جىلىتۋدىڭ ءتيىمدى ءادىسىن تاپقان كاسىپكەر

ينجەنەر-مەحانيك جانە زاڭگەر ماماندىقتارى بويىنشا مول تاجىريبە جيناقتاعان الەكساندر توپچەنكو كاسىپكەرلىكتىڭ دە قىر-سىرىن مەڭگەرىپ, پاتەنتتەلگەن بىرنەشە وزىق جوبانىڭ يەگەرى اتانىپ وتىر. ونى تەرىسكەيدىڭ قىتىمىر قىسىندا, بەت قاراتپايتىن سارشۇناق ايازىندا ەرتەلى-كەش كومىر تاسىپ, وت جاعۋمەن كۇندەرى وتەتىن مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردىڭ ماسەلەسى كوپتەن بەرى تولعاندىراتىن. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ءوزى باس بولىپ, «ساپرونات» جشس-ءىن قۇرعاندا الدىنا مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جەڭىلدەتسەم دەگەن ماقسات قويعان. ۋاقىت اعىمىنا ىڭعايلى يننوۆاتسيالىق يدەيالار مەن تىڭ باستامالارعا سۇيەنگەنىمەن, باستاپقىدا قينالعانى راس. اسىرەسە, قاراجات جاعىنان تاپشىلىق كورىپ, قانشا تالپىنسا دا, ىزگى ويلار قاعاز جۇزىندە قالا بەرگەن. تەك مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا 3 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قايتارىمسىز قارجى الىپ, كاسىپكەرلىك ءىسىن باستاۋعا مۇمكىندىك تۋعان. سەرىكتەستىك ءاۋ باستا كولدەردىڭ تۇبىنە شوككەن ساپ­روپەل تۇنباسىنان تىڭايتقىش ءوندىرۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بولاتىن. مۇنداي ويعا الەكساندر ۆيتالەۆيچتى تابيعي رەسۋرستاردى ۇقىپتى پايدالانۋ, قورشاعان ورتاعا دەگەن جاناشىرلىق سەزىمى جەتەلەگەن. وسى سەبەپتى زياندى زاتتار اۋا باسسەينىنىڭ بىلعانۋىنا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن, قانشا كومىر جاعىلاتىنىن, وت جاعۋشىلاردىڭ قولمەن اتقارىلاتىن اۋىر ەڭبەگىنىڭ مەحناتىن زەرتتەي كەلىپ, بيزنەسكە دە, قوعامعا دا پايدالى جولىن تاپقان. – زاماناۋي قازاندىقتاردى شەتەلدە بۇرىن­نان پايدالانادى. بىراق ولاردىڭ اۆ­تو­مات­تاندىرىلعان قۇرىلعىلارى دا, سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋى دە ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تىم قىمبات. سوندىقتان ءبىز ءوڭىرىمىزدىڭ كليماتتىق جاعدايىن, قولدانۋعا ىڭعايلى وتىن تۇرلەرىن, تۇرعىنداردىڭ الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, وتاندىق ءونىم جاساۋعا مامانداندىق. جىل وتكەن سايىن­ تاپسىرىس كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى, – دەيدى كاسىپورىن باسشىسى. بۇگىندە سەرىكتەستىك قۋاتتى قوندىرعىلاردىڭ تەحنولوگياسىن يگەرۋدە, ساتىلىم ورتاسىن ايقىنداۋدا, كادر ماسەلەسىن شەشۋدە بىرەگەي كاسىپورىن سانالادى. قۋاتتىلىعى ءارتۇرلى جىلۋ تاراتاتىن قازاندىق پەن پەشتىڭ 12 ءتۇرىن جاساپ, ەكى جۇزگە جۋىعىن ساتقان. ال, اۆتورلىق ءونىم بولىپ تابىلاتىن ءمودۋلدى قازاندىقتاردىڭ 20-سىنا تاپسىرىس بەرىلىپ, ساپالى ورىندالعان. كەلەسى جىلى بۇل كورسەتكىشتى 200 بىرلىككە جەتكىزبەك. الماتىلىق كاسىپكەرلەر قارجى قۇيىپ, شاعىن پەشتەر جاساۋعا باسىمدىق بەرمەك. ويتكەنى, ءونىمنىڭ وسى تۇرىنە سۇرانىس كوپ. قۇنىن ءبولىپ تولەۋ ىقتيمالدىعى دا قاراستىرىلعان. – قازىر اۋماعى ۇلكەن نىساندارعا مەملە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا ءمودۋلدى قازاندىقتار ورناتىپ جاتىرمىز. قازاندىق جۇيەسىن, وتىن ساقتايتىن, كۇل ۇيەتىن عيمارات­تاردىڭ قۇرىلىسىن ءوز كۇشىمىزبەن اتقارامىز. ءوڭىردىڭ ءالى 400 قازاندىققا تاپسىرىس الۋ مۇمكىندىگى بار, – دەيدى الەكساندر توپچەنكو. «ساپرونات» ونىمدەرىنە اقمولا, الماتى, قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارىنان تاپسىرىس بەرىپ جاتقاندار از ەمەس. 20 مەكەمەنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرعان. ولار ءۇشىن ساپروناتتىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ قولايلى. ويتكەنى, بيۋدجەتتىك ۇيىمدار زاماناۋي ۇلگىدەگى جىلىتۋ جۇيەسىن ورناتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى قازىناعا تاۋەلدى. ەكىنشىدەن, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋ, ونى ماقۇلداۋ, تەندەر ارقىلى مەردىگەردى انىقتاۋ كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. «ساپرونات» بۇل ماسەلەلەردى تەز تىندىرىپ, قازاندىقتى ءبىر ايدىڭ ىشىندە ورناتىپ بەرۋگە قاۋقارلى. الداعى ماقسات – مونوپوليست سۋبەكتىلەر قاتارىنا قوسىلۋ. وتاندىق قازاندىقتاردىڭ ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق پايدالىلىعى وتە زور ەكەنىن تاپسىرىس بەرۋشىلەر ەرەكشە ريزاشىلىقپەن ايتادى. زاماننىڭ تەحنيكالىق دامۋ ۇردىسىنە ىلەسۋ باستى تالاپ ەكەنىن الەكساندر ۆيتالەۆيچ جاقسى تۇسىنەدى. ءبىزدىڭ مەكتەپكە جاڭا قازاندىق قويىلىپ, جۇمىسىمىز جەڭىلدەنىپ سالا بەردى. جۇمسالاتىن شىعىن الدەقايدا ازايىپ, جىلۋ بەرۋ تۇراقتالدى. بۇعان دەيىن عيماراتتى جىلىتۋ ۇلكەن ماشاقات بولاتىن. كوكتەمگە دەيىن كومىر تاۋ­سىلىپ, وت جاعۋشىلار ىسقا قاقتالىپ جاتاتىن. ەندى ونداي كۇندەر ۇمىتىلدى, دەيدى مەكتەپ ديرەكتورلارى. الەۋمەتتىك نىساندار ادام كوپ شوعىرلاناتىن جەر بولعاندىقتان, قازاندىقتاردىڭ ەكولو­گيالىق تيىمدىلىگى ايرىقشا سەزىلەدى. ماسەلەن, اققايىڭ اۋدانى استراحان ورتا مەكتەبى قورشاعان ورتاعا شىعارىلعان كۇلقوقىس ءۇشىن جىلىنا 700 مىڭ تەڭگە ەميسسيا تولەمىن جاسايتىن. قازىر بۇل شىعىن 7 ەسەگە كەمىگەن. سول سياقتى, مەكتەپ جانىندا ءجيى وتىن تاسىپ, كۇل شىعارىپ جۇرگەن ادام بايقالمايدى. سەبەبى, قازاندىققا ءبىر سالىپ قويعان كومىر بىرنەشە كۇنگە جەتەدى. تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ۇنەمدىلىگىندە. ەندى 700 توننانىڭ ورنىنا 300 توننا كومىر جەتكىلىكتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وتىن – 2, كۇل 5 ەسەگە قىسقارىپ, قورشاعان ورتاعا زالال الدەقايدا تومەندەگەن. سەرىكتەستىك ءوز ونىمدەرىن ءۇش جىل كەپىلدىكپەن ۇسىنادى. پايدالانۋ مەرزىمى– 10-15 جىل. جۋىردا جەلدىڭ كومەگىمەن جۇمىس ىستەيتىن قازاندىقتىڭ تەحنولوگيالىق جوباسى جاسالىپ, يننوۆاتسيالىق يدەيالار ءتيىستى ورىندار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ءسويتىپ, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. بەدەلدى جيىندا «ءداستۇرلى ەنەرگەتيكانىڭ جاڭا تەحنولوگياسى» اتالىمى بويىنشا ءوز ونىمدەرىن كورسەتەدى. وندا اۆتوماتتاندىرىلعان جىلىتۋ جۇيەسىنىڭ سورعىلارى, كومپيۋتەرلىك جەلى جەل ارقىلى وندىرىلگەن قۋاتتان ەنەرگيا الىپ, جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل – اتالمىش كاسىپورىننىڭ پاتەنتتەلگەن تاعى ءبىر وزىق جوباسى. كاسىپورىن «بولاشاقتىڭ اۋىلى» جوباسىنا دا قاتىسپاق. ونداعى ماقسات – ساپروپەل شوگىندىلەرى بار كولدەر ماڭايىندا تىڭايتقىش وندىرەتىن شارۋاشىلىقتار قۇرۋ, جىلىجاي كاسىبىن, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ. تابيعي تىڭايتقىش, ەكولوگيالىق تازا ءونىم, جۇمىس ورنى «بولاشاقتىڭ اۋىلى» جوباسىنىڭ تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلەتىندىكتەن, ۇتىمدى يدەيالاردىڭ ورىندالارى كۇمانسىز. بۇدان تىسقارى كۇل قالدىقتارىنان كىرپىش جاساۋ جوسپارلانعان. «ساپرونات» جشس-ندە 30 ادام جۇمىس ىستەيدى. ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 100 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. الەكساندر ۆيتالەۆيچتى بىلەتىندەر ونى ۋادەگە بەرىك ىسكەر ازامات, جاڭاشىل باسشى رەتىندە باعالايدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان», گۇلگۇل قۋاتقىزى, جۋرناليست سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى  سۋرەتتى تۇسىرگەن امانگەلدى بەكمۇراتوۆ