الەمدىك قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق داعدارىسقا قاراماستان مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىن ايتىپ قانا قويماي, ەل حالقىن الەۋمەتتىك قولداۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ناقتى شارالاردى اتاپ ءوتتى. قازىرگى جاھاندىق قاتەرلەر جاعدايىندا بىردە-ءبىر مەملەكەت قوعامدى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ بويىنشا قازاقستانداعىداي تەڭدەسى جوق شارالار قابىلدامادى.
ۇكىمەتكە جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات شەڭبەرىندە بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى قامتاماسىز ەتۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن جاڭا الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپار ازىرلەۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرىنە – ورتاشا 28 پايىزعا دەيىن, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنە – 29 پايىزعا دەيىن, الەۋمەتتىك قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە – 40 پايىزعا دەيىن جالاقىلارىن كوتەرۋ قاراستىرىلعان. ەسكەرتە كەتۋ كەرەك, ولاردىڭ اراسىندا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە بار. ۇستىمىزدەگى جىلى مۇگەدەكتىك جانە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا الەۋمەتتىك جاردەماقىنى, سونداي-اق, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم الۋشىلارىنىڭ شاكىرتاقىلارىن 25 پايىزعا كوتەرۋ قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ الدىن الىپ, 2 پايىزعا يندەكساتسيالاۋ جۇرگىزىلەتىن بولادى. مۇنىڭ بارلىعىن مەملەكەتتىڭ ءوز ازاماتتارى ءال-اۋقاتىنىڭ وسۋىنە دەگەن قامقورلىعى دەپ بىلەمىز.
ەلباسىمىز اتاپ وتكەندەي, قازاقستاندا بۇل ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر مەن جاعدايلار جاسالعان, ويتكەنى, شيكىزات رەسۋرستارىنا تاۋەلسىز ەكونوميكانى قۇرۋعا باعىتتالعان «نۇرلى جول» يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى جۇمىس ىستەپ جاتىر. بارشا سپورت قاۋىمداستىعى قازاقستاننىڭ دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدا باعدار بولعان وسى تاريحي جولداۋعا قولداۋ كورسەتۋدە. وسى مىندەتتى شەشۋدە دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسى دا ءوز ۇلەسىن قوسادى. قازىرگى تاڭدا جازعى جانە قىسقى وليمپيادا ويىندارى بويىنشا قازاقستان الەمدىك سپورت دەرجاۆالارىنىڭ ۇزدىك وتىزدىعىنا كىرەتىنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. مۇنى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ بەيرەسمي رەيتينگ دەرەكتەرى كۋالاندىرادى. بۇل كورسەتكىش – پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى. ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ەلىمىزدە سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ سالاسى قارقىندى دامۋدا.
قازاقستان حالقىنا ارنالعان ءاربىر جولداۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەل حالقى اراسىندا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى الدىنا 2020 جىلعا قازاقستاندىقتاردىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن شۇعىلدانۋىن 30% قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىندەت قويىلدى. جىل سايىن مەملەكەتتىڭ دەنە شىنىقتىرۋ-سپورت قوزعالىسىنا اتسالىساتىن بالالار مەن ەرەسەكتەردىڭ سانى ارتىپ, بۇگىنگى تاڭدا دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن جۇيەلى شۇعىلداناتىن ازاماتتاردىڭ سانى 25%-عا ءوستى. سونىمەن قاتار, سپورتپەن شۇعىلداناتىن حالىقتىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جونىندەگى ماڭىزدى جالپىۇلتتىق مىندەتتەردى شەشۋدىڭ تابىستى ءوتۋى ەلىمىزدەگى دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋ جاعدايى مەن دەڭگەيىنە, ءپاتريوتيزمدى, دوستىقتى جانە حالىق بىرلىگىن دامىتۋدا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورت مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بايلانىستى بولادى. وسىعان ناعىز ۇلگى ءتۇرلى ۇلتتار مەن ەتنوستار وكىلدەرىن ءبىر سپورتتىق رۋحتا بىرىكتىرۋ جانە ىنتىماقتاستىرۋ ءۇشىن زور الەۋەتى بار ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 20-دان اسا ۇلتتىق سپورت ءتۇرى دامۋدا. چەمپيوناتتار, كۋبوكتار, رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق تۋرنيرلەر, ونىڭ ىشىندە قازاق كۇرەسى مەن توعىزقۇمالاقتان الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاسوسپىرىمدەر اۋىلدىق سپورت ويىندارى, كوكپار جانە اۋدارىسپاق بويىنشا ازيا چەمپيوناتتارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سىيلىعىنا حالىقتىق سپورت ويىندارى, «اق بيداي» رەسپۋبليكالىق اۋىلدىق سپورت ويىندارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى فەستيۆالى, قىسقى اۋىلدىق سپارتاكيادا مەن قىسقى اۋىلدىق جاسوسپىرىمدەر ويىندارىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالار ءۇشىن سپورت عيماراتتارىنا ولاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق, دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن شۇعىلدانۋعا جەڭىلدىك بەرۋ بولىگىندە سپورت سالاسىندا كەدەرگىسىز ايماقتار جاساۋعا اسا نازار اۋدارىلۋدا. دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن جۇيەلى شۇعىلداناتىن مۇگەدەكتەر سانى جىلدان جىلعا ءوسىپ كەلەدى, اتاپ ايتقاندا, 2009 جىلى 6%-دان (12 مىڭ ادام) 2014 جىلى 9,2%-عا (22,6 مىڭ ادام) ءوستى. بۇل كورسەتكىش – فيزيكالىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالارعا ارنالعان 9 سپورت كلۋبىنىڭ, سونداي-اق, دەنە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالارعا ارنالعان سپورتتىق دايارلاۋ ورتالىقتارى قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى. جىل سايىن 5 مىڭ سپورتشى-مۇگەدەكتەردىڭ قاتىسۋىمەن مۇگەدەكتەردىڭ ءارتۇرلى ساناتتارى ءۇشىن 40-تان اسا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق چەمپيوناتتار مەن تۋرنيرلەر وتكىزىلەدى.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋدا سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردە كوڭىل بولىنەدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 35 مىڭعا جۋىق سپورت عيماراتى, سپورت مەكتەپتەرىن قوسا العاندا, 25,6 مىڭنان اسا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ نىساندارىنا, تەك 9 مىڭعا جۋىق نىسان دەنە شىنىقتىرۋ-سپورتتىق ماقساتتاعى نىسانعا جاتادى. وسىعان بايلانىستى ەل حالقى ءۇشىن سپورتتىق جانە سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا دەنە-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى (دسك) قۇرىلىستارىن سالۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. 2014 جىلى ەلىمىزدىڭ 8 وڭىرىندە: الماتى, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان مەن اقتوبە وبلىستارىندا 18 دسك قۇرىلىسى باستالدى. قازاقستاندا بالالار-جاسوسپىرىمدەر مەكتەپتەرىنەن ەل ۇلتتىق قۇراماسى كومانداسىنا دەيىنگى جوعارى دارەجەلى سپورتشىلاردى دايارلاۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازاقستاندىق سپورتشىلار شەتەلدەردە وقۋ جانە تاعىلىمدامادان, ونىڭ ىشىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى شەڭبەرىندە وتەدى. ولار الەم, ازيا چەمپيوناتتارىندا جانە باسقا دا حالىقارالىق دارەجەدەگى جارىستاردا جوعارى سپورتتىق ناتيجەلەر كورسەتىپ جاتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا 48 سپورتشى الەم چەمپيونى, وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا 46 سپورتشى كۇمىس جانە 69 سپورتشى قولا جۇلدەگەر اتاندى. وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا الەم بىرىنشىلىكتەرىندە بارلىعى 163 مەدال جەڭىپ الىندى.
ءبىزدىڭ وليمپياداشىلاردىڭ جارقىراپ ونەر كورسەتۋى بارلىق سپورت جانە الەمدىك قوعامدى ءدۇر سىلكىندىردى جانە دە الەمدەگى بارلىق سپورتسۇيەر قاۋىمدى بەيجاي قالدىرمادى. وليمپيادا الاڭىنداعى سپورتشىلارىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى ەلىمىزگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ وسۋىنە, الەمدىك سپورت ارەناسىندا قازاقستاندىق سپورتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. الەمدىك سپورت ارەناسىندا قول جەتكىزگەن ناتيجەلەر مەملەكەتتىڭ جانە تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىكتە تۇرىپ, ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەردى ىسكە اسىرىپ جاتقان 130-دان اسا ەتنوستىڭ جايلى احۋالىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. مەملەكەت قازاقستاندىقتار اراسىندا بۇقارالىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋعا جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا قولداۋ كورسەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىراتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, سپورت پەن دەنە شىنىقتىرۋ ۇلتتىڭ رۋحى مەن ءتانىن ساۋىقتىراتىن اسا ءتيىمدى قۇرال بولىپ تابىلادى, بۇل ءوز كەزەگىندە «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق يدەيانى ىسكە اسىرۋ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرىن جانە «بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك» اتتى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ءبىرىن قۇرايدى.
ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ – بۇل پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىندا ايقىندالعان ءبىزدىڭ جاڭا بۇگىنىمىز, ورتاق بولاشاعىمىز. ءبىزدىڭ بارلىق ارەكەتىمىز قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدا بەرىك ىرگەتاس بولۋى ءتيىس. بۇگىنگى تاڭدا مينيسترلىك ەلىمىزدە بۇقارالىق سپورت پەن دەنە شىنىقتىرۋ-سپورتتىق قوزعالىستى دامىتۋ جونىندەگى شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ, 2025 جىلعا دەيىنگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەدى. الەمدىك سپورت ارەناسىندا قازاقستاندىق سپورتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك 2016 جىلى ليتسەنزيالىق تۋرنيرلەردە ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ريو-دە-جانەيرو قالاسىندا (برازيليا) وتەتىن كەزەكتى وليمپيادا ويىندارىنا ليتسەنزيالاردى جەڭىپ الۋ مەجەسىنەن ابىرويلى كورىندى. ەندى سپورتشىلارىمىزعا وسىناۋ الامان دودادا ساتتىلىك قانا تىلەپ وتىرمىز.
سونىمەن قاتار, الماتى قالاسىندا بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسيادا-2017-ءنى دايىنداۋ, ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋدى جوسپارلاعان. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ شيرەك عاسىر ىشىندە دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورت سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي جۇمىستار جاسالدى, بىراق, الدا ۇلكەن جۇمىستار كۇتىلۋدە. بارلىق سپورت قوعامى مينيسترلىكپەن بىرلەسىپ, قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالاتىنىنا سەنىمدىمىن.
ەلسيار قاناعاتوۆ,
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى
