جان جاراسى

شوشىپ وياندى. ءتۇن ورتاسىندا وياتقان دالىزدەن ەستىلگەن تاياق تىقىلى ەدى. باۋىرىنداعى ەكى جاسار قىزىن قۇشاقتاپ, قاسىندا الاڭسىز ۇيىقتاپ جاتقان بەس جاسار قىزى دا ويانىپ كەتپەسە ەكەن, – دەپ مازالاندى. ءبىر كەزدە ءۇيدىڭ سىرتقى ەسىگىنىڭ اشىلىپ, جابىلعان داۋىسى ەستىلدى دە, الگى تاياق تىقىلى قاراڭعى تۇنگە ءسىڭىپ جوق بولدى. قالاي بولىپ ەدى؟  قازاقى مىنەزدىڭ قايماعى بۇزىلماعان وڭتۇستىك وڭىردەگى ىرگەلى قالادا دۇنيەگە كەلدى. اتا-اناسى قاراپايىم ادامدار بولاتىن. قوڭىر تىرشىلىكپەن كۇن كەشتى. جوعارعى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە مۇعالىمدەرى: – سەندەردىڭ كىندىك قان­دارىڭ قاسيەتتى جەرگە تامدى, سوندىقتان الداعى ومىرلەرىڭ ءماندى دە, ماعىنالى بولۋى كەرەك, – دەيتىن. بىراق وسى كيەلى توپىراقتان دا, قاسيەتسىز ۇرپاقتاردىڭ ءوسىپ-ونەتىنىنە بالالىقپەن ءمان بەرمەپتى. مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن اراعا بىرەر جىل سالىپ اتا-اناسى دۇنيە سالدى. وزىنەن ۇلكەن ەكى اعاسىمەن جانە ىنىسىمەن اكە-شەشەنىڭ قارا شا­ڭىراعىندا قالا بەردى. ەكى اعاسى اتامەكەندە تۇراقتاي الماي باتىس وڭىردەگى ءبىر قالاعا جۇمىسقا كەتتى. العاشقى كەزدە اعالارى ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىس جاساعاندىقتان ارا­عا ايلار سالىپ كەلىپ تۇردى. قا­را­جاتتارىن دا اۋىستىرىپ بەرىپ, بارىنشا كوشتەن قالدىرمادى. ۋاقىت وتە كەلە كىشى اعاسى سول جۇمىس ىستەگەن وڭىردە ءبىرجولا تۇراق­تاپ قالدى. ەستۋىنشە, ۇيلەنىپ العان كورىنەدى. ال ۇلكەن اعاسى ءبىر كۇنى ۇيگە بىرەۋدى جەتەكتەپ كەلدى. ايتۋىنشا, – بىرگە جۇمىس جاساعان, سول جەردە تانىسقان. جەڭگەسى قازاقيلىق ءجوندى كوپ بىلە بەرمەسە دە, شارۋاعا تىندىرىمدى, باردى ۇقساتا بىلەتىن جان بولىپ شىقتى. قالاي دەگەنمەن دە «بىرگە تۋعان بولسا دا, بىرگە ولمەك جوق» قوي. ونىڭ ۇستىنە جاس جيىرمادان اسىپ بارا جاتقاسىن, ءارى اعا-جەڭگەنىڭ قولىنا قاراپ وتىرا بەرەم بە دەپ بۇرىننان كوز تانىس بولىپ جۇرگەن قالاعا جاقىن كورشى اۋىلدىڭ جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعا سالدى. اۋىلدا نە جۇمىس بولسىن, (كۇيەۋى كوپ بالالى شاڭىراقتان) جامبىل قالاسىنا قاراي جۇمىس ىزدەپ كەتتى. اۋىلعا دا ءجيى-ءجيى كەلىپ تۇردى. وسى ارالىقتا مىنا قاسىندا ۇيىقتاپ جاتقان سابيلەر دە دۇنيەگە كەلىپ ۇلگەرىپ ەدى. ءومىر ءوز سىناعىن الدىنا توسىپ تۇر ەكەن. ول سىناق – قايعىلى حابار بولىپ جەتتى. كۇيەۋى پويىزدان قۇلاپ, قازاعا ۇشىراپتى. ءمان-ءجايى كەيىن انىقتالعانداي, ءوزىنىڭ ءبىر توپ جەرلەستەرىمەن بىرگە شۋ القابىنداعى قارا سورانى كورشى ەلگە وتكىزۋمەن اينالىسقان كورىنەدى. وسى «ەڭبەكتەرى» ءۇشىن ولاردىڭ قانشا تيىن-تەبەن الىپ جۇرگەندەرىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن؟ ايتەۋىر, كۇنكورىستىڭ قامى بولعانى انىق. سودان قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ نازارىنا شالىنىپ, پويىزدا ۇستالاتىن جەردە قاشىپ قۇتىلام دەگەنمەن دە, قازادان قۇتىلا الماعان عوي... وسى قايعىدان كەيىن دە اراعا ەكى جىل ۋاقىت سالىندى. ءبىر كۇنى قولىنداعى ۇيالى تەلەفونىنىڭ ين­تەر­نەتىنەن وزىنە جار ىزدەگەن بىرەۋ­دىڭ حابارلاندىرۋىنا كوزى ءتۇستى. «باتىس ءوڭىردىڭ شولەيتتى اۋدانىندا تۇرامىن. ۇيلەنبەگەنمىن, ءمۇ­گەدەك­تىگىم ءۇشىن زەينەتاقى الامىن, ءارى جۇمىس ىستەيمىن, ءۇيىم بار», – دە­گەسىن تانىسۋ ءراسىمى باستالدى دا كەتتى. «ءتان مۇگەدەكتىگى دەگەن نە؟ باستىسى – جان مۇگەدەك بولماۋ كەرەك. ەندى مەن كىمنىڭ قولىنا قاراپ وتى­را­مىن؟ ءارى مىنا ەكى سابيگە پانا بولار», – دەپ جولعا شىقتى. وبلىس ورتالىعىنا پويىزبەن كەلىپ, ودان ءارى ءۇش ءجۇز شاقىرىم تاعى كولىكپەن جول ءجۇردى. قىرىققا جاقىنداپ قالعان بولا­شاق كۇيەۋى قارسى الدى. بالداققا سۇيەنەدى ەكەن. جالعىز تۇرادى. ءۇي­دىڭ ءىشى ازىڭقىراپ كەتكەن, بوس ءشول­مەكتەر دە كوزگە ءتۇستى. «جالعىز­دىق­تان جابىرقاپ ازداپ ىشەتىن دە بولار», – دەپ ءوزىن-ءوزى جۇباتىپ تا قويدى. ەكى كۇن ءوتتى. بۇل الدامشى تى­نىشتىق ەكەن. ءۇشىنشى كۇنى كۇيەۋى­نىڭ «سپەكتاكلى» باستالدى. كەشكە قاراي كەشىگىپ كەلدى. سىرتقى ەسىك جۇلقي اشىلدى, بالداقتىڭ ەدەنگە تيگەن تىقىلى دا قاتتى ەستىلدى. ءتۇرى ءورت سوندىرگەندەي. – نەعىلىپ تۇرسىڭ, قوناقتارعا ءشاي ازىرلە!...وزىنە قاراي سەرمەلگەن بالداقتىڭ ۇشى ءبۇيىرىن تەسىپ كەتە جازدادى. –ماما! – دەپ وزىنە جابىسقان ۇلكەن قىزى دا بالداقتان قۇتىلا العان جوق. ال كۇيەۋىنىڭ «ق­وناقتارى» داۋرىعىسىپ, قالتالا­رىنداعى بوتەلكەلەرىن شىعارىپ جاتتى... ءتۇنى بويى كۇيەۋىنىڭ داۋرىققان «قوناقتارىنان» شارشاعاندىق بولار, قاتتى ۇيىقتاپ قالىپتى. ءبول­مەدەن شىعىپ كۇيەۋىن قاراپ ەدى, بال­داعى ءبىر جەردە, ءوزى ءبىر جەردە ءسى­لەيىپ جاتىر... ەشتەڭە بىلەر ەمەس... سىرتقا شىقتى. كۇن ەداۋىر كوتەرىلىپ قالعان ەكەن. قاسىنا قاريا اپاي جاقىندادى. «اينالايىن, كورشى اجەڭمىن عوي, ءبارىن ءبىلىپ جاتىرمىز, تاعدىر عوي سەنى ايداپ كەلگەن. ءبىز قاتەلەسپەسەك, بۇل ءۇيدىڭ ەسىگىنە سەن ءتورتىنشى بولىپ كىرىپ وتىرسىڭ. الدىڭعىلار دا سەنىڭ كەبىڭدى كيگەندەر. كىم كىنالى؟ ءبىز ايتا المايمىز…» مىنە, سودان بەرى دە ەكى ايداي ۋاقىت وتكەن ەكەن. بۇگىنگى ءتۇن دە سونىڭ ءبىر جالعاسى سياقتى. بالا كەزىندە كوشەدە بالداقتى ادامدى كورسە ايايتىن ەدى. ال سول عارىپ جاندار اراسىندا دا تاياعىن السىزدەرگە «قارۋ» رەتىندە پايدالانۋشىلار بار ەكەنىن بىلمەپتى. كەرى قايتۋدىڭ جولى جوق. ول جاقتا ەندى كىم كۇتىپ وتىر؟! قوس ق ۇلىنى ۇيىقتاپ جاتىر. بالداق ءۇنى ەستىلمەيدى. جازدىڭ قىسقا تاڭى دا اتۋعا جاقىن... سەرىك جۇماعاليەۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى