كەدەنشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسى نەگە تومەن؟

مەملەكەت باسشىسى بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىندا قازاقستاندا ەكونوميكالىق باعدارلامالاردى ساپالى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىنا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇسىنىلۋىنا ساي كەلەتىن زاماناۋي, كاسىبي, اۆتونومدى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. ساپالى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ مەن ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلىلىگىمەن قاتار, جۇرەدى. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ەڭبەكاقىنىڭ تومەن بولۋى ەشكىمگە دە قۇپيا ەمەس دەپ ويلايمىن. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە پايدا بولۋىمەن ەكونوميكانىڭ دامۋى جەدەلدەتىلەدى, اكىمشىلىك رەسىمدەرگە شىعىندار تومەندەتىلەدى, اقپاراتتىڭ ءتۇرلى نىساندارىنا حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگى كەڭەيتىلەدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جۇمىسى ايقىن بولادى جانە دە بيۋروكراتيالىق توسقاۋىلدار ءبىرشاما تومەندەيدى. سوندىقتان ۋاقىت پەن قاراجاتتى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى مەملەكەتتىك جۇيەدە قولدانۋ ەڭ باستى مەملەكەتتىك مىندەتتەردىڭ قاتارىندا تۇر. قازىرگى كەزدە كەدەن ايماعىنا تاۋارلاردى ەنگىزۋ, ىشكى اينالىمعا كىرگىزۋدى وڭتايلاندىرۋ ىسىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن ءىس-ارەكەتتەردىڭ سانى 898-دەن 394-كە, ياعني 2-3 ەسە قىسقارتىلعان, ال اۆتوكولىك قۇرالىنىڭ كەدەندىك باقىلاۋ ايماعىنا كىرۋ ۋاقىتىنان باستاپ تاۋارلاردى ۋاقىتشا ساقتاۋ قويمالارىندا ورنالاستىرۋعا دەيىنگى كەدەن وپەراتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جۇمسالاتىن ۋاقىت شامامەن 5 ساعاتتان 45 مينۋتقا دەيىن قىسقارعان. اتالمىش ۋاقىتتىق اسەر كەدەن وپەراتسيالارىن جاساۋ ۇردىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ, كەدەن قىزمەتىنىڭ لاۋازىمدىق تۇلعاسىنىڭ بولۋىن قاجەت ەتپەيدى. جىلدىق كورىنىستە بيۋدجەتتى ۇنەمدەۋ 14 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى (بۇل قاعازعا, سىرتقا شىعۋعا, باقىلاۋعا جانە ت.ب. شىعىندار بولىپ تابىلادى). الايدا, وسىنداي جاڭالىقتاردىڭ ەنگىزىلۋىنەن كەيىن مەنى سالىق جانە كەدەن ورگاندارىنىڭ تومەنگى قۇرىلىمدارىنداعى جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىنا بايلانىستى ماسەلەلەر تولعاندىردى. مەنىڭشە, مەملەكەتىمىز تەحنيكانى ىلگەرى جىلجىتا الاتىن كاسىبي كادرلارعا يە بولعىسى كەلىپ, تابىسقا جەتسىن دەسەك, وندا ءبىز كەز كەلگەن دەڭگەيدەگى ءاربىر قىزمەتشىنىڭ قادىرىن ءبىلۋىمىز كەرەك. وسى ادامدارعا لايىقتى ەڭبەكاقى تولەپ, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى جاعىنان دا نەمەسە وزگە دە الەۋمەتتىك يگىلىكتەر جاعىنان قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز. سوندا عانا ءبىز قالاۋلى قايتارىمعا قول جەتكىزە الامىز. مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىنىڭ اقپاراتى بويىنشا 2009 جىلى سالىق جانە كەدەن سالاسىندا ەكى اقپاراتتىق جۇيە ەنگىزىلگەننەن كەيىن 2000 قىزمەتكەر قىسقارتىلعان. بۇگىنگى تاڭدا ۋاكىلەتتى ورگان شتاتتىق ساننىڭ 20 پايىزىن قىسقارتۋ مۇمكىنشىلىگى بار. وسىعان قاراماستان, مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنىڭ قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ ورتاشا ەڭبەكاقىسى سول قالپىندا قالدى (ورنالاسۋ ورنىنا قاراماستان, اۋداندىق سالىق باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرى 65 مىڭ تەڭگە ەڭبەكاقى الادى). نارىق قۇنىن تالداساق, 65 مىڭ تەڭگەگە وتباسىلى ادامنىڭ ۇلكەن قالالاردا ءومىر ءسۇرۋى قيىنعا سوعادى. وسى سەبەپتەن سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتتاعى ماسەلەلەر تۋىنداي بەرەدى. سونىمەن قاتار, بۇگىنگى تاڭدا كادرلاردىڭ كەتۋ قارقىنى ورىن الۋدا. 100-200 شاقىرىم قاشىقتاعى ەلدى مەكەندەردە 65 مىڭ تەڭگەگە جۇمىس جاسايتىنداردىڭ سانى وتە از. مىسالى, تاياۋ ارادا «قۇرىق» پورتى اشىلادى, وندا جۇمىس جاسايمىن دەگەندەر سانى كوپ ەمەس. سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا سول جەردەگى مۇنايشىنىڭ ورتاشا ەڭبەكاقىسى 160 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى, ال كەدەن قىزمەتكەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى 65 مىڭ تەڭگە. سول سەبەپتەن, ەگەر مەملەكەتتىك ورگانداردا اۆتوماتتاندىرىلعان نەمەسە جاڭا تەحنولوگيا جاڭاشىلىقتارى ەنگىزىلگەننەن كەيىن قىزمەتكەرلەردىڭ سانى قىسقارسا, وندا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ەڭبەكاقى قورى قالعان قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن, ياعني ەڭبەكاقىلارىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋ ءۇشىن سول قالپىندا قالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل تەك سالىق جانە كەدەن ورگاندارىنا عانا قاتىستى ەمەس, جالپى بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەت سالالارىنا دا تيەسىلى. وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ايتىپ, مەن ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم. ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرىپ, ۇكىمەت ادىلەتتى شەشىم قابىلدار دەگەن ۇمىتتەمىن. سەرىك اقىلباي, سەنات دەپۋتاتى