حالىق دەنساۋلىعى – تۇراقتى دامۋ كەپىلى

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى – ەلىمىزدى جاڭ­عىر­تۋ جولىنداعى ماڭىزدى شارۋالاردىڭ ءبىرى. سون­دىق­تان دا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق مىندەتتەرى قاتارىنا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپا­سىن ارتتىرۋ مەن حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ءىسى دە ەنەدى. سوڭعى جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن­دا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋلەر بولدى. دەگەنمەن, ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلەلەر بار. سونىڭ ىشىندە وسى زامانعى باسقارۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, مەدي­تسي­نا­لىق مەكەمەلەردى جەتكىلىكتى دارەجەدە جاب­دىقتاۋ, دارىگەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ جانە اقىلى مەديتسينالىق كومەكتەردىڭ تيىمدىلىگىن جەتىلدىرۋ سەكىلدى مىندەتتەر كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋدى قاجەت ەتەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى سالانى دامىتۋدى ماقسات ەتكەن «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قولعا الىندى. ونىڭ باستى باسىمدىعى – قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە جانە قوعامدىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدى ساپالىق جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ. بۇل باعدارلاما ۆەدومستۆوىشىلىك قۇجات ەمەس, ونىڭ العا قويعان ماقساتى تەك بۇكىل قوعام كۇش سالعاندا عانا ىسكە اسادى. بۇگىنگى كۇنى ادامنىڭ دەنساۋلىعىن جاق­سارتۋ مەن ساقتاۋ تەك وسى سالانىڭ جۇيەسىندە عانا ورىندالاتىن ءىس ەمەس, ول كوپتەگەن سەبەپتەرگە قاتىستى جانە سولاردىڭ ءبارىن كەشەندى تۇردە شەشكەندە عانا جۇزەگە اساتىن بولادى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (دسۇ) مالىمەتىنە قاراعاندا, ادام دەنساۋلىعى­نىڭ 50 پايىزى سالاماتتى ءومىر سۇرۋگە جانە تۇرعىنداردىڭ وعان ساۋاتتىلىعىنا تاۋەلدى ەكەن. ادامداردىڭ ءوز حال-احۋالىنا نەمقۇرايلى قاراۋى – ولاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ پروبلەماسىنان العان اقپاراتىنىڭ السىزدىگىنەن بولادى. سونىمەن بىرگە, سەكتورارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق ءارىپ­تەستىك­تىڭ تەتىكتەرى دە جەتىلدىرىلمەگەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. وسىدان كەلىپ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۆەدوم­ستۆو­لاردىڭ عانا ەمەس, قوعامدىق سەكتوردىڭ ال­دىن­داعى ميسسيا مەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەۋ تۋادى. وسىناۋ, جالپىۇلتتىق مىندەتتى ورىنداۋدىڭ ەندىگى ماقساتىنىڭ وزگەلەردەن ايىرماشىلىعى سول, جاڭا باعدارلاما زاڭدىق, ينۆەستيتسيالىق, قۇرىلىمدىق جانە ەكونوميكالىق تەتىكتەرمەن بەكىتىلگەن. سەكتورارالىق جانە ۆەدومستۆوارا­لىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ىسكە اسىرۋ بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءبىرتۇتاس شىعىنىندا قاراس­تىرىلعان. سونداي-اق, بيزنەستىڭ دە الەۋ­مەت­تىك جاۋاپكەرشىلىگى ارتتىرىلىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ باعدارلامالارى سولار­دىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇزەگە اساتىن بولادى. اۋرۋدى ەمدەگەننەن گورى, الدىن الۋ ءجون دەگەن قاعيداتتى باسشىلىققا الىپ, جاڭا باعدار­لاما پروفيلاكتيكالىق شارالاردى ىسكە اسىرۋدى دا قاراستىرعان. سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار سىرقاتتاردى ەرتە باستان انىقتاۋدى ماقسات ەتكەن ۇلتتىق سكريننينگ باعدارلاماسى جۇرگىزىلەتىن بولادى. اۋىلداعى مەديتسينالىق كومەكتى جاقسارتۋ ماسەلەسى دە باعدارلامادان تىس قالماعان. بىل­تىر «دەنساۋلىق» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ پويىزىنىڭ ارقا­سىندا الىس اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى الەۋ­مەت­تىك جوبا شەڭبەرىندە تەكسەرىستەن ءوتىپ جانە كوپ جاعدايدا ەم قابىلدادى. بيىل دا سونداي ءبىر پويىز, ەلۋ شاقتى جىلجىمالى مەديتسي­نالىق كەشەندەر جىبەرىلەتىن بولادى. مۇنىڭ ۇستىنە جاڭا مەديتسينالىق نىساندار سالىنادى. ال توتەنشە جاعدايلاردا جەدەل مەديتسينالىق كومەك بەرەتىن سانيتارلىق اۆياتسيا دامىتىلا تۇسەدى. الماتى – كوكشەتاۋ تراسساسىنىڭ بويىندا 2011 جىلى عانا 12 جەدەل كومەك بەرۋ بەكەتتەرى اشىلاتىن بولادى. بيىل كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 70 ملرد. تەڭگە ءبو­لىندى. سونداي-اق, بۇگىنگى كۇنى العاشقى مەديتسي­نا­لىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ءرولى ءوسىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى وسى ءىستى اتقارا الاتىن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى. سوندا دارىگەرلەر بۇل قىزمەتتەن بوساپ, ءوزىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن اتقارۋعا كىرىسىپ, كادرلار جەتىسپەۋشىلىگىن ازايتار ەدى. 2011 جىلدىڭ باسىندا دارىگەرلەر جەتىسپەۋشىلىگى 4672 ورىن بولدى. سونىڭ ىشىندە اۋىلدى جەرلەرگە 1352 ادام جەتپەيدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن مەديتسينالىق جوو-لارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس­پەن قابىلداۋلاردىڭ سانى ارتتىرىلدى. ال وقۋ بىتىرگەن سوڭ ءۇش جىل بويى اۋىلدى جەرلەردە جۇمىس ىستەۋ مىندەتتەمەسىن العاندار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا بەلگىلەندى. بىلتىر ۇلتتىق ءبىرتۇتاس دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەنى ءمالىم. سونىڭ شەڭبەرىندە اي­ماق­تارعا جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينا­لىق كومەك جەتتى. بۇگىنگى كۇنى وبلىستاردا بۇرىن تەك رەسپۋبليكالىق ورتالىقتا جاسالاتىن كار­ديو­­حيرۋرگيالىق جانە نەيروحيرۋرگيالىق وتالار جاسالا بەرەتىن بولدى. ارينە, بىزگە «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى تەك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولىندا» دەپ قالىپ­تاسقان پىكىردى جويۋ ءۇشىن ءالى دە قىرۋار جۇمىستار اتقارۋ كەرەك. ءسوز جوق, دارىگەردىڭ بىلىكتىلىگىنە دەنساۋلىق قانا ەمەس, ادامنىڭ ءومىرى دە كەيدە تاۋەلدى بولادى. بىراق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. تەك فارماتسەۆتيكا يندۋسترياسى, بيو جانە نانوتەحنولوگيالار, ت.ب. سالالارمەن ينتەگراتسيالانۋ ارقىلى عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى داميتىن بولادى. سەرىك اياعانوۆ, سەناتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ حاتشىسى.