الاشتىڭ ايبىنى

قارقارادا ۇلان-اسىر توي ءوتتى قازاقستان تاۋەل­­سىز­دىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ۇلى دالاداعى وسىناۋ ۇلت-ازات­­تىق كوتەرىلىسىنىڭ 100 جىل­دىعى رايىمبەك اۋدانىندا اتالىپ ءوتتى. «تاريحقا تاعزىم» اتتى اۋقىم­دى شارا اياسىندا اۋدان ورتا­لىعى كەگەندەگى كۇرەجول بويىن­داعى ەس­كەرت­كىش بەلگىدە دوعا ءتارىزدى تا­قىرىپتىق بەس بارەلەف ورناتى­لىپتى. وندا قازاق حال­قىنىڭ مامىراجاي زامانى, اق پاتشانىڭ جار­لىعىمەن قارا جۇ­مىسقا جەگۋ ءۇشىن اسكەرگە ادام الۋى­نا قارسى نارازىلىق, پاتشا جەندەتتەرىنىڭ سالعان ويرانى, 1986 جىلعى وقيعا جانە تاۋەل­سىزدىك اياسىنداعى ءومىر بەينەلەنگەن. سىنتاستىڭ بيىكتىگى – 17 مەتر, بارەلەف تاقتانىڭ ۇزىندىعى – 32 مەتر, بيىكتىگى – 4,5 مەتر گرانيت تاس. نەگىزى, ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا وراي 1916 جىلى 25 ماۋسىمداعى اق پاتشانىڭ قارا جۇمىسقا قازاق دالاسىنان, ورتالىق ازيادان جانە ءىشىنارا سىبىردەن 19-43 جاس ارالىعىنداعى ەر ازا­مات­تاردى شاقىرۋ جونىندەگى جار­لىعى كوتەرىلىستىڭ شىعۋىنا ءتۇرت­كى بولعانى ءمالىم. تاريحي دەرەك­تەرگە جۇگىنسەك, قازاقستان مەن ورتالىق ازيادان 400 مىڭ, سونىڭ ءىشى­ندە جەتىسۋدان – 87 مىڭ ادام شاقى­رى­لىپتى. توسىن ءارى جايسىز حابار بۇرىنعى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ جار­كەنت ۋەزىنە قارايتىن ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ايگىلى حالىق­­ارا­­لىق جارمەڭكەگە دە جەتەدى. حان­تاڭى­رى­نىڭ ەتەگىندەگى قارقارا جاي­لاۋىنداعى 16 بولىستان تۇراتىن البان رۋىنىڭ جامەڭ­كە قاريا, ۇزاق باتىر جانە تۇرلىعوجا, اۋباكىر, جاڭاباي, سەرىكباي باستا­عان ەل اعالارى دەرەۋ جينالىپ, پاتشا جارلىعىن ورىنداماۋعا باتالاسادى. ارادا ون كۇن وتكەندە كازاك-ورىس جاساعى «ەرەۋىلتوبەدە» بولعان­دار­دى تۇگەلگە جۋىق تۇتقىنداپ, قارا­قول قالاسىنداعى ءتۇر­مەگە قامايدى. تۇرمە باسشىلارى ەرەۋىلشى­لەر­دىڭ اقىلگوي اقساقالى جامەڭكە مامبەت ۇلىن ۋ بەرىپ ولتىرەدى. قالعان تۇتقىندار قاراقول ۋەزى باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن 8 تامىز كۇنى اتىلادى. كوتەرىلىسشىلەردىڭ ءبىر تو­بى قاي­قى اسۋىندا جازالاۋ­شىلار قولىنان مەرت بولادى. بىراق, جازالاۋ شارالارى كوتەرىلىستى بىردەن باسا المايدى. تامىزدىڭ ورتاسىنا قاراي جاركەنت ۋەزى تولىق كوتەرىلەدى. كوتەرىلىسشىلەر 11 تامىزدا جا­لاڭاش ستانساسىن باسىپ الىپ, قونىس اۋدارۋ باسقارماسىنىڭ قىز­­مەتكەرلەرىن جانە بىرنەشە ادامىن ولتىرەدى. 16 تامىزدا مو­ناي ۇزاقباي ۇلى باسقارعان توپ قارقارا جارمەڭكەسىن باسىپ الادى. 15 قىركۇيەككە دەيىن نا­رىنقول – شارىن پريستاۆىنا قارايتىن ءوڭىر كوتەرىلىسشىلەر قولىندا بولادى. ۆەرنىي ۋە­زىنە قارايتىن قىزىلبورىك بولى­سىنىڭ تۇرعىندارى دا اتقا قونىپ, 3 تامىز كۇنى اسى جايلاۋىندا ۋەزد باستىعىنىڭ كومەكشىسى باس­قارعان جازالاۋشىلاردى ۆەر­نىيعا قۋىپ تىعادى. جەتىسۋ وبلىسىنىڭ بەس ۋەزىندە 84 854 ءتۇتىن بولسا, كوتەرىلىستەن كەيىن 53 مىڭ عانا ءتۇتىن قالىپ, 31 854 ءتۇ­تىن جويىلادى نەمەسە قىتايعا اۋىپ كەتەدى. مۇراعات دەرەكتەرى بويىنشا قارقارا كوتەرىلىسى كەزىندە جەتىسۋداعى قازاق پەن قىرعىزداردىڭ جۇزگە جۋىق ەلدى مەكەنى جازالاۋشىلاردىڭ شابۋىلىنا ۇشىراپ, 373 ءۇي ورتەنگەن, 1905 ادام وققا ۇشقان, 684 ادام جارالانىپ, 1105 كىسى تۇتقىندالىپ, كەيىننەن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان. ال پاتشا جازالاۋشىلارىنان نەبارى 171 ادام عانا شىعىن بولعان. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامان» پوۆەسىنە ارقاۋ بولعان ايگىلى قارقارا كوتەرىلىسىن ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا 1926 جىلى وراز جاندوسوۆ, ىدىرىس كوشكىنوۆ, اۋباكىر جۇنىسوۆتەردىڭ باستاماسىمەن قارۋلى اسكەردىڭ قولىنان شەيىت بولعان الاشتىڭ اياۋلى پەرزەنتتەرى – اتالارىمىز بەن انالارىمىزعا, ناقاقتان قى­رىلعان بالا-شاعاعا ارناپ تاس ءۇي­ىپ, ونى «ەرەۋىلتوبە» دەپ اتايدى. وسىناۋ تاريحي ماڭىزى زور شاراعا جەتىسۋلىقتار جان-جاقتى دايىندالىپتى. رايىمبەك اۋدانىنىڭ ورتا­لىعىندا ەلگە بەلگىلى ازامات­تار التىنبەك قورازباەۆ, جاق­سىلىق ۇشكەمپىروۆ, رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى جانات تاجيەۆ باستاعان ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدى­نا اۋەلى الماتى وبلىسى اكى­مىنىڭ ورىنباسارى باقتيار ونەر­باەۆ شىعىپ: «قارقارا – ەرەۋىل» قورىنىڭ باستاماسى­مەن سالىنعان وسىناۋ تاريحي ەسكەرتكىش تاۋەلسىزدىككە تال­پىن­­عان بابالارىمىزدىڭ رۋحىنا قۇرمەت دەپ بىلەمىن. جەردىڭ بۇتىندىگى, ەلدىڭ اماندىعى ءۇشىن جان­دارىن پيدا ەتكەن بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ءبىر پارىزى. الاشتىڭ ايبىنىن تانىتقان قارقارا كوتەرىلىسىندە مەرت بولعان بابالارىمىزدىڭ ەسىمىن ارداقتاپ, لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا نارىنقول – قارقارا جول ايرىعىندا بۇل نىساننىڭ بوي كوتەرۋى تەگىن ەمەس. ول ەل تاريحىنان ەرەكشە ورىن ال­­عان ەلەۋلى وقيعانىڭ بەلگىسى ىسپەتتى. اۆتورلار ەسكەرتكىشتەگى تا­­قى­رىپتىق بارەلەفتەرگە قازاق تاريحىنىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى سان سالا سيپاتىن سىيعىزا بىلگەن. ەسكەرتكىشتى ورناتۋعا دە­مەۋشىلىك جاساعان «قارقارا – ەرە­ۋىل» قوعامدىق قورىنا جانە سوعان ءوز ۇلەسىن قوسقان بارشا ازا­ماتتارعا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. «قولى اشىقتىڭ – جولى اشىق», – دەيدى دانا حال­قىمىز. جانبولات جورگەنباەۆ باستاعان ازاماتتار – جەتىسۋ­دىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقتىڭ قام­­قور­شىلارى. سىزدەردىڭ بۇل باس­تامالارىڭىز جاستارعا ۇلگى-ونە­گە! ارعى اتا-بابالارىمىز جاس ورەندى ەلىن, جەرىن سۇيۋگە ۇندەپ, ۇلتتىق سالت-داستۇرمەن سۋسىنداتۋدى ماقسات ەتكەن. سول رۋحاني ۇندەۋ بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزدى. ەلباسى: «وتانىمىزدىڭ باقىتتى بولاشاعى تەك بىرلىكتە», – دەگەن. ەندەشە, وسى بىرلىگىمىزدەن ايىرماسىن. وسىدان 100 جىل بۇرىن بول­عان ەرەۋىل توبە­دەگى وقيعانى ۇمىتپاي, تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ تۇ­عىرلى بولۋىن پاش ەتەتىن بۇل ەسكەرتكىش بارشامىزدىڭ ءتاۋ ەتە­تىن كيەلى ورىنعا اينالادى دەپ سە­نەمىن» دەدى ءوڭىر باسشىسىنىڭ ورىنباسارى. كەلەسى كەزەكتە تەاتر جامپوزدارى ءاسانالى ءاشىموۆ, ەسمۇحان وباەۆ تاريحنامادان سىر تارتا سويلەگەن سوڭ, وسى اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى سوۆەت ورازاەۆ باتا بەردى. بابالار رۋحىنا باس ءيىپ, تاعزىم ەتۋمەن بىرگە توي سالتاناتىن كورۋگە كەلگەن ەلدە ەسەپ جوق. ءبىر عانا دەرەك كەلتىرسەك, جەرگىلىكتى پوليتسيا مالىمەتى بو­يىنشا سەگىز مىڭنان استام اۆ­توكولىك كەلىپتى بۇل كۇنى. سول كو­لىكتىڭ الدى قارقارا جايلاۋىنا جەتكەندە اششى ىشەكشە سوزىلعان سوڭى 25 شاقىرىم جەردەگى كە­گەننەن شىعىپ جاتتى. قازاق ناعىز توي دەپ وسىنى ايتسا كەرەك. قازاقتىڭ تۇڭعىش ەتنوگروف-عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ قاش­عاريا ساپارىنان قايتقاندا وسى قارقارا جايلاۋىندا ءۇش كۇن ايالداپتى. سوندا «... ءشىر­كىن, قارقارانىڭ جايلاۋى مەن جاعاسىندا ءۇش مىڭ ءتۇرلى ءشوپ وسەدى ەكەن» دەپ جازعان. قار­قا­­رانىڭ قاق تورىندەگى ەرەۋىل توبەنىڭ باسىنداعى بالبالتاستىڭ جانىندا رايىمبەك اۋدانىنىڭ يمامى قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ «حاشر» سۇرەسىنىڭ سوڭعى 3 اياتىن وقىدى. دۇعادان كەيىن ءسوز العان ءال-فارابي اتىنداعى قازمۇۋ جۋر­ناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دە­كانى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى قات­پارلى تاريحتان دەرەكتەر كەل­تىردى, تانىمال اقىندار ولەڭ وقى­دى. قارقارا تورىندە قازاقستان جا­زۋشىلار وداعى باسقارما ءتو­ر­اعاسىنىڭ ورىنباسارى جاناربەك ءاشىمجان ءسوز الىپ: «ءبىز وتكەن تاريحىمىز بەن تاعدىرىمىزدى تاسقا قاشاپ قالدىرعان ەل­مىز. ءبى­­لەگىنىڭ كۇشى الاپات, ناي­زا­سىنىڭ ۇشى التىن ابىلاي حان, ءۇيسىن رايىمبەك, قاراكەرەي قا­بانباي, قانجىعالى بوگەنباي, شاپىراشتى ناۋرىزباي, ەر قاراساي بابالارىمىز وسىناۋ ۇلان-عايىر ۇلى دالانى كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتۋ جولىندا سۇراپىل جورىقتار جاسادى. ىمى­راسىز شايقاستارعا شىقتى. وعان دالەل – كەرەگەسىن كەرەي مەن ءجا­نىبەك كەرگەن, 550 جىلدىعىن كۇنى كەشە عانا بارشا حالىق بولىپ اتاپ وتكەن قازاق حاندىعى. ودان كەيىن دە قازاق حالقىنىڭ باسىنان نەبىر كۇنگەيلى-تەرىسكەيلى كەزەڭدەر مەن زۇلماتتى جىلدار ءوتتى. بىردە باعىمىز ۇستەم بولسا, ەندى بىردە باسىمىز بۇعاۋدا, بارماعىمىز شايناۋدا قالدى. وتارشىلدىق داۋىرىندە دە ال­تاي مەن اتىراۋدىڭ, ارقا مەن الا­­تاۋدىڭ, سىر مەن شۋدىڭ اراسىنداعى ازاتتىق ءۇشىن ارپالىس توقتاعان جوق. پاتشالىق رەسەيدىڭ 1916 جى­لى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى جەلەۋ ەتىپ, ادىلەتسىز ءھام رەتسىز جاسالعان اسكەري باعىتتاعى ءىس-قيمىلدارىنا قارسى كوتەرىلىس قازاقستان مەن ورتا ازيانى ءتۇ­گەلدەي قامتىدى. سول ءبىر سۇرقاي شاقتاردا بۇراتانا اتانسا دا باسىن بۇعاۋعا بەرمەي, مويىندارىنا بۇرشاق سالىپ بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن كۇرەسكە شىققان ءوڭىردىڭ ءبىرى – جەتىسۋ ايماعى! عاسىر بۇرىن ءدال وسى ساتتە تابانىمىز ءتيىپ تۇرعان قا­سيەتتى قارقارا, ەل پاتۋالاسقان ەرە­ۋىل, مىڭ-سان تاريحتىڭ كۋاسى بولعان مىڭجىلقى 1916 جىل­عى ۇلت-ازاتتىق جولىنداعى كو­تەرىلىستەردىڭ ەڭ ءىرى وشاعىنا اينالدى. «بەرسەك – بالا ولەدى, بەرمەسەك – شال ولەدى, بالا ولگەنشە شال ءولسىن» دەپ ۇران تاستاعان ۇزاق باتىر مەن جامەڭكە بي باعزىداعى بابالاردىڭ ازاتتىق اڭسارىن جالعاستىرعان تۇلعالار ەدى. ءبىر كەزدەرى باتىس پەن شىعىستى توقايلاستىرعان, جىبەك جولى بويىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولعان جارمەڭكە ءبىر-اق ساتتە ادام­داردىڭ قانقاساپ قازانىنا اينالدى. الاش قايراتكەرى مۇ­^­­­حامەدجان تىنىشپاەۆ ءبىر دەرەگىندە قارقارا قاسىرەتىنەن بوس­قان-قاشقانى بار, ۇزىن-ىرعاسى 35 مىڭ ادامنىڭ قۇربان بولعا­نىن كەلتىرگەن ەكەن. ەلدىڭ باسىنا ءتۇس­كەن اۋىر ناۋبەت جايلى كەزىندە قا­زاق جىرىنىڭ قۇلاگەرى ءىلياس جانسۇگىروۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ سىندى الاش قايراتكەرلەرى از جازعان جوق. «باسىنا اس قۇيىپ, سابىنا قاراۋىل قويعان» سول ءبىر قيىن كەزەڭدەردە ۇلى سۋرەتكەر مۇحتار اۋەزوۆ «قيلى زامان» پوۆەسىندە حالىقتىڭ قاسىرەتىن كوركەمسوزبەن شەبەر كوركەمدەپ, قازاق حال­قىن جارتى الەمگە تانىتتى. جالپى, قارقارا قاسىرەتىن اينالىپ وتكەن قالامگەر نەكەن-ساياق. مۇنىڭ ءبارى تاريح, وتكەندى قۇرمەتتەمەسەڭ, بولاشاق بىزگە قۇشاعىن ايقارا اشپايدى. بۇل ورايدا ەل مەن جەردىڭ تاريحىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ جولىندا جانكەشتى ەڭبەك ەتكەن كەڭەس نۇرپەيىسوۆ, مامبەت قويگەلدى, تالاس وماربەكوۆ, ءنابيجان مۇ­­حامەدحان ۇلى, ساعاتبەك مەدەۋ­بەك ۇلى, توقتار الىبەك, شامەك تىلەۋباەۆ, راشيد ورازوۆ سىندى تاريحشىلارىمىز بەن ادەبيەتشى عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگى ەرەسەن. ءبىز ءۇشىن ەڭ قاستەرلى دە قاسيەتتى ۇعىم – تاۋەلسىزدىك! بابالارىمىز وسى ازاتتىق ءۇشىن قان توكتى, بۇگىنگى ۇرپاق سونىڭ قادىرىنە جەتە ءبىلۋى ءتيىس. بۇگىنگى تاريحىمىزعا تاعزىم جاساپ, بابالار ەرلىگىنىڭ 100 جىلدىعىن ەل بولىپ ەسكە الىپ, رۋحقا قىزمەت ەتىپ جاتساق, قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى. 1916 جىلى قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندە تولقۋلار بولدى. بىراق, سول قاستەرلى تاريحقا تاعزىم جاساۋدى ءبىرىنشى بولىپ جەتىسۋ ءوڭىرى جۇزەگە اسىردى. رايىمبەك اۋدانىندا الەۋمەتتىك باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپتى. رۋحاني جاڭارۋ سەزىلەدى. تاريحي ساناعا سىلكىنىس جاساۋدا قىرۋار ەڭبەك اتقارىلعانىن حالىق كوردى. وسى ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆقا قالام­گەرلەردىڭ اتىنان ايرىقشا العىس بىلدىرەمىز.تاياۋدا «ان-ارىس» باس­پاسىنان قارقارا كوتەرىلىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءتى­كەلەي قولداۋىمەن جەتى توم كىتاپ جارىققا شىقتى. بۇل جوبانىڭ اۆتورى – پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, كورنەكتى اقىن-دراماتۋرگ نۇرلان ورازالين, جاۋاپتى رەداكتورى – «ان-ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, اقىن كادىربەك قۇنىپيا ۇلى. بۇل جەتى تومعا ەلىمىزدىڭ ەڭ تاڭ­داۋلى تاريحشىلارى, ادەبيەت زەرت­­تەۋشىلەرى بۇرىن-سوڭدى جاريالانباعان دەرەك-دايەكتەردى جيناقتاپ, ايرىقشا ەڭبەك ءسى­ڭىردى. سونىمەن قاتار, مۇحتار اۋە­زوۆتىڭ «قيلى زامان» پوۆەسى, ەل اعاسى سەيدالىم تانەكەەۆتىڭ «1916. قارقارا-البان كوتەرىلىسى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگى, كورنەكتى جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆتىڭ «ءاي, دۇنيە-اي» اتتى جاڭا روما­نى ەنىپ وتىر. بوزبالا شاعىن قارقارانىڭ قاسىرەتىنە قارىپ العان, ودان كەيىنگى ساياسي-الەۋ­مەتتىك كەزەڭدەردىڭ ءبارىن جانارىنا جاسىرعان, جەلتوق­سان كوتەرىلىسىن دە باستان كەش­كەن, اقىرى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ 1991 جىلى قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىن ەستىپ, «قۇداي بار ەكەن عوي...» دەپ ءۇزىلىپ كەتكەن ءشايى كەيىپكەر ارقىلى ءبۇتىن ءبىر ءداۋىردىڭ ادەبي پولوتنوسىن جاساعان قارىمدى قالامگەردىڭ بۇل رومانى ادەبيەتىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ماراپاتى – مەملەكەتتىك سىي­لىقققا ۇسىنىلىپ وتىر» دەدى ول. قارا توپىراعىن القىزىل, جاسىل, سارى, كوكشىل ءتۇستى گۇلدەر كومكەرگەن قارقارا جايلاۋىنا تىگىلگەن اقشاڭقان كيىز ۇيلەر الىس­تان كوز تارتادى. اۋقىمدى ساحنانىڭ اۋماعىنا جينالعان كوپشىلىك الماتى وبلىستىق ءسۇيىن­باي اتىنداعى فيلارمونيا ارتىستەرىنىڭ جانە دە ارنايى بارعان كوپتەگەن ونەر يەلەرىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالاپ, مەرەكەلىك كوڭىل-كۇيمەن قاۋىشتى. اس پەن تويدىڭ ءسانى بايگە مەن كوكپار. قارقارا وزەنىنىڭ اڭ­عارىنداعى كەڭ جازىققا ور­نالاسقان اتشابارعا جينالعان كوپشىلىكتىڭ قاراسى مول. تەڭىزدىڭ تولقىنىنداي تۋلاعان كوپشىلىك بيىك قاباقتان الدىمەن تەڭگە ءىلۋ, قىز قۋ, كوكپار سەكىلدى جىگىتتىڭ جىگىتى سىنالار, كورگەن جاننىڭ قانىن قىزدىرار تارتىستارعا كۋا بولدى. ودان سوڭ قالىڭ كورەرمەن «قۇنان بايگەگە» قاتىسقان شىن جۇيرىكتەردىڭ ۇشقىرلىعىن باي­قادى. قۇنان بايگەدە ءبىرىنشى ورىندى تالاسسىز العان الاكول اۋدانى, ءۇشارال قالاسىنىڭ جۇيرىگىنە مىنگەن شاباندوز «لادا گرانتا» اۆتوكولىگىن يەلەندى. قارقارا جايلاۋىنا جينالعان كوپشىلىك جورعا جارىسىن تاپجىلماي تاماشالادى. ءبىرىنشى ورىنعا تىگىلگەن «لادا گرانتا» اۆ­توكولىگىن قىرعىز ەلىنەن كەلگەن جورعا يەسى قانجىعاسىنا بايلادى. 16 شاقىرىمدىق «توپ بايگەدە ءبىرىنشى ورىندى جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانىنان كەلگەن جۇيرىك جەڭىپ الىپ جەڭىل اۆتوكولىك يەلەنسە, ۇزاقتىعى 25 شاقىرىمدىق كىشى الاماننان ءبىرىنشى كەلىپ جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانى, قاراسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى «ۋاز پاتريوت» كولىگىن ەنشىلەدى. «جۇيرىكتە دە جۇيرىك بار, قازاناتى ءبىر بولەك...» دەگەن حالىق دانالىعى مىڭ مارتە راس ەكەندىگىن الاكول اۋدانى, ءۇش­ارال قالاسىنان كەلگەن جۇيرىك دالەلدەدى. ءا, دەگەننەن وزگەلەردەن وق بويى وزىپ شىققان ەرەن جۇيرىك 15 اينالىمدا شابىسىنان تانباي, مارەگە دەيىن تىنباي شاپتى. ءتىپتى, وزا شاپسام دەگەن دامەلى جىلقىلاردى جارتى شاقىرىم ارتقا تاستاعان شاباندوز جول تالعامايتىن «ۋاز پاتريوت» اۆتوكولىگىن يەلەندى. سونىمەن, توي ءوتتى. ال ەلدىڭ ەسىندە ساقتالىپ, بولاشاق ۇر­پاق­­قا قالاتىن نە ىستەلىندى؟ «تا­ريحقا تاعزىم» اتتى مادەني-كوپشىلىك شارا اياسىندا ەرەۋىل باستاۋىش مەكتەبى عيماراتىن اعىمداعى جوندەۋ جۇمىسى تولى­عىمەن اياقتالدى. كەگەن مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ جاسالدى. ەرەۋىلدەگى اتشابار الاڭىنا سپورتتىق مۇنارا ورناتىلدى. ەرەۋىل اۋىلىنىڭ اۋىزسۋ جۇيەسى جوندەلدى. ەرەۋىلتوبە ەسكەرتكىشى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, ماڭايى اباتتاندىرىلدى. اتشا­بار الاڭى تالاپقا ساي دايىندال­دى. ەرەۋىل كوشەسىنە جارىق تار­تىلدى. ەرەۋىل اۋىلى مەن ەسكەرت­كىش اراسىنا جول توسەلدى. سونداي-اق, مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتاردى, ۇلتتىق پات­ريوتيزمدى شىڭداۋعا باعىتتالعان «تاريحقا تاعزىم» اتتى وبلىس­تىق جىرشىلار بايقاۋى, كور­كەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنىڭ, كاسىپ­قوي سۋرەتشىلەر تۋىندىلارىنان جيناقتالعان كورمەلەر باي­قاۋى, عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. بابالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى ار­داق­تالدى, لايىقتى قۇرمەت كورسەتىلدى. الاشتىڭ ايبىنى الدا دا اسقاق بولا بەرگەي.   نۇربول الدىباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى, رايىمبەك اۋدانى سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اسلان قاجەكە