قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا ەكى ماڭىزدى زاڭ قابىلداندى.
زاڭ جوبالارى ءماجىلىستىڭ قىزۋ تالقىلاۋىنان ءوتىپ, ماقۇلدانعان ەدى. سوندا دا سەناتورلار ولاردى جەتىلدىرە ءتۇستى. العاشقى اڭگىمە استانادان ورىنجاي العان حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتىڭ (حعتو) قىزمەتىن جالعاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جايىندا ءوربىدى.
بۇل زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, عىلىمي ورتالىق تۋرالى بۇل كەلىسىم 1992 جىلى جاسالعان. ول بۇرىن يادرولىق قارۋدى جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسقان عىلىمي ورتانىڭ ەندى بەيبىت ماقساتتاردى كوزدەيتىن جوبالارمەن اينالىسۋىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان. الايدا, رەسەي فەدەراتسياسى, ودان كەيىن بەلورۋسسيا ونىڭ قۇرامىنان شىققان. سول سەبەپتى رەسەيدە بولعان ورتالىقتىڭ شتاب-پاتەرى استاناعا كوشىرىلىپ, قازىر «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ» عيماراتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كورىنەدى.
ورتالىقتىڭ قىزمەتىن جالعاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە 2015 جىلى قول قويىلىپ, وندا شتاب-پاتەردى استاناعا كوشىرۋ قاراستىرىلعان, ەندى سونى راتيفيكاتسيالاۋ قاجەت بولدى. ازىرگە ورتالىقتىڭ ءبىر جىلدا 18 ملن تەڭگەگە تەڭ بارلىق كوممۋنالدىق شىعىندارىن ۋنيۆەرسيتەت تولەپ وتىر ەكەن. كەلىسىم راتيفيكاتسيالانعاننان كەيىن ول رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جابىلماقشى.
حعتو-نىڭ جۇمىس باعىتى قازاقستاننىڭ جاپپاي قىرىپ جوياتىن قارۋ-جاراقتى جاساۋ مەن جويۋ باعىتىنداعى ساياساتىنا سايكەس بولعاندىقتان, ونىڭ قىزمەتىنە ءبىز مۇددەلىمىز. ونى 1992 جىلدان ەۋرووداق ەلدەرى, اقش, جاپونيا سياقتى ەكونوميكالىق جاعىنان اسا قۋاتتى ەلدەر قارجىلاندىرۋدى قولعا العان. قازاقستاننىڭ جىلدىق جارناسى 100 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ, دەدى مينيستر. وتكەن جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندىق عالىمداردىڭ جوبالارىنا ورتالىقتىڭ بولگەن گرانتتارىنىڭ سوماسى 75 ملن اقش دوللارى كولەمىندە ەكەن. بۇل – گرانتتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 13 پايىزى. بىزگە تيەسىلىسى از ەمەس سەكىلدى.
العاشقى بولىپ سويلەگەن سەناتور س.پلوتنيكوۆ جاسالعان جوبالاردىڭ سوڭعى ناتيجەلەرى باقىلاۋعا الىنا ما, ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنان ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىك قانشالىقتى بولعانىن انىقتايتىن قىزمەت بار ما؟ – دەپ سۇرادى. مينيستر بۇل سۇراققا ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتىڭ قانشالىقتى بولعانىن نەمەسە بولاتىنىن ءبىز ارنايى انىقتاعان جوقپىز, دەپ شىنىن ايتتى. تەك بەلگىلىسى – بۇرىن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ-جاراقپەن اينالىسقانداردىڭ ەندى بەيبىت عىلىمي جۇمىستارمەن شۇعىلداناتىندارى. بىراق ولاردان ەكونوميكالىق تيىمدىلىك ءبارىبىر بار, دەدى ە.ساعاديەۆ.
سەناتور ە.ساعىندىقوۆ حعتو-دان گرانت الىپ, جاڭالىق اشقان ءبىزدىڭ عالىمدارىمىزدىڭ زياتكەرلىك مەنشىگى كەيىن كىمگە تيەسىلى بولادى جانە وسى ۋاقىتقا دەيىن ورتالىقتان بولىنگەن بارلىق گرانتتىڭ تورتتەن ءۇشىن الىپ وتىرعان رەسەي فەدەراتسياسى ونىڭ قۇرامىنان نەگە شىعىپ كەتتى؟ – دەپ سۇرادى. وعان اشىلعان جاڭالىقتاردىڭ اۆتورلىق قۇقى سونى اشقان عالىمعا نەمەسە عالىمدار توبىنا تيەسىلى بولاتىنى ايتىلدى. كەلىسىم بويىنشا حعتو وعان تالاسپايدى ەكەن. ال رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ حعتو قاتارىنان شىعۋ سەبەبى, بۇل ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ەكەندىگى جەتكىزىلدى. سونىڭ سەبەبىنەن باتىس ەلدەرى مەن رەسەيلىك عالىمداردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدار قىسقارىپ قالدى, دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.
سەناتورلار زاڭ جوباسىن تالقىلاعاندا دا ءبىرشاما بەلسەندىلىك كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە سەناتور ل.قيىنوۆ ەرەكشە پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ويىنشا, كەز كەلگەن مەملەكەت باسقا مەملەكەتتىڭ عىلىمىنىڭ دامۋىنا مۇددەلى ەمەس. سونىمەن بىرگە, 1,5 ملن دوللار بەرگەن حالىقارالىق ورتالىق ءبىزدىڭ عىلىمىمىزدىڭ قانداي ءناتيجەلەرى بارىن ءبىلىپ وتىرعانى دۇرىس ەمەس ەكەن. «ودان دا سول قاراجاتتى عالىمدارىمىزعا ءوزىمىز تاۋىپ بەرۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە, اشىلعان عىلىمي جاڭالىقتىڭ يەسى اۆتور ەمەس, كىم قارجىلاندىرسا سول بولادى ەمەس پە؟ رەسەي مەن بەلارۋستىڭ ونىڭ قۇرامىنان شىعىپ كەتۋى دە تەگىن ەمەس, سونىڭ سەبەبىن ابدەن تەكسەرۋگە بولاتىن ەدى عوي», دەدى. الايدا, ونىڭ قاۋپىن ارىپتەستەرى قولدامادى, زاڭ قابىلداندى.
وتىرىستا ەكىنشى بولىپ قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسى قارالدى. 2015 جىلعى 14 قىركۇيەكتە دۋشانبە قالاسىندا جاسالعان شارتتىڭ ماقساتى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارۋ بولىپ تابىلادى.
شارتقا سايكەس تاراپتار ارىپتەسكە قارسى باعىتتالعان كۇش قولدانۋدان نەمەسە كۇش قولدانۋ قاتەرىنەن تارتىنۋ مىندەتتەمەسىن راستايدى, تاراپتار ءارى جاھاندىق ءارى وڭىرلىك اۋقىمدا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى, قازىرگى كەزەڭدەگى قاتەرلەر مەن قىر كورسەتۋلەرگە قارسى كۇش بىرىكتىرۋدى ۇيلەستىرەدى. شارتپەن اسكەري, اسكەري-تەحنيكالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق, ازاماتتىق قورعانىس جانە ەنەرگەتيكا سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ كوزدەلگەن, دەدى بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار تىلەۋبەردى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ۇكىمەتتىڭ نازارىن قازاقستان مەن تاجىكستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋدا مەيلىنشە نىسانالى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. سونىڭ ىشىندە سەناتور ق.ايتاحانوۆ ورتالىق ازياداعى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلمەيتىن ولقىلىقتار بار ەكەنىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, سىرداريا وزەنىنىڭ سۋى ناعىز ماقتا سۋاراتىن ۋاقىتتا بەرىلمەي قالىپتى. ونىڭ ءبىرىنشى سەبەبى, قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى كەلىسىمشارت ۋاقتىلى جاسالماعان, ەكىنشىدەن, قىرعىزستاننىڭ «توقتاعۇل» سۋ قويماسىنان كەلەتىن سۋ تاجىكستاننىڭ «قايراققۇم» سۋ قويماسىندا بەرى قاراي بەرىلمەي, 10 كۇن ۇستالىنىپ قالعان. وسىنداي ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك, دەدى سەناتور.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر تالقىلانىپ بولعان سوڭ سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىندا ەكى ماڭىزدى زاڭ قابىلداندى.
زاڭ جوبالارى ءماجىلىستىڭ قىزۋ تالقىلاۋىنان ءوتىپ, ماقۇلدانعان ەدى. سوندا دا سەناتورلار ولاردى جەتىلدىرە ءتۇستى. العاشقى اڭگىمە استانادان ورىنجاي العان حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتىڭ (حعتو) قىزمەتىن جالعاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جايىندا ءوربىدى.
بۇل زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, عىلىمي ورتالىق تۋرالى بۇل كەلىسىم 1992 جىلى جاسالعان. ول بۇرىن يادرولىق قارۋدى جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىسقان عىلىمي ورتانىڭ ەندى بەيبىت ماقساتتاردى كوزدەيتىن جوبالارمەن اينالىسۋىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان. الايدا, رەسەي فەدەراتسياسى, ودان كەيىن بەلورۋسسيا ونىڭ قۇرامىنان شىققان. سول سەبەپتى رەسەيدە بولعان ورتالىقتىڭ شتاب-پاتەرى استاناعا كوشىرىلىپ, قازىر «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ» عيماراتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان كورىنەدى.
ورتالىقتىڭ قىزمەتىن جالعاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە 2015 جىلى قول قويىلىپ, وندا شتاب-پاتەردى استاناعا كوشىرۋ قاراستىرىلعان, ەندى سونى راتيفيكاتسيالاۋ قاجەت بولدى. ازىرگە ورتالىقتىڭ ءبىر جىلدا 18 ملن تەڭگەگە تەڭ بارلىق كوممۋنالدىق شىعىندارىن ۋنيۆەرسيتەت تولەپ وتىر ەكەن. كەلىسىم راتيفيكاتسيالانعاننان كەيىن ول رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جابىلماقشى.
حعتو-نىڭ جۇمىس باعىتى قازاقستاننىڭ جاپپاي قىرىپ جوياتىن قارۋ-جاراقتى جاساۋ مەن جويۋ باعىتىنداعى ساياساتىنا سايكەس بولعاندىقتان, ونىڭ قىزمەتىنە ءبىز مۇددەلىمىز. ونى 1992 جىلدان ەۋرووداق ەلدەرى, اقش, جاپونيا سياقتى ەكونوميكالىق جاعىنان اسا قۋاتتى ەلدەر قارجىلاندىرۋدى قولعا العان. قازاقستاننىڭ جىلدىق جارناسى 100 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ, دەدى مينيستر. وتكەن جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندىق عالىمداردىڭ جوبالارىنا ورتالىقتىڭ بولگەن گرانتتارىنىڭ سوماسى 75 ملن اقش دوللارى كولەمىندە ەكەن. بۇل – گرانتتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 13 پايىزى. بىزگە تيەسىلىسى از ەمەس سەكىلدى.
العاشقى بولىپ سويلەگەن سەناتور س.پلوتنيكوۆ جاسالعان جوبالاردىڭ سوڭعى ناتيجەلەرى باقىلاۋعا الىنا ما, ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنان ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىك قانشالىقتى بولعانىن انىقتايتىن قىزمەت بار ما؟ – دەپ سۇرادى. مينيستر بۇل سۇراققا ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتىڭ قانشالىقتى بولعانىن نەمەسە بولاتىنىن ءبىز ارنايى انىقتاعان جوقپىز, دەپ شىنىن ايتتى. تەك بەلگىلىسى – بۇرىن جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋ-جاراقپەن اينالىسقانداردىڭ ەندى بەيبىت عىلىمي جۇمىستارمەن شۇعىلداناتىندارى. بىراق ولاردان ەكونوميكالىق تيىمدىلىك ءبارىبىر بار, دەدى ە.ساعاديەۆ.
سەناتور ە.ساعىندىقوۆ حعتو-دان گرانت الىپ, جاڭالىق اشقان ءبىزدىڭ عالىمدارىمىزدىڭ زياتكەرلىك مەنشىگى كەيىن كىمگە تيەسىلى بولادى جانە وسى ۋاقىتقا دەيىن ورتالىقتان بولىنگەن بارلىق گرانتتىڭ تورتتەن ءۇشىن الىپ وتىرعان رەسەي فەدەراتسياسى ونىڭ قۇرامىنان نەگە شىعىپ كەتتى؟ – دەپ سۇرادى. وعان اشىلعان جاڭالىقتاردىڭ اۆتورلىق قۇقى سونى اشقان عالىمعا نەمەسە عالىمدار توبىنا تيەسىلى بولاتىنى ايتىلدى. كەلىسىم بويىنشا حعتو وعان تالاسپايدى ەكەن. ال رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ حعتو قاتارىنان شىعۋ سەبەبى, بۇل ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ەكەندىگى جەتكىزىلدى. سونىڭ سەبەبىنەن باتىس ەلدەرى مەن رەسەيلىك عالىمداردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدار قىسقارىپ قالدى, دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.
سەناتورلار زاڭ جوباسىن تالقىلاعاندا دا ءبىرشاما بەلسەندىلىك كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە سەناتور ل.قيىنوۆ ەرەكشە پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ويىنشا, كەز كەلگەن مەملەكەت باسقا مەملەكەتتىڭ عىلىمىنىڭ دامۋىنا مۇددەلى ەمەس. سونىمەن بىرگە, 1,5 ملن دوللار بەرگەن حالىقارالىق ورتالىق ءبىزدىڭ عىلىمىمىزدىڭ قانداي ءناتيجەلەرى بارىن ءبىلىپ وتىرعانى دۇرىس ەمەس ەكەن. «ودان دا سول قاراجاتتى عالىمدارىمىزعا ءوزىمىز تاۋىپ بەرۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە, اشىلعان عىلىمي جاڭالىقتىڭ يەسى اۆتور ەمەس, كىم قارجىلاندىرسا سول بولادى ەمەس پە؟ رەسەي مەن بەلارۋستىڭ ونىڭ قۇرامىنان شىعىپ كەتۋى دە تەگىن ەمەس, سونىڭ سەبەبىن ابدەن تەكسەرۋگە بولاتىن ەدى عوي», دەدى. الايدا, ونىڭ قاۋپىن ارىپتەستەرى قولدامادى, زاڭ قابىلداندى.
وتىرىستا ەكىنشى بولىپ قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسى قارالدى. 2015 جىلعى 14 قىركۇيەكتە دۋشانبە قالاسىندا جاسالعان شارتتىڭ ماقساتى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارۋ بولىپ تابىلادى.
شارتقا سايكەس تاراپتار ارىپتەسكە قارسى باعىتتالعان كۇش قولدانۋدان نەمەسە كۇش قولدانۋ قاتەرىنەن تارتىنۋ مىندەتتەمەسىن راستايدى, تاراپتار ءارى جاھاندىق ءارى وڭىرلىك اۋقىمدا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى, قازىرگى كەزەڭدەگى قاتەرلەر مەن قىر كورسەتۋلەرگە قارسى كۇش بىرىكتىرۋدى ۇيلەستىرەدى. شارتپەن اسكەري, اسكەري-تەحنيكالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق, ازاماتتىق قورعانىس جانە ەنەرگەتيكا سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ كوزدەلگەن, دەدى بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار تىلەۋبەردى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ۇكىمەتتىڭ نازارىن قازاقستان مەن تاجىكستاننىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋدا مەيلىنشە نىسانالى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. سونىڭ ىشىندە سەناتور ق.ايتاحانوۆ ورتالىق ازياداعى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلمەيتىن ولقىلىقتار بار ەكەنىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, سىرداريا وزەنىنىڭ سۋى ناعىز ماقتا سۋاراتىن ۋاقىتتا بەرىلمەي قالىپتى. ونىڭ ءبىرىنشى سەبەبى, قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى كەلىسىمشارت ۋاقتىلى جاسالماعان, ەكىنشىدەن, قىرعىزستاننىڭ «توقتاعۇل» سۋ قويماسىنان كەلەتىن سۋ تاجىكستاننىڭ «قايراققۇم» سۋ قويماسىندا بەرى قاراي بەرىلمەي, 10 كۇن ۇستالىنىپ قالعان. وسىنداي ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارۋ كەرەك, دەدى سەناتور.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر تالقىلانىپ بولعان سوڭ سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريالادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا سالىنىپ جاتقان ەرتىس كوپىرىندە ەكىنشى رەت ءورت شىقتى
ايماقتار • كەشە
كادردىڭ قادىرىن كەتىرمەسەك يگى...
قوعام • كەشە
مەملەكەت باسشىسى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن كەزدەستى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستان موڭعوليانى بيدايمەن قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان • كەشە
اقتاۋداعى ساۋدا ورتالىعىندا بومبا قويىلعانى راس پا؟
ايماقتار • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • كەشە
