمىز ايتقانداي, ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي ىن­تىماققا, بىرلىككە قىزمەت ەتە بەرىڭىزدەر. ويتكەنى, ءبىزدى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە توعىستىرادى. ءبارىمىز ەلباسىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاسىپ, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرىپ, الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى ەل­دەر­­دىڭ قاتارىنان تابىلايىق, – دەدى جيىندى قو­رىتىندىلاعان وبلىس اكىمى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان» شىمكەنت