ەرتىستى ەنشىلەگەن كۇن

سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى اتاۋلى كۇندەر پايدا بولۋدا. ارقايسىسىنىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى, ماڭىزدىلىعى بار. پاۆلودارلىقتار دا «ەرتىس كۇنىن» بيىل ءۇشىنشى رەت اتاپ ءوتتى. ارينە, «پاۆلودار گەوگرافيا ءۇيى» قوعامدىق بىرلەستىگى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن, «قازحروم» اق تۇك (ەۋرازيا توبى قۇرامىندا (ERG) بىرلەسىپ ءوت­كىزگەن بۇل كۇن – ەرتىس وزەنى جا­عا­سىندا ورنالاسقان وبلىس ور­تالىعى, اسەم قالامىز ءۇشىن اتىنا زاتى ساي لايىقتى مەرەكە. ءبىر ۋاقىتتا وزەندە 100 ۇلكەن, 2 مىڭ كىشى كەمەلەر ءجۇرىپ ءوتىپ, سۋ بەتىنىڭ ءسانىن كەلتىردى. قايىقتارمەن ءجۇزۋ جارىسىنىڭ ءوزى 4 كۇنگە سوزىلدى. وليم­پيادالىق سپورت ءتۇرىنىڭ ءبىرى – ەسكەك ەسۋدەن ەندى وڭىرارالىق جا­رىستار وتكىزۋ دە جوسپارلانۋدا. جالپى, بۇل كۇننىڭ ماقساتى – ەرتىس وزەنىندە سپورت, سۋ تۋ­ريزمىن جاساۋ, وتانعا, ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, وتكەننىڭ ىزدەرىن ىزدەۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ. جاعالاۋدا «تۋريزم PVL-2016» كورمەسى دە ۇيىمداستىرىلدى. ءبىزدىڭ وبلىس پەن رەسەيدىڭ جاعالاۋدا قۇرىلعان شاتىرلارىندا شەبەرلەر, سۋرەتشىلەر, قولونەرشىلەر «ەرتىستىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى تامشىلا­رى» اتتى كوركەمونەر كارتي­نالارىنىڭ, «ادام جانە سۋ» اتتى سۋ ونىمدەرىنىڭ, «ەرتىس دارىندىلارى» شىعارماشىلىق جۇمىستارىنىڭ كورمەسىن, كەمە ۇلگىلەرىنىڭ ەكسپوزيتسيالارىن كورسەتسە, تۋريستىك سالا وكىلدەرى دە ءوز جۇمىستارىن پاش ەتتى. كورمەگە شىعارىلعان تۋىندىلاردىڭ اراسىندا قالاداعى كوركەمونەر, سۋ­رەت مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى جاسا­عان كەمەلەر ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ءبىر كەمەنى جاساۋ ءۇشىن جارتى جىلدان ەكى جىلعا دەيىن ۋاقىت كەت­كەن كورىنەدى. ال وسى اتاۋلى كۇندى وتكىزۋگە باستاما جاساعان ۇيىمداستىرۋشى, وبلىس ورتالىعىنداعى «گەوگرا­فيا ءۇيىنىڭ» ديرەكتورى الەكساندر ۆەرۆەكيننىڭ ايتۋىنشا, جالپى, شارا بارىسىندا تۇرعىندار, جاس­تار, بالالار, بىرىنشىدەن, ەرتىس ءوڭىرىنىڭ تاريحى جانە گەوگرافياسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى. ورىس گەوگرافيا قوعامىنىڭ ومبى وڭىرلىك بولىمشەسىنىڭ ومبى-يامىشەۆو-ومبى «دوروگامي بۋحولتسا» حالىقارالىق ەكسپەديتسياسى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ەكسپەديتسيا ومبى قالاسىنىڭ 300 جىلدىعىنا ارنالىپتى. سوڭعى ۋاقىتتا ترانسشە­كارالىق ەرتىس وزەنى جايلى ءجيى اي­تىلادى. سۋى ازايىپ بارادى دەپ مۇڭايدىق. قالىڭ زاۋىتتار ورنالاسقان ءوز وڭىرىمىزدە اعىپ جاتقان وزەننىڭ, ارينە, ەكولوگيالىق احۋالى دا ويلانتادى. وزەن ارناسى بيىل شۇپىلدەپ ەرنەۋىنەن اسىپ-توگىلدى. بي­ىلعى ەرتىستىڭ بۇلاي مىنەز كور­سەتىپ تاسۋى دا عاجاپ كورىنىس ەدى. – سوندىقتان, «ەرتىس كۇنى» دەپ اتاپ وتكىمىز كەلگەنى – ەل نازارىن اۋدارۋ. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ءۇش ەلدىڭ ورتاسىندا اعىپ جاتقان وزەن­دى قورعاۋ, ساقتاۋ, قازىرگى ءوسىپ كەلە جاتقان بالالارعا ونىڭ ما­ڭىز­دىلىعىن, قاجەتتىلىگىن جەت­كىزۋ, – دەيدى الەكساندر ۆەر­ۆەكين. ايتسا ايتقانداي, ءوسىپ كەلە جاتقان ۇل-قىزدار ءبىرىنشى كەزەكتە ءوز جەرىنىڭ, ەلىنىڭ تاريحىن, وتكەنىن بىلۋلەرى كەرەك دەگەندى ءجيى ايتامىز. گەوگرافيا, تاريح ارقىلى ەلىمىزدىڭ قاي جەرىندە قانداي تاريحي ورىندار, وزەندەر, كولدەر, وبالار, قورعاندار, تاۋلار تۇرعان جەر سىرىن ءبىلۋ ءۇشىن «ەرتىس كۇنى» سياقتى تانىمدىق شارالار وتكىزۋ ابدەن قاجەت. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار