سىبە كولدەرى قازاقستان ءتۋريزمىن دامىتۋعا ۇلەس قوسادى

شىعىس وڭىرىندەگى تۇمسا تابيعاتتىڭ تاعى ءبىر ءىنجۋ-مارجانى – سىبە كولدەرى. بۇل كولدەر ەرتىستىڭ سول جاعالاۋىنان اسا قاشىق ەمەس, قالبا تاۋلارىنىڭ قاتپار-قاتپار قۇيما تاستارىنان قالانعانداي جوتالارىنىڭ اراسىندا ورنالاسقان. تاۋ تابانىنداعى توستاعاندارداي بەس كول كىمدى بولسا دا تاڭداندىرماي قويمايدى. تەرەڭىندەگى مالتا تاس كورىنەتىن تۇنىقتىعى, جەلمەن جەڭىل دىرىلدەيتىن كەرىمسال كوركى – سىبەنىڭ ءسانى مەن سالتاناتى. قالماقتىڭ «سەبىن» سوزىنەن شىققان كول اتاۋىنىڭ ءتۇپ-توركىنى «سابىندى كول» دەگەندى بىلدىرەدى. شىنىندا سىبەنىڭ سۋى سابىنداي جۇمساق ءتيىپ, ءتان مەن جاندى سەرگىتەدى. وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان بۇل كولدەردىڭ جاعالاۋلارى بوس بولعان ەمەس. سوعان سايكەس, كاسىپكەرلەردىڭ تابىس وشاعىنا اينالعان كولدەرگە سوڭعى جىلدارى حالىقتىڭ ەمىن-ەركىن كىرۋى مۇڭ بولعان. اتتاپ باسقانىڭىز – اقشا. الەكەدەي جالانعان دەمالىس بازالارىنىڭ قىزمەتشىلەرى كوك قاعازسىز ماڭايىنا جولاتپايدى. بارلىق جاعالاۋلاردا – شلاگباۋمدار. بۇل بەيباستاق ارەكەتتەر ەندى وتكەن كۇننىڭ ەنشىسى بولىپ قالماق. وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ سىبە كولدەرىنىڭ حالىققا قولجەتىمدى دەمالىس ورنىنا اينالۋىنا كوڭىل ءبولىپ, ءتيىستى مەكەمەلەرگە كەشەندى تاپسىرما جۇكتەدى. ايتالىق بيىل ءوڭىر باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن وسكەمەن قالاسىنان سىبە كولدەرى مەن سامار اۋىلى باعىتىنداعى جولدارعا 2 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. ارينە بۇل جولدار جاعالاۋدى جالعا بەرىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىنعان جوق. قارا­پايىم ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ دەمالىسىنا جانە تۋريستىك الەۋەتتى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماق­ساتىندا جوندەلدى. جۋىردا ۇلان اۋدانى­نىڭ اكىمدىگى سىبە كولدەرىنە ءباسپاسوز تۋرىن ۇيىم­داستىرىپ, اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۋلات قاجانوۆ جاعالاۋدىڭ قازىرگى جاعدايى مەن كەلەشەگى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەرگەن بولاتىن. سىبە كولدەرىنىڭ رەتتىك سانى ءھام جەكەلەگەن اتاۋلارى بار. ماسەلەن, №1 كول سادىركول اتالادى. قازىرگى كەزدە وبلىس اكىمدىگى وسى كولمەن اتتاس كوندومينيۋممەن بىرلەسكەن جۇمىس توبىن قۇرىپ, زاڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن دەمالىس ۇيلەرىن ايقىندادى. سادىركولدىڭ سۋدى قورعاۋ ايماعىندا 26 ءۇيدىڭ زاڭسىز ورنالاسقانى انىقتالدى. بۇل ۇيلەردىڭ زاڭدى ورەسكەل بۇزعانى جونىندە ارنايى حاتتاما تولتىرىلدى. دەمالىس ۇيلەرىنىڭ قوجايىندارى حاتتاما تالاپتارىن ورىنداۋى قاجەت. تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە ءوڭىر باسشىسى د.احمەتوۆ كول جاعالاۋىنداعى جەر تەلىمدەرىن 20 جىل بۇرىن الدەكىمدەر الىپ العانىن, ولاردىڭ زاڭدى ورەسكەل بۇزىپ قانا قويماي, كولدى دە مەنشىكتەپ الۋعا تىرىسقاندارىن, ەڭ الدىمەن جاعالاۋعا باراتىن جولداعى شلاگباۋمداردى الىپ تاستاۋ قاجەتتىگىن قاتاڭ ەسكەرتتى. №2 – تورتقارا كولىنىڭ جاعاجايىنا تيەسىلى 40 گەكتار جەر تەلىمى بار. ونىڭ 8 گەكتارىنا «ءۇلبى مەتال­لۋر­گيالىق زاۋىتى» اق, «كازتسينك» جشس كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ دەمالىس بازالارى ورنا­لاس­قان. ازىرگە بۇل دەمالىس كەشەندەرىنىڭ كورىك­تەن­­دىرىلۋى مەن اباتتاندىرىلۋى جانە قىزمەت ساپا­سى كوڭىلگە قونىمدى. سونداي-اق تورتقارا جاع­ا­لاۋى­نان جەكە تۇلعالارعا اۋدان اكىمدىگىنىڭ قاۋ­لى­سى­مەن 81 جەر تەلىمى بەرىلىپتى. الايدا بۇل تەلىم­دەر­دىڭ بىرەۋى­نە عانا عيمارات سالىنعان. وسى ماسەلە ءجونىن­دە اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان تەكسەرىس ءجۇر­گىزىلىپ, جەر ينسپەكتسياسىنا الدىن الا حات جىبەرىلدى. № 3 كول – شالقار كولى. مۇندا كەلەسى جىلى مۋني­تسيپالدى جاعالاۋ اشىلماق. شالقاردا بۇعان دەيىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ رۇقساتىمەن سايا­جاي­عا ارنالعان جەر تەلىمدەرى بەرىلگەن. كولگە جاقىن اۋماقتا 342 ساياجاي ورنالاسقان. ونىڭ تورتەۋىنە جەردى ماقساتسىز پايدالانعانى ءۇشىن الدىن الا ەسكەرتۋ حاتى جىبەرىلدى. بۇدان باسقا اسۋ­بۇلاق ورمان شارۋاشىلىعى قورىنان العان ەكى جەر تەلىمىندە جەكە كاسىپكەرلەردىڭ دەمالىس بازالارى ورىن تەۋىپتى. ءبىر قۋانارلىعى, شال­قار كولى جاعالاۋىنىڭ باسىم بولىگى جەكە مەن­شى­ككە بەرىلمەگەن. ەندى جاعالاۋداعى بوس تۇرعان الاڭ­قايعا ەشقانداي دەمالىس ۇيلەرى سالىنبايدى. مۋنيتسيپالدى جاعالاۋ جوباسىنىڭ جالپى سوماسى – 220 ميلليون تەڭگە. مۇندا مەديتسينالىق بەكەت, قۇتقارۋشىلار قوسىنى, ءتۇرلى اس ءمازىرى مەن كادەسىيلار ۇسىناتىن ەتنواۋىل بولادى. №4 كولدىڭ اتاۋى – قورجىنكول. بۇگىندە ونىڭ جاعاسىندا جەرگىلىكتى كاسىپكەردىڭ جەكە ينۆەستيتسياسى ارقىلى ءىرى تۋريستىك جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ءبىز بارعاندا, جاعالاۋدا قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. «جىبەك جولى» اتالاتىن دەمالىس كەشەنىندە زاماناۋي قوناق ءۇي, مەيرامحانا مەن كوتتەدجدەر بوي كوتەرەدى. ۇلان اۋدانىنىڭ تۋماسى, كاسىپكەر بولات باعاداەۆ اتالعان نىسانعا 1 ميلليارد تەڭگە قاراجات قۇيىپ وتىر. 2015 جىلى باستالعان قۇرىلىستى كەلەر جىلى اياقتاپ, پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. ال №5 – قاراكولدە س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ بازاسى ورىن تەپكەن. وندا عىلىم سالاسىنداعى ىزدەنۋشىلەر مەن ستۋدەنتتەر وزدەرىنىڭ تابيعات ورتاسىنداعى زەرتتەۋلەرىن جۇزەگە اسىرادى. – تۋريزم – اۋدانىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. وسى ورايدا اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ارنايى جوسپار جاسالدى. بيىل سىبە كولدەرىنە 15 مىڭنان استام تۋريست كەلدى. ونىڭ جارتىسىنا جۋىعى – كورشى رەسەيدەن كەلگەن تۋريستەر. بۇل بىرىنشىدەن, ءوڭىرىمىز تابيعاتىنىڭ سۇلۋلىعى بولسا, ەكىنشىدەن, تۋريستىك سالانىڭ جىل وتكەن سا­يىن ىلگەرىلەپ, دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سوندىقتان سىبە كولدەرىنىڭ ءسانى مەن سالتاناتى ارتار كۇن الدا, – دەدى ۇلان اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۋلات قاجانوۆ. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى, ۇلان اۋدانى