قىتايلاردىڭ سانى دا, بويى دا ءوسىپ كەلەدى

قىتايلاردىڭ بويى 10 جىلدا ءبىر سانتيمەترگە وسەدى ەكەن. China Daily گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, سوڭعى ءبىر عاسىردا ولاردا 10 سانتيمەترگە ءوسىم بولعان. مۇنداي دەرەكتى باسىلىم 1896 جانە 1996 جىلدار ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن ستاتيستيكالىق ەسەپتەن الىپتى. «زەرتتەۋدىڭ باس كەزىندە قىتايداعى ەرلەردىڭ بويى شامامەن 160 سم, ال ايەل­دەردىڭ بويى 150 سم بولعان ەكەن. ال قازىر ەرلەردىڭ بويى 171,8 سم, ايەلدەردىڭ بويى 160 سانتيمەترگە جەتىپتى», دەپ حابارلايدى China Daily گازەتى. عالىمدار پىكىرىنشە, باسقا حالىق­تاردا قىتايلار سياقتى بويىنىڭ ءوسىپ, سالماعىنىڭ ارتۋى بايقالماعان. ال حان­زۋلاردىڭ دەنە تۇرپاتىنىڭ وزگەرۋىنىڭ سەبەبى, اس مازىرىنە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن پايدالانۋعا بايلانىستى, دەيدى عالىمدار.  ويتكەنى, بۇل ونىمدەر سۇيەكتىڭ ءوسۋى مەن قاتايۋىنا اسەر ەتەدى ەكەن. سونىمەن بىرگە, ولار قىتاي حالقىنىڭ تولىسۋىنا سوڭعى ءبىر عاسىردا گازدالعان سۋسىندار مەن فاستفۋدتىڭ اسەرى بولۋى مۇمكىن دەگەندى ايتادى. «قىتايلاردىڭ جەر جۇزىندەگى بارلىق جەمىس-جيدەك, جان-جانۋارلار مەن جاندىكتەردى جەيتىنىن بىلەمىز. ولار الدىنا نە كەلسە, سونىڭ ءبارىن جەي بەرەدى. حانزۋلاردىڭ بويىنىڭ ءوسىپ, سالماعىنىڭ ارتۋىن وسىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى», دەيدى عالىمدار. ال جىلقى مىنەزدى, تاماقتى تالعاممەن جەيتىن  قازاقتار تۋرالى مۇنداي زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەگەن. نە بولسا دا حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا قورشاعان ورتانىڭ اسەرى كوپ بولاتىنى بەلگىلى. قازىر دۇنيە جۇزىندە قىتايلاردىڭ سانى دا جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتىر. بۇل – بۇرىننان بەرى كەلە جاتقان ءۇردىس. ولار ەرتە زاماننان بەرى كوبەيىپ كەلەدى. وعان ەڭ الدىمەن يانتسزى مەن حۋانحە وزەندەرىنىڭ اسەرى بولعان. يانتسزى – ەۋرازياداعى, حۋانحە ازيا قۇرلىعىنداعى ەڭ ءىرى وزەن. بۇل وزەندەر بۇرىننان بەرى جىلىنا ەكى رەت ەگىن بەرەدى. سول سەبەپتى ونىڭ اينالاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ەرتە كەزدەن يگەرىلە باستاعان. باسقا ەلدەردە جاۋگەرشىلىك زامان بولىپ جاتقاندا, ەتى ءتىرى, شارۋاقور قىتاي حالقى وسى وزەندەردىڭ ارقاسىندا كوبەيە بەرگەن. قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازىر قىتاي حالقى 1 339 450 000 ادامعا جەتكەن. داستان كەنجالين «ەگەمەن قازاقستان»