تاۋەلسىزدىگىمىزدى تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتىپ قانا قويماي, كورشىلەس ەلدەرمەن مەملەكەتتىك شەكارامىزدى زاڭناما تالابىنا ساي بەكىتكەن تۇڭعىش جەتىستىگىمىز ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىشكى تۇراقتىلىعىنا التىن ارقاۋ بولدى. بىرلىك پەن تىنىشتىق ورنادى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتىنە داڭعىل جول تاعى اشىلدى.
«ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن دانالىقتى ۇستانعان قازاقستاندىقتار تىزە قوسىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءوسۋ جولدارىن قاراستىردى. ءسويتىپ, الەمدەگى دامىعان وركەنيەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنان ورىن الۋعا تالپىنعان جايىمىز بار. بىلە بىلسەك, بۇل ەلباسىنىڭ شيرەك عاسىردان بەرگى قاجىماي, ۇنەمى جاقسىلىققا باستاي بىلگەن ەرەن ەڭبەگىنىڭ ءبىر پاراسى. تاتۋلىقتى تىرەك ەتپەي, العا باسۋشىلىق بولمايتىنىن الەمدە بولىپ جاتقان ءتۇرلى ساياسي وقيعالار كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان, ءبىزدىڭ ەلدە قۇرىلعان دوستىق ينستيتۋتىنىڭ, ياعني قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءرولىنىڭ زور ەكەنىن قانشا قايتالاپ ايتساق تا ارتىق ەمەس. مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ نەگىزىندە سەنىم, سالت-ءداستۇر جانە تولەرانتتىلىق سەكىلدى اسىل قۇندىلىقتار جاتىر. بۇگىن ونى ءاربىر قازاقستاندىق ءتۇسىنىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25-ءشى بەلەسىندە بيىلعى جىلى العىس ايتۋ كۇنىن العاش اتاپ ءوتۋىمىز دە جايدان-جاي ەمەس. ەڭ الدىمەن, بۇل بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا ۇيلەسىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ورناتقان, بىرلىك پەن ىنتىماققا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ سالتاناتتى كورىنىسى. كوگىلدىر كوكتەمنىڭ ءبىرىنشى كۇنى جەتىسۋداعى 103 ەتنوس وكىلى ەلباسىنىڭ تۋعان ولكەسىندە العاشقى كوزايىم قۋانىشتى جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتتىك. شىنى كەرەك, ەلگە ەش توسقاۋىل قويىلماعاندىقتان, العىس ايتۋ كۇنى اياسىندا وڭىردە ەكى جۇزدەن استام شارا وتكىزىلىپ, وعان 50 مىڭداي تۇرعىن تارتىلدى. وسى ەكى ءجۇز شارانىڭ ارقايسىسى جەتىسۋلىقتاردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە وڭ اسەرىن تيگىزدى دەپ ويلايمىن. العىس ايتۋ ارقىلى ادامدار اراسىنداعى تۇسىنىستىكتىڭ, سىيلاستىقتىڭ جاڭا قىرى اشىلدى. ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ءبىر-بىرىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, رياسىز كوڭىلىن دە تانىتقانىنىڭ كۋاسى بولدىق. بۇل, البەتتە قۋانا قۇپتارلىق جايت ەمەس پە؟! يگى قادام حالقىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بەكەمدەي ءتۇستى. بۇگىندە العىس ايتۋ كۇنى كەڭ قانات جايىپ, حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىسىپ كەلەدى. ناقتى مىسال كەلتىرسەم, 1 ناۋرىز – العىس ايتۋ كۇنى اياسىندا قاراتال اۋدانىنىڭ باستوبە اۋماعىندا دەپورتاتسياعا ۇشىراعان ەتنوستار وكىلدەرى ورناتقان «قازاق حالقىنا مىڭ العىس» اتتى مونۋمەنتتىڭ جانىندا سالتاناتتى ميتينگ ءوتتى. قاراتال اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى م.گۆاك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, وبلىستىق «وگني الاتاۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ا.يديگوۆ, كۇرد ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ بەلسەندىسى گ.اسلانوگلى ءوز سوزدەرىندە تاعدىردىڭ تالكەگىنە ۇشىراعان ەتنوس وكىلدەرىمەن ءبىر ءۇزىم ناندى ءبولىسىپ جەپ, ۇيىنە پانالاتا بىلگەن دارقان كوڭىل, قوناقجاي قازاق ەلىنە شەكسىز العىسىن ءبىلدىردى. شارا بارىسىندا اۋداندىق مەكتەپ وقۋشىلارى «قازاق حالقىنا تاعزىم» اتتى ادەبي-شىعارماشىلىق كومپوزيتسياسىن كورسەتتى. سالتاناتتى شارا اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ونەر ۇجىمدارى ازىرلەگەن كونتسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاستى.
قازاقتا «قۋانسا, بالا قۋانسىن» دەگەن جاقسى ءسوز بار. سونى جەتە تۇسىنەتىن ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرى 26 اقپان 1 ناۋرىز ارالىعىندا العىس ايتۋ كۇنىنە وراي, بارلىق مەكتەپتە ىنتىماقتى, ءپاتريوتيزمدى, دوستىقتى, قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا «العىس بىلدىرەمىن!», «ەلباسىنا مىڭ العىس!», «مەكتەبىم سەنى جاقسى كورەمىن», «ۇستازىما العىس ايتامىن», «قازاق ەلىنە مىڭ تاعزىم!», «شىن جۇرەكتەن!», «ءجۇرەكتەن شىققان جىلى ءسوز», «ءبىز تاتۋمىز», «العىسىمىز شەكسىز!» تاقىرىپتارىندا جازعان شىعارمالار بايقاۋى وتكىزىلگەنى دە قۇپتارلىق. ءماتىندى ءمانەرلەپ وقۋدان جارىسىپ, ءار مەكتەپتە سىنىپ, تاربيە ساعاتتارى, سالتاناتتى جيىندار وتكىزىلگەنىن دە بۇلدىرشىندەر شاتتانا ايتقانى قۋانىشتارىن بىلدىرمەي مە؟! «اتا-انام – التىن تۇعىرىم», «نۇرلى ءومىر», «بايتاق ەلىم», «ريزاشىلىق پەن العىس» تاقىرىپتارىندا سۋرەت جانە فوتوسۋرەت كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلىپ, بايقاۋ, كورمە جەڭىمپازدارى ماراپاتتالعانى تاعى بار. ەكشەي بىلسەك, بۇل دا بۇلدىرشىندەر جەتىستىگى, ەڭ باستىسى, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن تاراعان ۇرپاق تاتۋلىعىنا باستايتىن جول.
العىس ايتۋ كۇنى اياسىندا وتكىزىلگەن قايىرىمدىلىق شارالارىندا 132 ادامعا, ونىڭ ىشىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, كوپ بالالى, از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا, مۇگەدەكتەرگە, سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرىنە, جالعىز باستى جاندارعا 3 897 203 تەڭگە كولەمىندە ماتەريالدىق جانە قارجىلاي كومەك كورسەتىلدى. «وبلىستىق سلاۆيان قوزعالىسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ءبىز – قازاقستان حالقىمىز» فورۋمىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى تالقىلاندى. پولياك حالقىنىڭ كۇشتەپ قونىس اۋدارىلۋىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان «كيەلى مەكەنىمىز – قازاقستان» فورۋمىنا قوعامدىق كەلىسىم, انالار, «ۇلاعات» اقساقالدار كەڭەستەرىنىڭ مۇشەلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قاتىستى. تاريحي بەينەفيلم كورسەتىلىپ, ناقتى دەرەكتەردى پايدالانا وتىرىپ, قوعامدىق كەلىسىم, قازاقستاندىق بىرەگەيلىك پەن بىرلىكتى نىعايتۋ باعىتىنداعى باياندامالار تىڭدالدى. نەگىزى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇمىسىندا ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار ەرەكشە ءرول اتقارادى. وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن, ارداگەرلەرىمىز بەن ۇلتتىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋدىڭ باسىندا تۇرعان باستاماشىلدار ۇلەسىنىڭ زور بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل جاس ۇرپاقتى قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋدە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان قوزعاۋشى كۇش دەۋگە بولادى. سول قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ءبىرى – انالار كەڭەسى جاستاردىڭ تاربيەسىنە وزىندىك ورنىن ايشىقتادى. ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەسيتەتىنىڭ جانىنان قۇرىلعان اسسامبلەيانىڭ عىلىمي-ساراپتامالىق توبى اۋقىمدى عىلىمي تالداۋ جۇمىستارىن اتقارۋدا. قحا كافەدراسى ءتۇرلى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر جاساپ, ەتنوسارالىق جاعدايلارعا مونيتورينگ جاسايدى. جۋىردا مەدياتسيا باعىتى بويىنشا الماتى وبلىستىق سوتى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فيليالى جانە قحا الماتى وبلىستىق فيليالى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. دوستىق ۇيىندە مەدياتسيا كابينەتى اشىلىپ, «سەنىم تەلەفونى» جۇمىس ىستەيدى. ءدال وسىنداي كابينەتتەر وبلىستىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىندا بار. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قحا-نىڭ جاڭا مىندەتتەرىنە بايلانىستى ەل اۋماقتارىندا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى قۇرىلىپ, ولارعا اكىمدىكتەر جانىنان كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەس بەرۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋ جۇكتەلدى. بۇل ورايدا, وبلىستا باستالعان جۇيەلى جۇمىستى ءاربىر اۋىلدارعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ اراسىندا ءوزارا بايلانىستى جەتىلدىرۋ ءۇشىن بۇگىنگى كۇنى 252 قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. ولار قوعامنىڭ ءوزىن ءوزى باسقارۋىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ازاماتتىق بەلسەندىلىككە ىنتالاندىرۋدا. ءسويتىپ, ءوزىن ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىنىڭ سەنىمدى فاكتورى رەتىندە ورنىقتىرىپ ۇلگەردى. بۇل ۇيىم جىل باسىنان بەرى تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىستى ءتورت جۇزدەن استام وتىرىس وتكىزىپتى. قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» اتتى وبلىستىق قورىتىندى فورۋمى الاكول, قاراساي, پانفيلوۆ, ىلە جانە باسقا دا اۋداندارداعى كەڭەستەر جۇمىسىنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. وبلىستىق قحا باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قايىرىمدىلىق شارالارىنا زور ءمان بەرىپ كەلەدى. ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى ءتۇرلى قايىرىمدىلىق شارالارى ناتيجەسىندە كومەككە ءزارۋ 350 ادامعا 20 ميلليون تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلگەن. سونداي-اق, ءبىز «اسىل بالا» رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىمەن ءوزارا ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدىق.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «ماڭگىلىك ەل» پويىزى» جالپىرەسپۋبليكالىق جوباسى جىلدىڭ ماڭىزدى وقيعالارىنىڭ ءبىرى بولدى. حالىقتىڭ ماقساتتى توپتارىمەن ءتۇرلى ماماندار كەزدەسىپ, جۇمىس جۇرگىزدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك كومەك پەن وتەماقى تولەۋ, اگرارلىق سالا, قۇقىقتىق سيپاتتاعى جانە باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا قاجەتتى كەڭەستەر بەرىلدى. بۇل شارادا جالپى سانى بەس مىڭ ادام ءتيىستى كەڭەس الدى. وبلىستىق اسسامبلەيا بيىلعى شارالارىنىڭ دەنىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنىڭ اياسىندا وتكىزىپ وتىر. جيىرما بەس جىل – شيرەك عاسىر. وسى شيرەك عاسىر شەجىرەسى اقسۋدا وتكەن «تاۋەلسىز ەلدىڭ تاريحى – ۇلى دالا پەرزەنتتەرى», قاپشاعايداعى «ءبىز – قازاقستان حالقى» وبلىستىق فورۋمدارى, «بالقار, كۇرد, كورەي, تاتار مادەنيەتى كۇندەرى», سلاۆيان جازۋى مەن مادەنيەتىنىڭ كۇنىنە ارقاۋ بولدى. بيىل تالدىقورعان قالاسىندا العاش رەت بولگار حالقىنىڭ راۋشان فەستيۆالى ۇيىمداستىرىلدى. وعان قوسا, «تاۋبۇلاق» ەكولوگيالىق لاگەرىنىڭ بازاسىندا ۇلتتىق ويىندار فەستيۆالى وتكىزىلدى. ءبىر مەزگىلدە جاپپاي «ماڭگىلىك ەل – پاتريوتتىق اكتىسى» تاقىرىبىنا ديكتانت جازۋ شاراسى دا قولعا الىندى. مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە قاتىستى ەمتيحانعا ءتۇرلى جاستاعى 1800-گە جۋىق ادام قاتىستى.ءوزى قۇرىلعاننان بەرگى كەزەڭدە قحا تەك قانا بىرلىكتىڭ ناسيحاتشىسى عانا ەمەس, ەلدىڭ ەكونوميكالىق قۋاتىن ارتتىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل تۋرالى قحا-نىڭ سوڭعى «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىر ۇلت» اتتى ءححىV سەسسياسىندا دا ايتىلىپ, ونىڭ سوڭى «ماڭگىلىك ەل» اتتى پاتريوتتىق اكتىسىن قابىلداۋعا ۇلاستى. ەلباسى «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىن جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جيناقتاعان, قازاقستاننىڭ دامۋ تاعدىرى ءۇشىن مەملەكەت – قوعام – ازامات ۇشتىگىنىڭ ءوزارا جاۋاپكەرشىلىگىن ايقىنداعان قۇندى قۇجات ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى.
2015 جىلى الماتى وبلىسىندا جالپى وڭىرلىك ءونىم 4,1%-عا ءوسىپ, 2 ترلن. 84 ملرد.تەڭگەنى قۇراسا, بيىلعى جىلى 2% ءوسىم قامتاماسىز ەتەمىز دەگەن جوسپار بار. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىمىزداعى تابىستىڭ كىلتى – تاتۋلىقتا. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى نەگىزگى مىندەت تاتۋلىق, ىنتىماق, بىرلىك ەكەنى ءمالىم. قحا الماتى وبلىستىق فيليالى مۇشەلەرى بيزنەس قۇرىلىمدارىن ساۋاتتى باسقارىپ, وبلىستىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەندى ارالاسۋدا. مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي اتقارعان جۇمىستارىندا ۇستانىمدارىن ەل ىشىندە ءبىلدىرىپ وتىرادى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, وسىعان دەيىن حالىقتى ەڭبەككە تارتىپ وتىرعان جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ, كادرلاردى قايتا دايارلاۋعا جاعداي جاساۋ, زاماناۋي ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى بيزنەس وكىلدەرى وڭ ىقپال ەتۋدە. ەڭ باستىسى, ءوزارا جاۋاپكەرشىلىكتى, قولداۋدى سەزىنۋ بىزگە كۇش-جىگەر بەرەدى. اۋدان, قالا اكىمدەرى «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىنىڭ بىرلىك, بەيبىتشىلىك, كەلىسىم دەگەن باعا جەتپەس قۇندىلىعىن ءاربىر شاڭىراققا جەتكىزۋ ءۇشىن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانۋدا. ونىڭ دالەلى جەتىپ ارتىلادى. ءاربىر ەلدى مەكەندە اسسامبلەيا اياسىندا قايىرىمدىلىق شارالارى ۇيلەسىم تاۋىپ, الەۋمەتتىك باعىتتاعى جۇمىس كوپتەپ اتقارىلۋدا. ونى قاراپايىم حالىق كورىپ, ەكشەپ, جاقسى باعاسىن بەرىپ وتىر. سوندىقتان, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا م.تىنىشباەۆ اتىنداعى الماتى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا جانە جامبىل جاباەۆتىڭ 170 جىلدىعىنا ارناپ, وبلىستىق «بىرلىك» جاستار قاۋىمداستىعى مەن ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى پىكىرلەسۋ الاڭىن ۇيىمداستىردى. شاراعا تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى, عالىمدار, تاريحشىلار, ءتىل ماماندارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى, جاستار قاۋىمداستىعىنىڭ بەلسەندىلەرى قاتىستى.
قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدەگى كوپ ەتنوستى ايماق رەتىندە جەتىسۋ جەرىندەگى وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن تاعى ءبىر ايتىپ وتكىم كەلەدى. الماتى وبلىستىق اسسامبلەيا بۇدان ءارى دە ەل يگىلىگى ءۇشىن تىنىشتىق پەن تاتۋلىق جولىندا تەر توگىپ, ءوڭىرىمىز ءوزارا سىيلاستىق پەن سەنىمنىڭ جارقىن ۇلگىسى بولا بەرەدى دەپ سەنەمىن.
اماندىق باتالوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى
