اۋىلدىڭ ءتورت ازاماتى ءبىرىنىڭ ۇيىنە جينالىپ الىپ, كارتا ويناپ وتىرسا كەرەك. ۇشەۋى اۋىزدارى جابىلمايتىن اۋىلدىڭ پىسىقتارى دا, ءتورتىنشىسى كوبىنەسە الدىنداعى شارۋاسىن عانا بىلەتىن مومىنداۋ جان ەكەن. سودان الگى ۇشەۋى بىرەۋىنىڭ ءسوزىن ءبىرى ءىلىپ اكەتىپ, اڭگىمەنى قىزدىرىپ جاتادى عوي. جۋاستىڭ اتى – جۋاس, تورتىنشىگە ءسوز تيەر ءتۇرى جوق. بىراق قىزدى-قىزدىمەن ول دا بىردەڭە ايتقىسى كەلەتىن بولسا كەرەك. اندا-ساندا «جىگىتتەر, ەندى مەن ايتايىنشى» دەپ قويادى ەكەن. بىراق سوزشەڭ جىگىتتەردىڭ ورتاسىندا ورالىمسىزداۋ بايعۇسقا ءسوز قايدا, ەندى سويلەي بەرەمىن دەگەندە, جاڭاعى پىسىقتاردىڭ ءبىرى «ءسوزىڭ اۋزىڭدا» دەپ مۇنى تاعى دا توقتاتىپ قويىپ, جاڭا ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارىپ جاتاتىن كورىنەدى.
سودان ءۇي يەسىنە: «ءاي, جىگىتتەر! مىنا پالەنشەكەڭدى ءبىر تىڭداپ كورەيىكشى. وسى باعانادان بەرى بىردەڭە ايتقىسى كەلىپ وتىر. ال نەمەنە ايتپاقسىڭ؟ ايتشى قانە!», دەپ جۇرتتى جۋاس جىگىتتىڭ اۋزىنا قاراتسا, الگى جىگىت: «انە, ءشوبىڭ ورتەنىپ جاتىر», دەپ تەرەزەنى نۇسقايتىن كورىنەدى. تەرەزەدەن وت-جالىنعا ورانىپ جاتقان ءۇي يەسىنىڭ ءشوبىن كورىپ, «ويباي, باعانادان نەگە ۇندەمەي وتىرسىڭ؟», دەپ الگىلەر دالاعا قاراي تۇرا جۇگىرگەندە بۇل ورنىنان تۇرىپ جاتىپ: «مەن سەندەرگە باعانا ايتتىم ەمەس پە, مەن ايتايىن دەپ», دەگەن ەكەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىندەگىلەردىڭ قازىرگى كەيبىر ارەكەتتەرى وسى جۋاس جىگىتتىڭ قىلىعىنا ءدوپ كەلەتىندەي. بۇل كوميتەتتىڭ وكىلدەرى سوڭعى كەزدەرى جۋرناليستەرمەن شامامەن التى اي سايىن ءبىر رەت ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, وندا ەلىمىزدەگى سۋ قويمالارىنىڭ جاعدايى تۋرالى اڭگىمە قوزعاپ, وسى باعىتتا وزدەرىنىڭ تىندىرىپ جاتقان شارۋالارى تۋرالى ايتىپ كەلەدى دە, ەگەر رەتى كەلىپ, سۇراق تۋىنداپ جاتسا, ەلىمىزدە اپاتتى جاعدايدا تۇرعان قىرىقتان استام سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى قوعامدى ەسكەرتكەن بولادى. اڭگىمە وسىمەن تىنادى. بۇدان ءارى نە بولىپ جاتىر؟ ۇكىمەت سۋ كوميتەتىندەگىلەردىڭ بۇل قاۋىپتى اقپاراتىن ءوز نازارىنا الدى ما؟ قاۋىپتى قۇبىلىستىڭ بەتىن قايتارۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداندى ما؟ جوق الدە ءشوپتىڭ ابدەن ورتەنۋىن كۇتكەندەي ءبارى دە تىنىش وتىر ما؟ بۇل جاعى بىزگە ءالى بەلگىسىز.
سونىمەن, ازىرگە قۇدا دا تىنىش, قۇداعي دا تىنىش دەگەندەي, ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل ۇنسىزدىكتىڭ اقىرى قانشاعا سوزىلاتىندىعىن ءبىز ايتا المايمىز. بىراق تۇبىندە وسى ماسەلەدەن تاعى ءبىر شي شىعاتىندىعىنا ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن بولىپ وتكەن قىزىلاعاش, كوكپەكتى وقيعالارى مىسال بولا الادى. سول وقيعالاردان قانشاما ادام قازا تاۋىپ, زارداپتاردى جويۋ ءۇشىن قانشاما قارجى جۇمسالدى. ال ەندى وسىنداي وقيعا تاعى دا ورىن السا, نە بولماق؟
ارينە, ول كەزدە سۋ كوميتەتىندەگى جاۋاپتى تۇلعالار «ءبىز ايتىپ ەدىك قوي, ەسكەرتىپ ەدىك قوي» دەپ اندا-ساندا جۋرناليستەرمەن وتكىزىپ قوياتىن ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن ەسكە سالاتىندىعى انىق.
ال ەندى اشم ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ سۋ كوميتەتىندەگىلەردىڭ جۋرناليستەرمەن وتكىزگەن بريفينگىنە بايلانىستى تاراتقان ءباسپاسوز پاراقشاسىنا نازار اۋدارساق, وندا قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە 309 سۋ قويماسى بار ەكەندىگى, ولاردىڭ 83-ءى رەسپۋبليكالىق مەنشىكتە, 191-ءى كوممۋنالدىق مەنشىكتە بولسا, 35-ءى جەكەمەنشىك قولىندا ەكەندىگى, سونىڭ ىشىندە «قازسۋشار» رمك يەلىگىندە 78 سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگى, 5 سۋ قويماسىنىڭ سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلگەندىگى ايتىلعان. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ باسسەيندىك ينسپەكتسياسى ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمىنە كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزەتىندىگى مالىمدەلگەن. سونىمەن ءىس ءتامام. بۇل ءباسپاسوز پاراقشاسىندا ءتىپتى قانشا سۋ قويماسىنىڭ اپاتتى جاعدايدا تۇرعاندىعى دا جازىلماپتى. شاماسى, جۇرتتى بوسقا شۋلاتپايىق دەپ, ۇكىمەتتەن جاسقاناتىن بولسا كەرەك.
ال ەندى مىنا ءبىر دەرەككە نازار اۋدارىپ كورەيىك.
گيدروگەولوگ مامان عازيزا تۇسىپبەكوۆا قازاقستاندا 365 سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگىن, ونىڭ 66-سى مەملەكەت قاراماعىندا بولسا, قالعان 142-ءسى جەكەمەنشىككە بەرىلگەندىگىن, 157-ءسى كوممۋنالدىق يەلىكتە ەكەندىگىن, جاڭاعى 365 سۋ قويماسىنىڭ 77-ءسى قاراۋسىز قالعاندىعىن اتاپ كورسەتەدى. سۋ قويمالارىن جەكەمەنشىكتەن الىپ, مەملەكەت مەنشىگىنە بەرگەن ءجون ەكەندىگىن ايتادى.
سۋ قويمالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى ءسوز ايتقان ەكونوميست-ساراپشى مارال تورتەنوۆا «ستراتەگيالىق نىساندار مەملەكەتتىڭ قاراماعىندا بولۋى قاجەت» دەسە, زاڭگەر داۋرەن ارىن «تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىگى ناشار نەمەسە قاراجاتى جوق مەنشىك يەلەرىنىڭ سۋ قويمالارىن مەملەكەتكە وتكىزۋدى مىندەتتەۋ كەرەك» دەيدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل مامانداردىڭ مازاسىزدانۋىندا تولىق نەگىز بار. اۋا رايىنىڭ جاھاندىق جىلىنۋىنا بايلانىستى سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىن جىلما-جىل سۋ باسىپ قالاتىن بولىپ ءجۇر. بۇل قۇبىلىس جوندەۋسىز, قاراۋسىز جاتقان سۋ قويمالارى توندىرەتىن قاۋىپتى ەسەلەي تۇسەدى. دەمەك, بۇدان بىلاي سۋ قويمالارىنىڭ ماسەلەسىنە كوزجۇمبايلىقپەن قاراپ وتىرا بەرۋگە بولماس. وسى سۋ قويمالارىنىڭ ماسەلەسى دۇرىس رەتتەلمەگەندىكتەن, ەلىمىزدە ادام شىعىنىنا اپارعان ەكى وقىس وقيعا ورىن الدى. وعان قوعام كەشىرىممەن قاراعانداي بولدى. ءۇشىنشى رەت ونداي وقيعا ورىن السا, وندا قوعامدى قويىپ, قۇداي دا كەشىرمەس.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اۋىلدىڭ ءتورت ازاماتى ءبىرىنىڭ ۇيىنە جينالىپ الىپ, كارتا ويناپ وتىرسا كەرەك. ۇشەۋى اۋىزدارى جابىلمايتىن اۋىلدىڭ پىسىقتارى دا, ءتورتىنشىسى كوبىنەسە الدىنداعى شارۋاسىن عانا بىلەتىن مومىنداۋ جان ەكەن. سودان الگى ۇشەۋى بىرەۋىنىڭ ءسوزىن ءبىرى ءىلىپ اكەتىپ, اڭگىمەنى قىزدىرىپ جاتادى عوي. جۋاستىڭ اتى – جۋاس, تورتىنشىگە ءسوز تيەر ءتۇرى جوق. بىراق قىزدى-قىزدىمەن ول دا بىردەڭە ايتقىسى كەلەتىن بولسا كەرەك. اندا-ساندا «جىگىتتەر, ەندى مەن ايتايىنشى» دەپ قويادى ەكەن. بىراق سوزشەڭ جىگىتتەردىڭ ورتاسىندا ورالىمسىزداۋ بايعۇسقا ءسوز قايدا, ەندى سويلەي بەرەمىن دەگەندە, جاڭاعى پىسىقتاردىڭ ءبىرى «ءسوزىڭ اۋزىڭدا» دەپ مۇنى تاعى دا توقتاتىپ قويىپ, جاڭا ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارىپ جاتاتىن كورىنەدى.
سودان ءۇي يەسىنە: «ءاي, جىگىتتەر! مىنا پالەنشەكەڭدى ءبىر تىڭداپ كورەيىكشى. وسى باعانادان بەرى بىردەڭە ايتقىسى كەلىپ وتىر. ال نەمەنە ايتپاقسىڭ؟ ايتشى قانە!», دەپ جۇرتتى جۋاس جىگىتتىڭ اۋزىنا قاراتسا, الگى جىگىت: «انە, ءشوبىڭ ورتەنىپ جاتىر», دەپ تەرەزەنى نۇسقايتىن كورىنەدى. تەرەزەدەن وت-جالىنعا ورانىپ جاتقان ءۇي يەسىنىڭ ءشوبىن كورىپ, «ويباي, باعانادان نەگە ۇندەمەي وتىرسىڭ؟», دەپ الگىلەر دالاعا قاراي تۇرا جۇگىرگەندە بۇل ورنىنان تۇرىپ جاتىپ: «مەن سەندەرگە باعانا ايتتىم ەمەس پە, مەن ايتايىن دەپ», دەگەن ەكەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىندەگىلەردىڭ قازىرگى كەيبىر ارەكەتتەرى وسى جۋاس جىگىتتىڭ قىلىعىنا ءدوپ كەلەتىندەي. بۇل كوميتەتتىڭ وكىلدەرى سوڭعى كەزدەرى جۋرناليستەرمەن شامامەن التى اي سايىن ءبىر رەت ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, وندا ەلىمىزدەگى سۋ قويمالارىنىڭ جاعدايى تۋرالى اڭگىمە قوزعاپ, وسى باعىتتا وزدەرىنىڭ تىندىرىپ جاتقان شارۋالارى تۋرالى ايتىپ كەلەدى دە, ەگەر رەتى كەلىپ, سۇراق تۋىنداپ جاتسا, ەلىمىزدە اپاتتى جاعدايدا تۇرعان قىرىقتان استام سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى قوعامدى ەسكەرتكەن بولادى. اڭگىمە وسىمەن تىنادى. بۇدان ءارى نە بولىپ جاتىر؟ ۇكىمەت سۋ كوميتەتىندەگىلەردىڭ بۇل قاۋىپتى اقپاراتىن ءوز نازارىنا الدى ما؟ قاۋىپتى قۇبىلىستىڭ بەتىن قايتارۋ جونىندە ءتيىستى شارالار قابىلداندى ما؟ جوق الدە ءشوپتىڭ ابدەن ورتەنۋىن كۇتكەندەي ءبارى دە تىنىش وتىر ما؟ بۇل جاعى بىزگە ءالى بەلگىسىز.
سونىمەن, ازىرگە قۇدا دا تىنىش, قۇداعي دا تىنىش دەگەندەي, ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل ۇنسىزدىكتىڭ اقىرى قانشاعا سوزىلاتىندىعىن ءبىز ايتا المايمىز. بىراق تۇبىندە وسى ماسەلەدەن تاعى ءبىر شي شىعاتىندىعىنا ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن بولىپ وتكەن قىزىلاعاش, كوكپەكتى وقيعالارى مىسال بولا الادى. سول وقيعالاردان قانشاما ادام قازا تاۋىپ, زارداپتاردى جويۋ ءۇشىن قانشاما قارجى جۇمسالدى. ال ەندى وسىنداي وقيعا تاعى دا ورىن السا, نە بولماق؟
ارينە, ول كەزدە سۋ كوميتەتىندەگى جاۋاپتى تۇلعالار «ءبىز ايتىپ ەدىك قوي, ەسكەرتىپ ەدىك قوي» دەپ اندا-ساندا جۋرناليستەرمەن وتكىزىپ قوياتىن ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن ەسكە سالاتىندىعى انىق.
ال ەندى اشم ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ سۋ كوميتەتىندەگىلەردىڭ جۋرناليستەرمەن وتكىزگەن بريفينگىنە بايلانىستى تاراتقان ءباسپاسوز پاراقشاسىنا نازار اۋدارساق, وندا قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە 309 سۋ قويماسى بار ەكەندىگى, ولاردىڭ 83-ءى رەسپۋبليكالىق مەنشىكتە, 191-ءى كوممۋنالدىق مەنشىكتە بولسا, 35-ءى جەكەمەنشىك قولىندا ەكەندىگى, سونىڭ ىشىندە «قازسۋشار» رمك يەلىگىندە 78 سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگى, 5 سۋ قويماسىنىڭ سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلگەندىگى ايتىلعان. سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ باسسەيندىك ينسپەكتسياسى ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمىنە كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزەتىندىگى مالىمدەلگەن. سونىمەن ءىس ءتامام. بۇل ءباسپاسوز پاراقشاسىندا ءتىپتى قانشا سۋ قويماسىنىڭ اپاتتى جاعدايدا تۇرعاندىعى دا جازىلماپتى. شاماسى, جۇرتتى بوسقا شۋلاتپايىق دەپ, ۇكىمەتتەن جاسقاناتىن بولسا كەرەك.
ال ەندى مىنا ءبىر دەرەككە نازار اۋدارىپ كورەيىك.
گيدروگەولوگ مامان عازيزا تۇسىپبەكوۆا قازاقستاندا 365 سۋ قويماسىنىڭ بار ەكەندىگىن, ونىڭ 66-سى مەملەكەت قاراماعىندا بولسا, قالعان 142-ءسى جەكەمەنشىككە بەرىلگەندىگىن, 157-ءسى كوممۋنالدىق يەلىكتە ەكەندىگىن, جاڭاعى 365 سۋ قويماسىنىڭ 77-ءسى قاراۋسىز قالعاندىعىن اتاپ كورسەتەدى. سۋ قويمالارىن جەكەمەنشىكتەن الىپ, مەملەكەت مەنشىگىنە بەرگەن ءجون ەكەندىگىن ايتادى.
سۋ قويمالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە بايلانىستى ءسوز ايتقان ەكونوميست-ساراپشى مارال تورتەنوۆا «ستراتەگيالىق نىساندار مەملەكەتتىڭ قاراماعىندا بولۋى قاجەت» دەسە, زاڭگەر داۋرەن ارىن «تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىگى ناشار نەمەسە قاراجاتى جوق مەنشىك يەلەرىنىڭ سۋ قويمالارىن مەملەكەتكە وتكىزۋدى مىندەتتەۋ كەرەك» دەيدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل مامانداردىڭ مازاسىزدانۋىندا تولىق نەگىز بار. اۋا رايىنىڭ جاھاندىق جىلىنۋىنا بايلانىستى سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىن جىلما-جىل سۋ باسىپ قالاتىن بولىپ ءجۇر. بۇل قۇبىلىس جوندەۋسىز, قاراۋسىز جاتقان سۋ قويمالارى توندىرەتىن قاۋىپتى ەسەلەي تۇسەدى. دەمەك, بۇدان بىلاي سۋ قويمالارىنىڭ ماسەلەسىنە كوزجۇمبايلىقپەن قاراپ وتىرا بەرۋگە بولماس. وسى سۋ قويمالارىنىڭ ماسەلەسى دۇرىس رەتتەلمەگەندىكتەن, ەلىمىزدە ادام شىعىنىنا اپارعان ەكى وقىس وقيعا ورىن الدى. وعان قوعام كەشىرىممەن قاراعانداي بولدى. ءۇشىنشى رەت ونداي وقيعا ورىن السا, وندا قوعامدى قويىپ, قۇداي دا كەشىرمەس.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
استانادا مەكتەپ اۋماعىندا جانجالداسقاندار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى
زاڭ مەن ءتارتىپ • كەشە
تاەكۆوندودان الەم چەمپيوناتى: قازاق قىزى توپ جاردى
سپورت • كەشە
قۇس ساڭعىرىعىنان «جاسىل» ەنەرگيا ءوندىرىلدى
شارۋاشىلىق • كەشە
الماتىدا تۇرعىن ءۇي ورتىنەن ءتورت ادام قۇتقارىلدى
وقيعا • كەشە
