ۆاكتسيناتسيادان باس تارتۋ قاۋىپتى اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋىنا اپارادى

كەز كەلگەن اتا-انا ءوز بالاسىن قانداي دا بولسىن قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋعا دايىن. ال ەندى وسى تۇستا جاس انالار تاراپىنان ۆاكتسيناتسيا­دان كەيىن ءارتۇرلى اسقىنۋلار بولادى دەگەن ۇرەيدىڭ نەگىزسىز ەكەن­دىگىن ءتۇسىندىرۋ اسا ماڭىزدى. ۆاك­تسيناتسيادان باس تارتۋ سالدارىنان جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ اس­قىنۋلارى ارقىلى حالىقتىڭ بولا­شاعىنا بالتا شابىلادى. ماماندار بۇگىنگى تاڭدا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ­دىڭ ەڭ سەنىمدى قۇرالى ۆاكتسيناتسيا ەكەنىنە ەش كۇمان كەلتىرمەي­دى. امەريكانىڭ اۋرۋدى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى 1999 جىلى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا سوڭعى ءجۇز جىل ىشىندە جەر بەتىندەگى ادامدار­دىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 30 جىلعا ۇلعايعان, ونىڭ ىشىندە شيرەك عاسىرى ۆاكتسيناتسيانىڭ جانە 5 جىلى – ساپالى اۋىز سۋدىڭ ارقا­سىندا ەكەنى دالەلدەنگەن. قازاقستان مەملەكەتى ءۇشىن ءوز ازاماتتارىنىڭ دەنىنىڭ ساۋ­لى­عى – ەڭ ۇلكەن قۇندىلىق. كوپ­تەگەن اۋرۋلاردى ەمدەگەننەن گورى الدىن العان جەڭىل بولىپ ەسەپ­تەلىنەدى. سوندىقتان دا ەلى­مىز­دەگى ۆاكتسيناپروفيلاكتيكا ۇلت­تىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا سترا­تە­گيا­لىق اسا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەدي­تسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپار­­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى باۋىر­­جان بايسەركيننىڭ ايتۋىن­شا, ەلىمىزدە «حالىقتىڭ دەن­ساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس, ۆاك­تسي­ناتسيا­مەن قامتا­ما­سىز ەتۋ جۇمىس­تارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. پروفي­لاك­تيكالىق ەكپەلەردىڭ ۇلتتىق كۇنتىزبەسىنە ەنگىزىلگەن ۆاكتسي­نالاردىڭ بارلىعى قازاق­ستاندىقتار ءۇشىن تەگىن. ءاربىر ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ۆاكتسينالاردى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كەلەسى جىلعا 25 پايىز پرەپاراتتار قورىن جوسپارلايدى. «ۋچاسكەنىڭ, قالانىڭ, اۋداندار مەن وبلىستاردىڭ دەڭگەيىندە يممۋنيتتەۋ تۇرعىنداردىڭ كەم دەگەندە 95%-ىن قامتىعان جاعدايدا عانا ۆاكتسينا ارقىلى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ حالىق اراسىندا بەلەڭ الۋىن توقتاتۋعا بولادى. مي­ن­يستر­لىكتىڭ يممۋندىق پروفي­لاكتيكا سالاسىنداعى باستى قىز­مەت­تەرىنىڭ ءبىرى – حالىقتى تەگىن يممۋنيتتەۋ باعدارلاماسىمەن قام­­تاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. قازاق­­ستان دۇنيە­جۇزى­لىك دەنساۋلىق ساق­تاۋ ۇيىمى (ددۇ) ارقىلى ۇسى­نىل­عان جانە سەرتيفيكاتتالعان, سون­داي-اق ساپاسىنا ءدال وسى ۇيىم كەپىل­­دىك بەرەتىن, ال قاۋىپسىزدىگى مەن ءتيىم­­دىلىگى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءناتي­­جەلەرى ارقىلى دالەلدەنگەن ۆاك­تسي­نالاردى ساتىپ الادى», دەيدى باۋىرجان ءساتجان ۇلى. ەلىمىزدە ۇلتتىق ەكپە كۇنتىزبەسى تۇراقتى تۇردە جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبلي­كا­لىق قاراجاتتان 17 جۇقپالى اۋرۋعا قارسى, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 4 جۇقپاعا قارسى ۆاك­تسي­نالار ساتىلىپ الىنادى. سونىمەن قاتار, 2010 جىلدان باس­تاپ, «سالاماتتى قازاقستان» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ۇلتتىق يممۋنداۋ كۇنتىزبەسىنە بالالاردى پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينالاۋ مۇمكىندىگى پايدا بولدى. ددۇ-نىڭ ستاتيستيكاسىنا سۇيەنەر بولساق, ءارتۇرلى قوز­دىر­عىشتار, ونىڭ ىشىندە باس­قاسى­نان جيىرەك كەزدەسەتىن پنەۆموكوكك قوزدىر­عىشتارى شاقىرا­تىن پنەۆمونيالاردان جىل سايىن 700 مىڭنان 1 ميلليونعا جۋىق 5 جاسقا دەيىنگى بالا كوز جۇمادى ەكەن. قازاقستاندا پنەۆمونيادان كوز جۇمۋ ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالار­دىڭ شەتىنەۋىنە سەبەپ بولاتىن اۋرۋ­­لار­دىڭ ىشىندە ءۇشىنشى ورىندا جانە بارلىق جۇقپالى اۋرۋلاردان بولاتىن ءولىم سەبەبى بويىنشا ءبىرىن­شى ورىندا تۇر. پەدياترلار­دىڭ ەسكەرتۋى بويىنشا: ەرتە جاس­تا پنەۆ­موكوككتى وتيتكە شال­­دىعۋ ەستۋ قابى­لەتىنىڭ تومەندەۋى­نە الىپ كەلۋى ءمۇم­كىن, 5 جاسقا دەيىن­گى بالالاردى زاقىم­دايتىن مەنينگيت­تىڭ شامامەن 15%-ى پنەۆ­موكوككتىڭ اسەرىنەن تۋىنداي­دى ەكەن, ال وسى قوزدىرعىش ارقىلى شاقىرىلعان پنەۆمونيا دەنە قىزۋىنىڭ وتە جوعارى بولۋىمەن جانە ەمدەۋگە بوي الدىرمايتىن اس­قى­نۋلارى ار­قى­لى سيپاتتالادى. ارينە, وكى­نىشكە قاراي, بۇل تو­لىق ستاتيس­تيكا ەمەس. ماماندار ايس­بەرگ­تىڭ تەك شىڭىن عانا تىركەپ ۇلگەرۋ مۇمكىن ەكەنىن مويىنداپ وتىر. پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا كوبى­نەسە يممۋنيتەتى تومەن بالالار مەن ەرەسەكتەر, جۇرەك-قان تامىرلارى جۇيەسىنىڭ سوزىلمالى اۋرۋلارى, بۇيرەك جانە ەندوكريندى جۇيە اۋرۋلارى, ونكولوگيالىق اۋرۋلار سالدارىنان السىرەگەن, سونداي-اق ەگدە ادامدار ءجيى شالدىعادى. پنەۆموكوككتى اۋرۋلارعا شالدىق­قىشتىق وتە جوعارى, سول سەبەپتى اسقىنۋلار تەك بالالاردىڭ اراسىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل ءبىر وتباسىندا بەلەڭ الۋى مۇمكىن, ءارى سوڭعى جاعدايدا جۇقپالاردى تاراتۋشى اۋرۋعا شالدىققان ءسابي­لەردىڭ اجەلەرى مەن اتالارى بولۋى مۇمكىن. تاعى دا ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا شال­دىق­قاننان كەيىن قايتادان بۇل قوزدىرعىشتىڭ باسقا تيپىمەن شاقىرىلاتىن اۋرۋ تۇرىنە دۋشار بولۋدىڭ الدىن الۋىنا ناۋقاستىڭ يممۋنيتەتى قاۋقارسىزدىعىنان  جاعداي ۋشىعۋى ىقتيمال. پنەۆ­مو­كوككتى پنەۆمونيا وتە اۋىر وتەدى, ءارى بۇل قوزدىرعىش ادەتتە ءدارى­گەرلەردىڭ ەمدەۋ ءۇشىن تاعايىن­دايتىن انتيبيوتيكتەرگە جىلدام داعدىلانىپ الادى. مۇنداي جاع­دايدا پنەۆموكوكك جۇقپاسىنىڭ الدىن الۋدىڭ سەنىمدى ءارى جالعىز شەشىمى ۆاكتسيناتسيالاۋ. ماماندار ۇلتتىق كۇنتىزبەگە ەلىمىزدىڭ ەڭ كىشكەنتاي تۇرعىندارى ءۇشىن 3 رەتتەن تۇراتىن ەكپەلەردى ەنگىزۋ ارقىلى قازاقستاندا دۇرىس شەشىم قابىل­دانعانىنا سەنىمدى. پنەۆ­مو­كوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسيناتسيا جۇرگىزۋ تاراتۋشىلاردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى. بارلىق جاستاعى وكىلدەر اراسىندا, سونىڭ ىشىندە 5 جاسقا دەيىنگى بالالاردا پنەۆموكوكك جۇقپاسىن تاراتۋشىلاردىڭ سانى وتە جوعارى ەكەنى بەلگىلى. قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋني­ۆەرسيتەتى بالالار جۇقپالى اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى ءلاززات ەراليەۆانىڭ ايتۋىنشا, ناۋقان باستالعالى ۆاكتسيناتسيا نەگىزىن­دە ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاق­­­ستان, سول­تۇستىك قازاقستان وب­­لىس­­تارىندا 5 جاسقا دەيىنگى بالا­­لار اراسىن­دا ءولىم-ءجىتىمنىڭ ازايۋ ءۇردىسى تۇراقتى باي­قالىپ كەلە­­دى. ەگەر 2010 جىلى اۋرۋعا شال­­­دى­عۋ­دىڭ جالپى دەڭگەيى جاڭا تۋعان 1000 نارەستەگە 19,46 %-دى قۇرا­سا, بۇگىندە – 12,1 %. جوسپارلى ۆاك­تسينانى 2012 جىلدان باستاپ ءجۇر­گىزە باس­تاعان قاراعاندى قالا­سىن­­دا جانە قاراعاندى وبلى­سىن­­­دا 2014 جىلى تۋعان نارەس­تە­­لەر ارا­­سىن­داعى ءولىم-ءجىتىم جاع­­دايى 1000 بالاعا 14,4 %-دان 10 %-عا دەيىن تومەندەگەن, ال تىنىس الۋ ورگان­دارى اۋرۋلارىنا شال­دىعۋ ەكى ەسەگە قىسقارعان. «قولدا بار دەرەك­تەرگە سايكەس, ۆاكتسينا قابىل­داعان بالالار اراسىن­دا سەرو­تيپتەردىڭ نەمەسە اۋرۋ تۋ­دى­رۋ­عا قابىلەتتى پنەۆموكوكك جۇق­پاسى تۇرلەرىنىڭ تارالۋى بۇعان دەيىن ۆاكتسينا الماعان بالالارمەن سالىستىرعاندا 2,4 ەسە كەم» ەكەنىن العا تارتادى ءلاززات ەراليەۆا. ناتيجەسىندە ەمحاناعا ءتۇسۋ جانە اۋرۋدان كوز جۇمۋ جاع­دايلارى ازايادى. ءتۇرلى ەلدەردە پنەۆموكوكك جۇق­­­پاسىنا قارسى ۆاكتسينانىڭ الۋان تۇرلەرى پايدالانىلادى. پنەۆموكوكك جۇقپاسىنا قارسى ۆاكتسينانى ەنگىزگەن كۇننەن باستاپ قازاقستاندا تەك قانا 13-ۆالەنتتى ۆاكتسينا قولدانىلادى. بۇل پرەپارات جوعارى تيىمدىلىگىمەن ءارى قاۋىپسىزدىگىمەن دالەلدەنگەن. ءلاززات ەراليەۆا ايتقانداي, بۇگىن­گى تاڭدا پنەۆموكوكك جۇقپا­سىنا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ كور­سەت­كىشتەر ءتىزىمى كەڭەيىپ كەلە جاتىر. بۇعان دەيىن نەگىزگى ماق­ساتتى اۋديتوريا رەتىندە 2 جاسقا دەيىنگى بالالاردى العان بولسا, قازىردە يممۋنداۋدىڭ ودان دا ۇلكەن جاستاعى بالالار مەن قارت ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەتىنى انىقتالىپ وتىر. ولاردىڭ قايسىسى بولسىن پنەۆموكوكك جۇقپاسىنان قورعاۋعا ءبىر عانا ەكپە جەتكىلىكتى. «يممۋنيتەتى تومەن بالالارعا, جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىنا شالدىققان, ورگاندارىن اۋىستىرۋ بويىنشا وتا جاسالعان بالالارعا ۆاكتسينا ومىرلىك كورسەتكىش بويىنشا قاجەت جانە ءبىز مۇنداي ناۋقاستار ەكپەنى تەگىن تۇردە الۋلارىنا قول جەتكىزىپ وتىرمىز», دەپ پىكىرىن ءبىلدىردى ساراپشى. اتا-انالار قاراپايىم ەرەجە­لەردى ساقتاۋ ارقىلى وزدەرى دە ۆاكتسيناتسيادان كەيىن بولۋى مۇمكىن جاعىمسىز سالدارلاردىڭ الدىن الادى. بۇل ەرەجەلەر تۋرالى تولىق اقپاراتتى, سونداي-اق ۆاكتسينانىڭ اسەرى مەن يممۋنداۋعا قارسى كور­سەتى­لىمدەر جايلى سۇراقتار بو­يىن­شا 8 800 080 55 58 تەلەفونى ارقى­لى «شۇعىل جەلىدەن» بىلۋگە بولادى. مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان»