سۋ قويماسىنىڭ سەرپىندى قۇرىلىسى

سۋ رەسۋرستارىنا قولجەتىم­دى­لىكتى ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, بۇل سايىپ كەلگەندە, ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرىپ, ەكولوگيالىق احۋالدى دا جاقسارتادى. سوندىقتان وبلىسىمىزدا تىرشىلىك ءنارىن ءتيىمدى پايدالانۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – جامبىل سۋ قويماسى. 34 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جينايتىن قاپشاعاي سۋ قويماسى بار بايدىبەك اۋدانىنا جاڭا توعان نە ءۇشىن قاجەت بولدى؟ بىرىنشىدەن, جامبىل سۋ قويماسى 1250 گەكتار جەردى نارلەندىرەدى. ەكىنشىدەن, جۇزدەگەن اۋىل ادامدارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, 2019 جىلعا قاراي 242 ميلليون تەڭگە تازا تابىس اكەلەدى. ۇشىنشىدەن, قازىنا قورجىنىنا قىرۋار قارجى تۇسەدى. سونىمەن قاتار, مال ازىعى قورىن كوبەيتۋگە دە سەپتىگىن تيگىزەدى. تۇپتەپ كەلگەندە, جاڭا سۋ قويماسى توڭىرەككە كليماتتىق جايلىلىق سىيلايدى, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى مەن تارتىمدىلىعى ارتا تۇسەدى. جامبىل اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بۇل جەر تاپتىرماس دەمالىس ايماعىنا اينالادى. سوزاق-شىمكەنت تاس جولىنىڭ بويىمەن كەتىپ بارا جاتقان جولاۋ­شىلار شاياننان وتە بەرە تومەندە كوزمونشاقتاي جارقىراپ جاتقان ايماققا ەرەكشە سۇيسىنە قارايتىن بولادى. مىنە, وسى جاڭا نىسانعا تابانىمىز ءتيىپ تۇر. سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىن «قۇرىلىس» جشس سالىپ جاتىر ەكەن. ءبىزدى ۋچاس­كە باستىعى عالىم مىرزاباەۆ قارسى الدى. ونىڭ ايتۋىمەن ءبىراز جايتقا قانىقتىق. قۇرىلىسقا 37 تەحنيكا, 85 قۇرىلىسشى جۇمىلدىرىلىپتى. اينالانىڭ بارلىعى تىنىمسىز ەڭبەك. ەكسكوۆاتورلار جەر قازىپ, الىپ جۇك كولىكتەرى قيىرشىق تاس پەن توپىراق تاسىپ ءجۇر. ال مىنا ءبىر شەتتە بەتون زاۋىتى تىنباي جۇمىس ىستەپ تۇر. سۋ قويماسىنىڭ قاشىرتقىسىنىڭ ءوزى ۇلكەن كانالدى ەلەستەتەدى. ءيا, قايدا قاراساڭىز دا, مۇندا ەڭبەك كورىگى قىزۋ قايناپ جاتىر. شىلدەنىڭ مازاسىز جەلى مەن قاپىرىعى دا قۇرىلىسشىلارعا توسقاۋىل بولا الماۋدا. ويتكەنى, قۇرىلىسشىلار جازدىڭ ءار كۇنىن ءتيىمدى پايدالانىپ, سۋ قويماسىن بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن بۇرىن ءارى ساپالى تاپسىرۋدى كوزدەۋدە. قويمانىڭ توسقاۋىل-بوگەتى 1 كيلومەتر 800 مەترگە سوزىلماق. بۇگىنگە دەيىن دامبى تۇگەلدەي تۇرعىزىلىپ بىتكەن. ءبىز بارعاندا توسقاۋىل-بوگەتتىڭ سۋ جينالار بەتى بەتوندالىپ جاتتى. بوگەتتىڭ بيىگىنەن قاراعاندا بولاشاق توعان اۋماعى الاقانداعىداي كورىنەدى. جامبىل سۋ قويماسىنىڭ عى­لىمي, جوبالىق-ىزدەستىرۋ جۇ­مىس­­تارىن «يۋجكازاگ­روپروم­پروەكت» جشس جاساپتى. قۇرى­لىستى جوسپارلاۋ, تەحنولوگيالىق كارتالار­دى ازىرلەۋ, گەولوگيالىق ىزدەنىس­تەر مەن گەودەزيالىق ەسەپتەۋلەر دەرەك­تەرىن وڭدەۋ جونىندەگى ينجە­نەر­لىك قىزمەت الدىن الا جۇرگىزىل­گەن. سۋ قويماسىنىڭ  قۇرىلىسى دالدىكتى, بەرىك­تىكتى قاجەت ەتەدى. مۇندا ءمۇلت كە­تۋگە بول­مايدى. سوندىقتان, باس مەر­دىگەر ما­مان­دارى ءاربىر قادامىنا قى­را­­عى­لىقپەن قارايدى ەكەن. وعان قۇ­رىلىس بارىسىنداعى تياناقتى­لىق, جيناقىلىق دالەل. توعان قۇرىلىسى 2015 جىلعى ماۋسىم ايىندا باستالعان. ۋچاسكە باستىعى عالىم مىرزاباەۆ قوي­مانى الداعى قازان ايىندا پاي­دا­لانۋعا بەرەمىز دەپ وتىر. دەسە دەگەندەي, مۇنداعى جۇمىس قارقىنى ولاردىڭ ۋادە ۇدەسىنەن تابىلاتىنىن اڭعارتادى. سۋ قويماسىنىڭ اۋماعى 98 گەكتاردى قۇرايدى. سىيىمدىلىعى 2650 مىڭ تەكشە مەتر. قۇدايىم بە­تىن اۋلاق قىلسىن, ەگەر قاپشاعاي سۋ قوي­ماسىنان سۋ قاشسا, وسى جەرگە كەلىپ بوگەلەدى. مۇنىڭ ءوزى ەل قاۋىپ­سىزدىگىنە سەپ. ماماندار قىزىلسۋ كانالى كۇر­دەلى جوندەۋدەن وتكىزىلمەسە, كول-كوسىر سۋدىڭ ىسىراپقا ۇشى­راۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتۋدا. «سول ءۇشىن سۋ رەتتەگىشتەن باستاۋ الا­تىن ارنانى تۇگەلدەي بەتون-كانال­عا اينالدىرۋ قاجەت. وسى كانالدى تاسقۇدىق اۋىلى ارقىلى جيەن­قۇمعا جەتكىزسە جەرگىلىكتى تۇرعىن­دار­دىڭ ەگىنجايلارىنا ءنار بارادى. مۇنىڭ ءوزى اۋىل ەڭبەككەرلەرىنە ەكىنشى تىنىس بەرەدى», دەيدى ولار. سابىربەك ولجاباي وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى