حالىقارالىق تالاپ بيىگىندە

ەلىمىزدە جوعارى كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ وڭ ناتيجەسى رەتىندە قالىپ­تاسىپ كەلە جاتقان كوپ ساتىلى ايماقتىق ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى – جاستارعا ۇزدىكسىز ساپالى ءبىلىم بەرۋ; قوعامنىڭ, ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ; حالىقتىڭ ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ. جيىرما جىلعا تارتا تاريحى بار وسىنداي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى تۇركىستان قالا­سىنداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىق­ارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى. ول قازاق­ستان ەگەمەندىگىن العان العاشقى جىل­داردا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 6 ماۋسىمداعى جارلىعى­مەن اشىلعان تۇركىستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا قۇرىلدى. باۋىرلاس قوس مەملەكەت – قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىك رەس­پۋب­ليكاسىنا ور­تاق حالىقارالىق ءدا­رە­جەدەگى ۋنيۆەرسيتەت بۇگىندە تۇركى دۇنيەسى جاستارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن وقۋ ورداسى رەتىندە كۇن وتكەن سايىن نىق سەنىممەن العا قارىش­تاپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت اشىلعان جىل­دا­رى ستۋدەنت­تەردىڭ سانى مىڭعا جەتپەيتىن ەدى, قازىرگى تاڭدا 20 مىڭنان اسادى. ونىڭ ءىشىن­دە 1 مىڭ­نان اسا ستۋدەنت 14 مەملەكەتتىڭ تۇركى تىلدەس 24 ەلىنىڭ جاستارى. بۇل جاستارعا ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان جىلىنا ءبىر مارتە ەلدەرىنە بارىپ قايتۋعا كەتەتىن جول شىعىنى تولەنىپ, 16 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ستيپەنديا تاعايىن­دالىپ, مىندەتتى تۇردە جاتاق­حانامەن قامتام­سىز ەتىلەدى. مەملەكەتىمىزدە مامانداردى دايار­لاۋ­دىڭ ءۇش ساتىلى مودەلى ورنىعىپ كەلەدى. ياعني, باكالاۆر-ماگيستر- Ph دوكتور ءازىر­لەۋدى الەمدىك تالاپقا ساي جۇرگىزۋ جول­دارى ەنگىزىلىپ, قا­لىپتاسۋ ۇستىندە. وسى­عان وراي شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ءوز ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلگەن حالىقارالىق تاجىريبەلەردى پايدا­لانۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىناتىن بولون ۇدە­رى­سى جاڭا جوعارى ءبىلىم بەرۋ كورسەت­كىشى بو­لىپ تابىلادى. 2010 جىلدىڭ 17 قىركۇيە­گىندە قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىق­ارا­لىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قو­يىپ, ەۋرو­پالىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەندى. بولون ۇدەرىسىنە قو­سىلۋ قازاقستاندىق جو­عارى وقۋ ورىن­­دا­رى مەن ستۋدەنتتەرگە, ەڭ الدى­مەن, وتان­دىق وقۋ باعدار­لاما­لارى مەن وقۋ جوس­پار­لارى ەۋروپالىق ستاندارت­تارعا ءساي­كەس­تەن­دىرىلەدى; وتان­دىق ما­مان­دىقتار مەن اكا­دەميالىق دارەجە بۇكىل الەمدە تانىلاتىن بولا­دى; قا­زاق­ستاندىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ستۋدەنتتەرى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە ءبىلىم نەسيەلەرىمەن قابىل­دانادى; قوس ديپ­لومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ءجۇ­زە­گە اسىرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى; قا­زاق­ستاندىق جو­عارى ءبىلىم ديپلوم­دارى ەۋروايماقتىڭ قۇ­جات­­تارىمەن تە­ڭەس­­تىرىلەدى جانە جوعا­رى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ بولون ۇدەرىسىنە قاتى­سۋشى كەز كەلگەن ەلدە ەڭبەككە ورنالا­سۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان دا, حقتۋ-ءدىڭ ەۋروپا­لىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋى ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى. ءبىز تاۋەلسىز ەل بولعان سوڭ الەمنىڭ بارشا جۇر­تىمەن قارىم قاتىناس جاساي باستادىق. ءسوي­تىپ, قازاق بالاسى ءۇشىن شەت جۇرتتاردىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ دە تالاپقا اينالدى. ەندى ءبىز تەك ورىس ءتىلىن عانا ەمەس, قىتاي, اراب, تۇرىك, اعىلشىن جانە باسقا ۇلتتاردىڭ ءتىلىن ءبىلىپ, ولارمەن قاتى­ناس جاساۋعا ءتيىستىمىز. سوندىق­تان حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وسى تىلدەردى ۇيرە­نۋگە جول اشىلۋدا! حقتۋ-ءنىڭ ءوز تۇلەك­تەرىنە بەرگەن ءبىر ار­تىقشىلىعى – ول دايىندىق فا­كۋلتەتىنىڭ تىڭداۋشىلارى, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشى-پروفەسسورلارعا شەت تىلدەرىن تەگىن ۇيرەتۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلعان. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە شەت ءتىلىن ۇيرەتۋدىڭ ماڭىزى وتە كوپ, ويتكەنى شەت ءتىلىن مەڭ­گەرۋ­دىڭ ارقاسىن­دا, ستۋدەنتتەرىمىز جانە وقىتۋ­شى-پروفەس­سور­­لارى­مىز شەت ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا وقۋ­لارىن جالعاس­تىرۋمەن قوسا بىلىكتىلىكتەرىن ارت­تىرىپ كەلىپ جاتىر. ال بۇل تۇرعىدان ولار­عا ۋنيۆەر­سيتەتىمىزدىڭ شەتەلدىك جوو-مەن جا­ساس­قان كەلىسىم-شارتتارى ءوز سەپتىگىن تيگىزۋدە. قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا 28 شەت ەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزدى. ونىڭ ىشىندە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شاندۋن پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتى مەن شۇار مەم­لەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن جاسالعان قارىم-قاتىناس بەلسەندى ورىن­دالۋدا. وسى وقۋ جىلىندا ۋني­ۆەر­سيتەتىمىزدىڭ شۇار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە فيلولوگيا ماماندىعى بويىن­شا 2 مامانىمىز ماگيستراتۋرادا ءوز بىلىمدەرىن جالعاستىرۋدا, ال شاندۋن ۋنيۆەرسيتەتىندە 1 وقىتۋشىمىز وسى ۋنيۆەرسيتەت­ارا­لىق كەلىسىم-شارت نەگىزىندە وقى­تۋ­شىلىق قىز­­مەتىن اتقارىپ جاتىر. ال پولشا رەس­پۋبلي­كاسىنىڭ ادام ميتسكەەۆيچ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 1 وقىتۋشىمىز وسى ۋني­ۆەر­سيتەت­ارالىق كەلىسىم-شارت نەگىزىندە قىزمەت ات­قارىپ ءجۇر. ۋنيۆەرسيتەتىمىز حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولعاندىقتان, ءتۇر­ىك رەسپۋب­ليكاسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىن­دارى گازي جانە حاجەتەپپە ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن قارقىندى جۇمىس جاساۋدا. بىلتىرعى وقۋ جى­لىن­دا وسى ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا قول قويىل­عان ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە گازي ۋنيۆەرسيتەتىندە 5 وقىتۋشىمىز دوكتوران­تۋرا­عا, 3-ءۋى ماگيس­تراتۋراعا جانە 9-ى بىلىكتىلىك ارتتىرۋعا, ال حاجەتەپپە ۋنيۆەرسيتەتىنە 3 مامانىمىز مەديتسينا سالاسىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا كەتسە, بيىلعى 2010-2011 وقۋ جى­لىندا 10 وقىتۋشىمىز دوكتورانتۋرادا, 12-ءى ماگيستراتۋرادا جانە 4-ەۋى بىلىكتىلىك ارتتىرۋدا. ال ءبىر ماگيس­ترانتىمىز ماسكەۋدىڭ لومونوسوۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ديپلومدىق ءىس-تاجىريبەسىنەن ءوتۋ ءۇستىن­دە. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتىمىز بەن نۇر-مۇباراك يسلام مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى (ەگيپەت) اراسىنداعى جاسالعان ىنتىماق­تاستىق نەگىزىندە, قازىرگى تاڭدا 11 ستۋدەنتىمىز فيلولوگيا ماماندىعى بويىنشا وقۋ­لارىن جالعاستىرۋ­دا. مەملەكەتارالىق كەلى­سىم-شارت نەگىزىندە 1 ستۋدەنتىمىز كۋۆەيت ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋىن جال­عاس­تىرىپ جاتقان بولسا, كەلىسىم بويىنشا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ يوزگات بوزوك جانە بيلكەنت ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە فيلولوگيا فا­كۋل­تەتىنىڭ 15 ستۋدەنتى بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتىمىز ەۋرو­وداق­تىڭ نەگىزگى ءبىلىم باعدارلامالارى - «ەراسمۋس مۋندۋس» جانە «تەمپۋس» ەۋروپالىق دەڭگەيدەگى جوعارى ءبىلىم الۋعا ۇلكەن ءمۇم­كىندىك بەرەتىن باعدارلامالارعا قاتىسادى. ايتا كەتەرلىك ءجايت, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عالىم­دارى ءال-فارابي اتىن­داعى قازمۋ-مەن بىرگە وزبەك­ستاننىڭ 3 جو­عارى وقۋ ورنىمەن كونسورتسيۋم قۇرىپ, تەمپۋس-ءىV باعدارلاماسى بويىن­شا اۆستريا (ۆەنا) ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ باسشى­لىعىمەن ءبىر جوبانىڭ گران­تىن يەلەنىپ, قازىر قارقىندى جۇمىس ىستەۋدە. تەمپۋس – بۇل ەۋروپا وداعىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ارقىلى جانە سەرىكتەس-مەملەكەتتەردىڭ (باتىس بالكان ەلدەرى, شىعىس ەۋروپا, سولتۇستىك افريكا, ورتالىق ازيا جانە تاياۋ شىعىس) جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ جوبالارىن قارجى­لاندىرۋ ارقىلى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن مودەر­نيزاتسيالاۋعا ارنالعان باعدارلاما. باعدار­لاما­نىڭ جالپى ماقساتى – ليسسابون كونۆەن­تسياسى مەن بولون پرو­تسەسى پرينتسيپتەرىنە سايكەس, جوعارى وقۋ ورىن­دارى سالا­سىنداعى ورىن العان وزگەرىس­تەرگە جاقىنداۋ, ەۋروپادا بولىپ جاتقان ءوز­گەرىس­تەرگە ۇندەس­تىرۋ, كونۆەرگەنتسياعا ەرىكتى تۇردە قولداۋ كورسەتۋ. تەمپۋس باعدارلا­ماسى­نىڭ جالپى ءپرينتسيپى – «تومەننەن-جوعارىعا» ءتاسىلى. ۇلتتىق باسىم­دىلىق پەن سەرىكتەس-مەم­لە­كەتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جالپى ۇستانىم­دارىن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعات­تاندىرۋ ءۇشىن وقۋ ورىندارى ماقساتتار مەن اتقارا­تىن قىزمەت مازمۇنىن وزدەرى انىقتايدى. 2010 جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز جەڭىپ العان جوباسى بويىنشا جۇمىستاردىڭ قالاي جۇرگىزى­لىپ جاتقاندىعى تۋرالى مونيتورينگ ءوتىپ, وعان تەمپۋس باعدارلاماسىنىڭ قازاق­ستانداعى ۇيلەس­تىرۋشىسى شايزادا تاسبولاتوۆا جەتەكشىلىك ەتتى. سونىمەن بىرگە, جىل سوڭىنا قاراي ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ تەمپۋس باعدارلاماسى بو­يىن­شا سەمينار وتكىزىلىپ, ءبىرشاما وقىتۋ­شى-پرو­فەس­سورلار مەن عالىم­دارعا سەرتيفيكات تاپسىرىلدى. حالقىمىزدىڭ “بىلەكتى – ءبىردى, ءبىلىمدى – مىڭدى جىعادى” دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى ءبىلىمنىڭ قۋاتىنا تەڭ كەلەتىن باسقا يدەيا­لىق-رۋحاني كۇش-قۋات كوزى جوق ەكەنىن ايقىن­دايدى. راسىن­دا دا, بۇگىنگى تاڭدا وي-ورەسى بيىك, جان-جاقتى جەكە تۇلعانى قالىپتاس­تىرۋ زامان تالابى دەسەك, ەجەلگى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتورى, كيەلى تۇركىستاندا تۇركى الەمىنىڭ جاستارىن ءبىر تۋدىڭ استىندا ءبىلىم الۋعا شاقىراتىن بىردەن ءبىر وقۋ ورنى, ۇلى بابامىز احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىق­ارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ وتىر. ونى ءبىز ماقتان تۇتامىز. ساۋرانبەك جامالبەكوۆ, احمەت ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-ءنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ءبولىمىنىڭ باستىعى.